En Vigo, venres 19 de Setembro ás 20,00 horas

UE: A súa credibilidade posta a proba polo conflito xeorxiano

Por Julien Bahloul

Guysen International News

04.09.08

Luns 1 de setembro, os 27 membros da Unión Europea tiveron un cumio extraordinario do Consello Europeo co fin de establecer unha mensaxe clara a Rusia. é a primeira vez desde 2003 que se convoca ao Consello Europeo en sesión extraordinaria. Naquela ocasión do conflito iraquí, Europa, composta entón de 15 membros, xa deixara ver aos ollos do mundo profundas divisións. Francia, que ocupa a Presidencia de quenda da UE, pretendía custe o que custe evitar un novo fracaso. Pero hai moitas cousas en xogo e os intereses son diferentes nunha Europa que non deixa de crecer. Os países bálticos, próximos xeograficamente a Rusia, temen ver de novo a este país renovar o control do Leste de Europa. Outros países temen, en caso de sancións económicas, ter que pagar as consecuencias diplomáticas. Todo polo control do paso do gas ao Leste da UE. Neste contexto, Nicolas Sarkozy e Bernard Kouchner deberon facer xogos malabares co fin de non molestar a ninguén lanzando ao mesmo tempo unha mensaxe europea firme. "Que quere Rusia?" preguntouse o Presidente francés na rolda de prensa. "A confianza e a cooperación ou a desconfianza e o aumento das tensións?". Como para xustificar as decisións tomadas no Consello engade: "Quero precisar que esta reunión non ía dirixida en contra de Rusia. Pero queda claro que o comportamento de Rusia durante as últimas semanas, coa súa reacción militar desproporcionada, co recoñecemento das independencias das dúas entidades, co mantemento das tropas rusas en territorio xeorxiano, produciu unha profunda preocupación en Europa e máis aló". Segundo esta política, a única decisión resultante dos debates entre dirixentes europeos é a intención de suspender as negociacións destinadas a establecer unha nova asociación entre a UE e Rusia. En cambio, ningunha sanción real foi imposta contra a Federación rusa. Moscova parece satisfeita desta elección: "Deus grazas, a sensatez gañou", comentou o Primeiro Ministro Vladimir Putin. "Non vemos ningunha conclusión ou proposta extrema e está moi ben", engadiu. Estas declaracións prodúcense mentres que Medvedev cualificou ao Presidente xeorxiano de "cadáver político" e non o recoñece xa como xefe de Estado. Aínda que di lamentar a decisión da Unión Europea, afirma non temer un illamento do seu país, cousa que considera "imposible". Pide aos seus homólogos europeos que non deixen que as diferentes opinións "sobre tal ou cal cuestión prexudiquen ás negociacións sobre a asociación". Para moitos, a decisión do Consello Europeo é sobre todo simbólica e reflicte obviamente a dependencia enerxética da UE de Rusia. Os dous están unidos por un acordo que data de 1997. A prensa enténdeo así, satisfeita "do éxito da diplomacia" do Kremlin e cualificando a decisión europea de "mal menor". A pesar de que os Xefes de Estado e de Goberno non chegaron a porse de acordo sobre sancións máis severas, en cambio fixeron fincapé na axuda ás vítimas así como a súa vontade de facer aplicar o plan de mediación europeo que preve unha saída de crise en seis puntos. Desde este punto de vista, Nicolas Sarkozy irá, como Presidente da Unión Europea, a Moscova o próximo 8 de setembro acompañado do Presidente da Comisión Europea. Reunirase de novo con Dimitri Medvedev e tentará acelerar a retirada das tropas rusas ás liñas previas ao conflito. A UE por outra banda fixo desta retirada un preliminar á continuación das negociacións sobre a asociación. Pero para o embaixador de Rusia en Europa "a UE equivócase coa súa avaliación da situación, porque Rusia xa retirou todas as súas tropas adicionais". Unha declaración que pon de manifesto que o diálogo europeo-ruso semella un diálogo de xordos.

Farsa osetia

Por José Ignacio Torreblanca

A firma polo presidente Medvédev do decreto de recoñecemento da autoproclamada independencia de Osetia do Sur e de Abjazia supón a confirmación definitiva de que o conflito habido este mes de agosto foi minuciosamente orquestrado desde Moscova co fin de amputar a Xeorxia estes dous territorios. Trátase dunha represalia anunciada á conta da independencia de Kósovo, proclamada en febreiro deste ano. Desde entón, as autoridades rusas estiveron intensificando a presión sobre Tbilisi, animando ás milicias osetias a hostigar ás tropas xeorxianas, incrementando a súa presenza militar nas dúas rexións e concedendo pasaportes rusos por todas as partes. Aínda que houbo un intenso debate acerca de quen comezou as hostilidades o 9 de agosto, ese debate perde agora bastante sentido: a inclusión de Abjazia no mesmo lote demostra ás claras que Moscova nin sequera ten interese en apoiar a súa posición en argumentos. Para os que insisten no precedente de Kósovo, o ocorrido estes días debería ser a proba definitiva de que estes dous casos están nas antípodas do dereito internacional. O decreto de Medvédev iguala os 10 anos de mandato de Nacións Unidas en Kósovo con 10 días de ocupación rusa e, no colmo do cinismo, resolve o caso unilateral e inxustificadamente co que non é senón unha pura e chaira anexión. Rusia quixo demostrar claramente quen manda nas antigas fronteiras da URSS. Nunha reedición da Doutrina Monroe, as súas tropas paséanse agora impunemente polo territorio dun Estado membro da Organización para a Seguridade e a Cooperación en Europa (OSCE) e do Consello de Europa, dun socio e amigo da UE, Estados Unidos e a OTAN. Rusia fixo pagar cara a Xeorxia, unha democracia con vocación occidental, en rápido crecemento económico e estratexicamente crucial para Europa desde o punto de vista enerxético, a ousadía de ser a Cuba do Cáucaso. Quen no caso de Chechenia pensara que Rusia se contentaría con reclamar a impunidade dentro das súas fronteiras estaban equivocados. A lección non pasou inadvertida en Ucraína, que facilmente poderá perder Crimea se segue obstinándose en desaloxar de alí á flota rusa. Coa proclamación da independencia, Rusia escala perigosamente na súa rebeldía antioccidental e pon nunha posición imposible á OTAN, que tiña previsto conceder unha perspectiva de adhesión a Xeorxia e a Ucraína no seu cumio de decembro deste ano. A OTAN terá que responder á difícil pregunta de se a garantía de seguridade que implica o artigo 5 do tratado aplícase a toda Xeorxia ou só á Xeorxia amputada: no primeiro caso, trataríase dun casus belli con Rusia; no segundo, dun chiste macabro. Nuns poucos días, toda a orde europea foi sacudido. As consecuencias serán de gran alcance.

Tirado de EL PAÍS 27.08.08

"A guerra no Cáucaso" Un programa de Masha Gabriel con Jorge Aspizua (ESCOITA AQUÍ)

A resaca xeorxiana

Por Florentino Portero

O goberno xeorxiano fixo da recuperación do pleno control do territorio nacional o seu primeiro obxectivo, pondo fin á independencia de feito das provincias de Osetia do Sur e Abjasia, que se atopaban baixo protectorado ruso. Ao facelo puxo en dúbida a autoridade rusa no Cáucaso e Moscova, no seu particular lóxica do poder, sentiuse na obriga de responder. As súas Forzas Armadas están a acabar de ocupar ambas provincias, selando o seu vínculo con Rusia. Xeorxia calculou mal as súas forzas. Se pensou que a súa relación con EE.UU. disuadiría a Rusia equivocouse. Ben ao contrario, puxo ao goberno de Moscova na necesidade de facer unha demostración de poder. De non reaccionar, os ucraínos sentiríanse máis animados a seguir adiante na súa política prol-occidental e o prestixio ruso en Asia Central afundiríase en beneficio do norteamericano. Dous feitos recentes daban marxe a unha reacción contundente rusa. Co recoñecemento da independencia de Kósovo, EE.UU. e as grandes potencias europeas consagraban o dereito á segregación en situacións de conflito étnico. O que vale para Kósovo vale para Abjasia e Osetia do Sur. No Cumio da OTAN en Bucarest os europeos rexeitaron abrir negociacións con Xeorxia e Ucraína para preparar o seu ingreso, encartándose unha vez máis á chantaxe rusa e enviando a mensaxe equivocada. Rusia sabe que non ten nada que temer dunha Europa sedienta de combustible e dividida. EE.UU. puxo de manifesto a súa debilidade na rexión, permitindo que un estado amigo sufra unha humillación. Curiosa a esquerda europea que cala, en sonoro contraste coas súas manifestacións antinorteamericanas. Os gobernos europeos fan contidas declaracións, sen ánimo de molestar ao Kremlin. Rusia demostrou o seu poder no Cáucaso, pero agora ten que tomar unha decisión sobre o futuro de ambos os territorios, que pode volverse na súa contra. A anexión podería empuxar á OTAN a convidar a Xeorxia e Ucraína a incorporarse, o que Moscova tratou de evitar por todos os medios.

O que diga Putin

Por Valentí Puig

Un erro fatal de cálculo por parte do presidente de Xeorxia deixa espida a rugosa realidade dun mundo cada vez máis multipolar e no que Rusia reina no patio traseiro do que foi a Unión Soviética. Crendo terse metido a Bush jr. no peto e contar xa con cobertura da OTAN, a Saakashvili ocorréuselle meterlle o dedo no ollo a Putin mentres estaba nos Xogos Olímpicos de Pequín. Se agardaba aquiescencia á súa intervención militar en Osetia do Sur ou unha resposta estritamente proporcionada de parte de Moscova só pode deberse a que, nos seus anos en Harvard, Saakashvili non aprendeu suficiente sobre a prudencia e realismo político. Só a insensatez explica que Saakashvili non sexa consciente de que o oso ruso anda solto. Mentres os clarines olímpicos soan na China semitotalitaria como síntese postmaoísta de Píndaro e Confucio, Rusia opera naqueles espazos que o «horror vacui» da xeoestratexia incita a ocupar. A comunidade internacional emite comunicados e envía intermediarios.

Dabondo ten con Iraq, Afganistán, Paquistán ou Irán, tarefas para as que require do voto ruso no Consello de Seguridade. Os oleodutos que pasan por Xeorxia e avituallan -1,2 millóns de barrís ao día- a unha Unión Europea con política enerxética por estrear poden compararse, sen esaxerar, a un cordón umbilical. O episodio xeorxiano vén ratificar en parte as teses sobre un mundo postamericano no que compoñentes autoritarios como China ou Rusia impoñen as súas condicións. Por iso hai quen reclama en Washington un retorno a estratexias equiparables ao período Truman-Eisenhower, cando a contención do expansionismo soviético instrumentouse de forma dura pero restrita, sen lanzarse a aventuras bélicas nin arriscarse a guerras cuxas consecuencias foran incalculables. A Rusia de Putin, certamente, non é a Unión Soviética de Breznev, pero, con petróleo e a vontade de recuperar áreas de influenza na súa contorna xeográfica, o oso ruso pisa forte.

Máis flagrante é así o erro do presidente xeorxiano, aínda que poida argumentarse que Putin púxolle a trampa. Por outra banda, a Putin váiselle a man con ostentosa facilidade, como se viu en Chechenia. Agora quizais non se contentará só con recuperar o peculiar «status quo» de Osetia do Sur: tamén castigará á Xeorxia dun presidente cuxo aventurismo pon en apertos diplomáticos o chamado «soft power» da Unión Europea. De Putin o menos que pode dicirse é que exerce de veciño moi perigoso, que a sutileza diplomática non é a súa principal virtude e por iso vótanlle unha e outra vez os rusos que hai anos ficaron tan descorazonados coa vertixinosa desintegración da Unión Soviética. Como comportarse ante Rusia é unha pregunta cada vez máis peliaguda. Kósovo aparece co grosor dun nó gordiano. Con tanta incerteza en terras afgás, a OTAN que xenerosamente facilitou os seus limiares a Xeorxia deberá ter presente que polo menos Angela Merkel non estivo tan entusiasta. Sexa con McCain ou con Obama, a idea de sementar democracia por aspersión ou con divisións blindadas queda arquivada. Adeus aos neconservadores. De ingresar xa Xeorxia na OTAN, tería intervido Putin en suposta defensa de Osetia do Sur? En caso afirmativo, como actuarían en defensa de Xeorxia os membros da Alianza Atlántica? Segundo o que parece, o mundo non está para hipótese, senón para realidades estables. Un efecto de mimesis balcánica podería implicar a Rusia de Putin até extremos máis que regresivos que a ninguén conveñen.

Occidente ten escasa marxe de manobra e ao mesmo tempo sabemos que consentir accións unilaterais como a de Rusia contra Xeorxia vén ser como aceptar o seu veto na OTAN. Tamén sería útil sacar a lección implícita na obsequiosidade voluntarista con que os Estados Unidos asumiron a posición aparatosamente proamericana do presidente xeorxiano. O efecto foi contraproducente. A lea deixa xa un regueiro de vítimas e aniquilación. Por agora, Putin sae gañando en demérito de calquera esbozo de nova orde mundial.

Salvo por unha intuición astral, é un estraño momento este para que responsable de política internacional do PSOE, Elena Valenciano, reivindique o buenismo como pócima universal. Sobre todo, hai que desempoar os mapas do Cáucaso.

DE VOLTA Á URSS

Por John O´Sullivan

As mozas ucranias vólvenme tolo de verdade

Deixan Occidente á zaga

E as mozas de Moscova fanme cantar e berrar

Que Xeorxia sempre está na miña mente

Volvín á URSS

Non sabedes canta sorte tedes, rapaces,

De volta na URSS

John Lennon & Paul McCartney

Non son só os osetios do sur os que volveron á URSS esta mañá. Outros xeorxianos, países do «estranxeiro próximo» a Rusia, desde o Cáucaso ate o Báltico, «minorías nacionais» como os chechenos, e incluso os propios rusos, enfróntanse agora a un país e a uns líderes políticos corruptos, autoritarios, militaristas, e aos que non lles preocupa excesivamente onde acaban as súas fronteiras. Outra cousa é o afortunados que debemos sentirnos (eles e nós) a este respecto. Nos últimos anos, o Estado ruso asasinou en Londres a un exiliado con cidadanía británica; expropiado investimentos estranxeiros no nome dunha empresa de enerxía controlada por el mesmo; cortado as subministracións enerxéticas a países como medio de intimidación política; axudado aos rebeldes secesionistas dos países veciños para desequilibrar aos gobernos recentemente independentes; e este fin de semana —acabáronse as contemplacións— invadido e bombardeado o país soberano de Xeorxia. Ás veces estas accións levaron o fráxil disfrace da aplicación das leis tributarias ou do «mantemento da paz» (aínda que non o asasinato de Londres). A «democracia» foi un disfrace similar para un sistema político autoritario no cal o poder e a riqueza están cada vez máis concentrados en mans do ex presidente Vladimir Putin e outros siloviki (ou ex burócratas dos servizos secretos). É máis, este sistema parasitario foi exportado de maneira moi rendible ás rexións «secesionistas» ás que o Kremlin afirma estar protexendo. Como sinala Yulia Latinina de Novaya Gazeta: «Osetia do Sur non é unha rexión, nin un país, nin un réxime. É unha empresa conxunta entre xenerais siloviki e bandidos osetios para gañar diñeiro nun conflito con Xeorxia». Case todos os altos cargos do «Goberno» de Osetia do Sur son ex funcionarios rusos. O «ministro do Interior», por exemplo, serviu antes no Ministerio do Interior da Osetia do Norte rusa.

É este réxime monicreque —que existe para darlles diñeiro aos siloviki e desestabilizar á Xeorxia prol occidental— o que provocou a breve guerra a semana pasada ao disparar incesantemente contra as aldeas xeorxianas próximos e bombardealas. Agora está ocupado por «forzas de paz» rusas e, se Putin cumpre o que di, pronto será reincorporado a Rusia. Ou «de volta á URSS». Todo o que aos diplomáticos recén chegados quédalles por establecer é se a modificación das fronteiras internacionais por parte de Putin acabará aí. Podería axudar agora aos secesionistas de Abjasia? Ou incluso atacar a zona central de Xeorxia para bloquear o único oleoduto que transporta a enerxía de Asia Central a Occidente sen atravesar territorio ruso? Esta completa vitoria rusa levou a case todos os analistas á conclusión de que Saakashvili, o presidente de Xeorxia, caeu nunha trampa rusa cando lanzou unha operación militar para recuperar Osetia do Sur. É algo difícil de cuestionar. Pero esta era unha trampa con dúas portas. Se Xeorxia non tivese tomado medida algunha, Rusia incorporaría gradualmente a provincia secesionista. Putin xa concedera pasaporte ruso aos residentes en Osetia do Sur. As dúas portas da trampa conducían ao mesmo resultado: a expansión rusa e o castigo a Xeorxia por atreverse a ser aliado de Occidente. Moscova esperaba que a súa brutal invasión do territorio doutro país puidese disfrazarse de operación de «paz» para evitar o «xenocidio» e a «limpeza étnica» por parte dos xeorxianos. O seu goberno e os seus medios amaestrados dirixiron unha complexa operación de prensa para popularizar esta mendaz «historia». Inicialmente topou certa acollida entre algúns analistas occidentais para quen calquera inimigo de George Bush e os seus amigos debe de ter razón. Moitos alegaban, por exemplo, que o recoñecemento de Osetia do Sur por parte de Putin era unha resposta ao recoñecemento da independencia de Kosovo por parte de Estados Unidos e a Unión Europea. Xa que Rusia leva 16 anos axudando aos secesionistas, isto convertería a resposta rusa nun acontecemento único na historia universal: a primeira ocasión na que unha consecuencia precede á súa propia causa. Outra escusa empregada para suavizar as críticas contra Rusia é que Saakashvili enoxou a Putin ao pretender entrar na OTAN. Este argumento é unha particular aplicación da premisa xeral de que, como ironicamente di o filósofo Roger Scruton, «defensa igual a agresión». O que a semana pasada demostrou é que Saakashvili tiña razón ao buscar a protección que a pertenza á OTAN lle proporcionaría fronte á agresión rusa. Se se lle concedese, polo menos daríalle ao Kremlin unha razón seria para evitar a escalada desta semana. En conxunto, esta combinación de complexa campaña dos medios rusos e masoquismo cultural da opinión pública occidental podería ter convencido a Occidente de que se tragase este avance ruso, emitise algunhas protestas, e despois seguise coma se nada. Iso aínda pode ocorrer: a opinión pública alemá é especialmente sensible a ditas tentacións. Pero perante ese apaciguamiento érguense agora tres obstáculos. O primeiro é a visión dos tanques rusos avanzando por territorio xeorxiano. No trixésimo aniversario da invasión de Checoslovaquia, esperta todos os vellos recordos da brutalidade soviética. O segundo é que os secesionistas abjazios, animados por Moscova, están agora ampliando o conflito e ameazan con desmembrar Xeorxia aínda máis. Iso debilita seriamente o conto ruso das «forzas de paz». E en terceiro lugar, os ex satélites soviéticos agora pertencentes á OTAN e á Unión Europea forman un grupo de presión permanente a favor de que se estableza unha defensa forte contra Rusia. O sábado, Polonia e os países do Báltico emitían un chamamento conxunto para que ambos organismos se opuxesen á agresión rusa. Pero, como pode facelo occidente? Rusia ten un predominio estratéxico esmagante na rexión. Quizais o mellor que os diplomáticos occidentais poidan lograr a nivel local sexa reconxelar o conflito dunha forma que permita a Rusia conservar Osetia do Sur pero deterse aí. Entón, sen dar formalmente o visto e prace á anexión de Moscova, Xeorxia estaría de acordo en establecer o seu estatus futuro por vías exclusivamente pacíficas. Dada a actual belixerancia de Rusia (aínda segue bombardeando Xeorxia central), dito acordo podería verse case como un logro. A longo prazo a cuestión é diferente. Se existe un risco de que Rusia se converta noutra URSS, entón Occidente debe demostrar que a estrutura internacional posterior á Guerra Fría vai seguir sendo a mesma, tanto no Cáucaso como en calquera outro lugar. Por exemplo, se os centroeuropeos, enfadados pola crise en Xeorxia, anunciasen que agora aceptan as defensas de mísiles ás que se opuxo Putin, o seu ataque a Xeorxia sería contraproducente desde o punto de vista estratéxico. De xeito similar, un novo convite a ingresar na OTAN (quizais cun programa de oleodutos mellorado) demostraría que castigar a Xeorxia con excesiva dureza non serve máis que para empurrar ao país a unha alianza máis estreita con Occidente. E unha decisión conxunta dos países occidentais de rexeitar como non válidos os pasaportes rusos portados por cidadáns de Osetia do Sur, tal vez sancións no enclave, deixaría ao Kremlin coa xestión dun empobrecido enclave. Estas políticas son menos perigosas do que parecen porque Rusia é máis feble do que parece. O seu éxito económico actual débese case por enteiro a uns prezos enerxéticos elevados que probablemente sufrirán grandes flutuacións no futuro. O seu mercado bolsista está sufrindo caídas debido ás aventuras militares e á prudencia dos investidores. Sofre unha seria diminución da poboación. E, en parte como consecuencia, recruta aos membros do seu exército, de maneira desproporcionada, entre os chechenos e outras minorías nacionais. De xeito que a Rusia convenlle evitar as aventuras militares, especialmente no Cáucaso, garantir os investimentos occidentais e os mercados abertos e, en xeral, mellorar a súa imaxe actual de «oso coa cabeza alta». Occidente pode ofrecer o que Rusia necesita; tamén pode advertir ao país que, se reacciona violentamente perante calquera das políticas antes propostas, pode imponerle todo un conxunto de sancións económicas como resposta, empezando pola súa expulsión do G-8. Por suposto, Rusia dispón da súa propia sanción económica: cortar a súa subministración de enerxía a Occidente e deixar aos europeos sumidos na escuridade. Pero se isto entra dentro do posible, non é mellor que o saibamos antes de que sexa demasiado tarde?Doutra forma, pode que os xeorxianos non sexan os únicos aos que se convide a cantar este retrouso final:

«Móstrame as túas montañas de cumes nevadas alá no sur;

lévame á granxa do teu pai;

deíxame oír o son da túa balalaica;

ven e dálle calor a teu camarada.

Volvín á URSS.

Non sabedes o afortunados que sodes, rapaces;

de volta na URSS».

Osetia do sur, sen agarradeiras

Por Carlos Taibo

O conflito que acosa a Osetia do Sur, e no seu caso a rexións lindeiras, é deses que a duras penas ofrece algunha agarradeira sólida da que aferrarse. Nin os axentes locais nin os seus patróns internacionais merecen -formulemos a cuestión nestes termos- maior adhesión. E iso é así aínda que, pese ao silencio xeral respecto diso, nos últimos días despunte, por encima de todo, a responsabilidade que EEUU ten na reconversión bélica do “rifadoiro” surosetio: resulta difícil imaxinar que a inicial ofensiva militar xeorxiana -non foi Rusia, como parecen subliñar a maioría dos nosos medios, a que rompeu un tan precario como prolongado cesamento do fogo- non contaba co beneplácito, e no seu caso co franco apoio loxístico, de Washington. Non se esqueza que dun tempo para acó a Casa Branca tópase firmemente decidida a mover peza nunha rexión tan sensíbel como o Cáucaso coa vista posta, claro, en manter a presión sobre Rusia e en disputar a esta, en paralelo, o negocio da explotación e o transporte das materias primas enerxéticas extraídas no Caspio. Á marxe do anterior, o aconteciso os últimos días é un exemplo de libro do obsceno vigor contemporáneo das dúas varas de medir. O de Washington salta á vista: se hai uns meses a Casa Branca contestou abertamente a integridade territorial de Serbia, agora, en troques, acóllese o principio correspondente cando polo medio se atopa a do afillado xeorxiano. Mentres, as acusacións verquidas contra Rusia por intervir militarmente fóra das súas fronteiras non poden producir senón estupor tendo en conta o rexistro que Estados Unidos arrastra nese terreo. Claro que Moscova non sae mellor parada: opúxose con enerxía á independencia de Kósovo, agora parece coquetear cunha secesión de Osetia do Sur,

mentres, e como é sabido, nega drasticamente calquera horizonte deste cariz na case veciña Chechenia. Se as opinións de Putin sobre os xenocidios alleos teñen, claro, unha credibilidade menor, por non faltar nin sequera falta o emprego instrumental dos continxentes de pacificación: desde hai tres lustros é evidente que os soldados rusos despregados en Osetia do Sur e en Abjazia fica aliñados cun dos bandos enfrontados, sobre a base dun modelo que Washington tivo a ben patentar, con lamentable éxito, en Haití. Así as cousas, a conclusión parece servida: a integridade territorial e o dereito de secesión se manifestan, por tirios e por troianos, conforme aos intereses respectivos. Se nada particularmente sólido hai que achegar en proveito das causas que amosan Estados Unidos e Rusia “non nos enganemos no que fai ao sentido da política de Moscova, imbuída, como a da Casa Branca, de espasmos imperiais e, a pesar das aparencias, a duras penas interesada no destino de surosetios ou abjazios”, fariamos mal en esquecer que o conflito que nos ocupa non lle faltan raíces locais. É inevitable respecto diso invocar, unha vez máis, as secuelas das fórmulas de enxeñería ética que cobraron corpo tanto ao amparo do zarismo como na etapa soviética. Entre os seus efectos, palpables, na rexión cóntase a existencia de dúas Osetias, unha emprazada ao norte, en Rusia, e a outra situada ao sur, en Xeorxia. Se iso por si só achega un caudal inxente de problemas, o seu é agregar que a conduta dos dirixentes xeorxianos e surosetios ao longo dos últimos 15 anos, por propio impulso ou de resultas de presións alleas, non fixo senón agregar leña ao lume. Se os primeiros abrazaron con rotundidade, nos anos inmediatamente posteriores á desintegración da URSS, políticas abrasivas no terreo nacional, que xeraron un inevitable descontento en Osetia do Sur -e en Abjazia-, os segundos, alentados neste caso por unha Rusia que entregou tan xenerosa como interesadamente pasaportes á poboación local, non dubidaron en buscar unha permanente vía de confrontación que lle dea ás a un proxecto de secesión (tal e como o fixo entre 1999 e 2007, se así quere, e salvando todas as diferenzas que procedan, o groso das forzas políticas albanokosovares). En semellante escenario, e devandito sexa de paso, un está obrigado a coller con pinzas as informacións que, dun lado como do outro, acusan ao rival de violencias extremas e limpezas étnicas. É verdade, aínda así, que os que creemos no dereito de autodeterminación estamos medio invitados a deixar constancia dun feito insubornable: aínda que o seu é examinar con detalle o ocorrido cos xeorxianos étnicos outrora residentes en Osetia do Sur, sobran os motivos para concluír que a maioría da poboación local non desexa pertencer ao Estado xeorxiano. Se así se quere, este é o único dato que invita a mirar con ollos concesivos algunha das causas que se revelan sobre o terreo. Non faltará quen aduza, ben é verdade, que se detrás de moitas das políticas que abrazan hoxe os gobernantes xeorxianos apréciase o alento pestilente de Estados Unidos, a xeito de liviá compensación a maioría dos pobos do Cáucaso setentrional miran con receo aos osetios, historicamente entregados, pola súa banda, a unha franca colaboración con Moscova

Europa... é un pais?

De como se constrói um europeu

A propósito das comemorações dos 20 anos do Programa Erasmus

por Ana Bigotte Vieira

Em 1986 entrei para a escola primária e Portugal entrou para a Comunidade Europeia. Professores que tinham aprendido a geografia pelos livros do Regime (e sabiam de cor as linhas de caminho-de-ferro de Angola) fizeram-me desenhar 12 estrelas amarelas sob fundo azul vezes sem conta. Todas as semanas ia para a janela desenhar a Europa a contraluz, para saber quais eram os 12 países da Comunidade Europeia. No Verão, os Jogos sem Fronteiras, mais tarde o Erasmus, depois o Leonardo Da Vinci e assim aprendi a ser Europeia. Tenho amigos em vários países da Europa (e saudades deles); já estudei em escolas noutros países da União Europeia (isto ainda antes de «Bolonha»), habituei-me às viagens de comboio, de carro, camioneta e fiquei contente quando apareceram as viagens de avião low cost. A polivalência laboral erigida em precariedade actual permite-me trabalhar (praticamente sem nenhum vínculo ou garantia social) dentro da Comunidade à medida do meu esforço, sorte, imaginação e capacidade de autopromoção pessoal. A Europa passou a ser para mim uma rede de pontos – quase sempre cidades – que rapidamente consigo unir entre si num mapa afectivo que as aproxima no meu pensamento, de forma directamente proporcional à distância que sinto em relação ao interior português e a regiões onde não conheço ninguém, não vivi nada, não sei como abordar. Lisboa, deste modo, assemelha-se-me mais a Oxford do que a Barcelos. À medida que vou construindo este meu mapa afectivo da Europa da qual aprendi a fazer parte (e não dizia Jean Monet, em 1956, «já construímos a Europa, falta agora construir os Europeus»!?) cada vez consigo menos ficar indiferente à violência fundadora desta Europa que eu também sou:
Leio com atenção as notícias da chegada de mais e mais emigrantes às «costas da Europa» (qual será a Europa deles?; em que janela a terão desenhado a contraluz?); apercebo-me da sua presença nesta Europa em que vivo, sinto o reforço das leis e a construção dos campos de detenção para os acolher, a sociedade a mudar com a sua presença, a minha presença a mudar com a presença deles, Lisboa a ficar capital Europeia, eu a ficar Europa que não quero ser.

* Mestranda em Ciências da Comunicação – Cultura Contemporânea (FCSH da Universidade Nova de Lisboa) e aluna de Estudos de Teatro (Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa).

Europa no limbo

Por Carlos Fuentes

Visitei Europa por primeira vez en 1950. As feridas da II Guerra Mundial eran visibles. Cidades destruídas. Poboacións empobrecidas. Cartóns de racionamento. Todo resumiuno, cunha estética do máis lúcido terror, Max Ernst na súa pintura Europa despois da choiva, exposta nunha galería da Place Vendôme de París. Alí, outro gran xenio do surrealismo (Luís Buñuel era o seu par) convertía a catástrofe europea nunha paisaxe abatida de roca cadavérica iluminada apenas polo sol dunha eclipse. Se Max Ernst daba a resposta estética á guerra, tres estadistas buscaban a resposta política. Francia e Alemaña iniciaron as guerras de 1870, 1914 e 1939. Establecer un pacto da concordia entre ambas nacións parecía -e era- o alicerce da paz. O chanceler francés, Robert Schuman, o chanceler alemán, Konrad Adenauer e o gran internacionalista francés Jean Monet construíron unha alianza de cooperación franco-xermana que foi garante da paz europea durante case seis décadas. Pero Alemaña estaba partida pola metade debido á política estalinista de crear unha zona de seguridade para a URSS, do río Elba á fronteira ruso-polaca. A Cortina de Ferro illou a media Alemaña e todo o Leste europeo privouse, así mesmo, da recuperación económica auspiciada polo Plan Marshall, orixinalmente proposto tanto ao Occidente como ao Oriente europeos. O Plan Marshall, é certo, non era inocente. Ao finalizar a guerra, Estados Unidos tiña un trío de estadistas (o presidente Harry Truman e os secretarios de Estado George Marshall e Dean Acheson) que miraban lonxe e entendían dúas cousas: que a recuperación económica de Europa era a maior barreira contra a expansión soviética e que Estados Unidos demandaba unha economía europea resucitada para ampliar e fortalecer o propio mercado norteamericano.

Que os países do Occidente europeo, recuperándose economicamente, afirmarían cada vez máis a súa independencia política, era previsible. Que os do Oriente quedasen suxeitos ao Kremlin, tamén o era, como o demostraron os intentos de democratización do socialismo en Hungría e Checoslovaquia. Que o sistema enteiro traducíase en baixa produción, baixo consumo e excesivo gasto militar, auguraba, como o viu ao cabo Mijaíl Gorbachov, o esborralle do mesmo. A comunidade europea saíu fortalecida do fin da guerra fría. Pero se se acabou a neta confrontación ideolóxica capitalismo-comunismo mediante un sistema mixto de capitalismo con amplas garantías sociais, xurdiron a encher o baleiro ideolóxico diferenzas étnicas, relixiosas, nacionais, e un imprevisto: a migración das antigas colonias africanas ás vellas metrópolis europeas.

Se evoco este transfondo é só para admitir que a puxanza económica de Europa parecía tolerar estes desafíos internos e externos. O que hoxe se pon en dúbida non é xa o desafío externo, senón a catarata de males internos. Ausente de Europa desde hai seis meses, alármame o cambio que percibo neste verán de 2008. O aumento do prezo da gasolina a 145 dólares por barril ameaza a cultura do automóbil e impón restricións á circulación. O centro de Londres élle vedado ao automóbil privado para favorecer o transporte colectivo. París convértese nun velódromo de motonetas e motocicletas. Ao prezo do combustible engádese agora o da alimentación, comentado hai meses nestes artigos como unha posibilidade que hoxe é un feito: o prezo do alimento en Europa ascendeu nun 40% no último cuarto e a escaseza ameaza a numerosos produtos. Os valores inmobiliarios descenden (nun 20% só en Inglaterra) pero os intereses bancarios ascenden. O emprego sofre unha diminución dolorosa. Só en España, as excelentes reformas sociais do Goberno de Zapatero (dereitos da familia, igualdade sexual, modernización civil) resultan insuficientes para darlle a cara ás esixencias da produtividade, o crecemento e a competitividade en crise.

Abordando estes temas, Zapatero perde popularidade, pero seica obriga a España a ver a realidade: a bonanza detívose, as vacas fracas chegaron, a realidade económica debe ser vista con tanta imaxinación como, até agora, a realidade social. O valor político mídese na adversidade tanto ou máis que na fortuna. Engádase a este brusco descenso económico unha serie de graves fallas políticas. No seu intento de actividade indisciplinada, o presidente de Francia, Nicolas Sarkozy, vai deixando unha serie de iniciativas incumpridas e outras que substitúen o indeseado co imposible. A unión mediterránea proposta por Sarkozy tiña que irritar profundamente a Alemaña, excluída do Mare Nostrum en tanto que lle daba a Turquía unha sobremesa insípido a cambio da exclusión de Ankara do gran banquete europeo. O proxecto mediterráneo desangrouse para quedar como un documento de boas intencións.

Até que punto danouse, tamén, a relación franco-xermana, pedra angular do edificio europeo? O ingreso á Unión Europea dos países menos desenvolvidos do Leste -e aínda dos máis prósperos- crea adiamentos, desniveis e friccións, entre elas as da migración Este-Oeste, que, axuntada á migración de África a Europa, dá lugar a tensións que pon a proba numerosos datos da integración europea. O primeiro, a capacidade ou incapacidade de integrar ao traballador africano á economía do Norte. Enseguida, a maneira de regular a corrente migratoria cumprindo a lei pero sen violar os dereitos humanos dos migrantes. Terceiro, a incapacidade das economías africanas para reter aos seus propios traballadores e a debilidade dos programas africanos de construción nacional. E cuarto, a falta de protección ao traballo e a presenza de réximes autoritarios ou de desorde política en partes de África: da ditadura de Mugabe en Zimbabue á fame fatal de Darfur.

Silvio Berlusconi, o bufón da política italiana, permítese lamentar a ausencia de grandes figuras no taboleiro europeo. Creo que o problema non son os líderes: o problema son os problemas e no mundo globalizado o que sucede en Europa repítese, en graos maiores ou menores, noutras partes. A migración laboral. O prezo dos combustibles. O prezo da alimentación. Os intereses en ascenso. Os valores inmobiliarios á baixa. A crise financeira. E o espectro lívido da inflación.

Tirado do xornal EL PAÍS - 03.08.08

Europa: unión ou desunión?

Por Gabriel Tortella

O veto irlandés ao Tratado de Lisboa, non por temido menos esperado, foi un xarro de auga fría nas ardentes ilusións dos europeístas entusiastas (entre os que me inclúo). Choveron, tras o xarro, denuestos e reproches: que se os irlandeses son uns ingratos, que se o seu Goberno é incompetente, que se non queren Europa que se vaian, que a votar outra vez ate que saia o si, etcétera. Ningunha destas alegacións carece totalmente de fundamento, pero son, en realidade, cuestións accesorias: os irlandeses votaron dentro da máis estrita legalidade europea e se o seu non se converte nun veto é porque a lexislación da Unión así o quere. En efecto, o non dun membro se converte en veto porque para a ratificación dos tratados europeos esíxese a unanimidade. Se se requirise unha simple maioría, a negativa irlandesa tería moita menor importancia. Por tanto, é Europa decata a principal culpable desta situación; parece un pouco inconsecuente proclamar o libre dereito de voto e de veto, e logo enfadarse cos votantes se se converten en vetantes. Esta regra da unanimidade derívase dunha contradición básica da alma europea: queremos estar unidos pero sen perder as prerrogativas nacionais. Por tanto, os tratados non poden imporse a ningún país se non quere aceptalos.

Pero, claro, non se pode repicar e andar na procesión: ou soberanía europea ou soberanía nacional. As dúas cousas á vez son imposibles. Até agora, Europa, a pesar das moitas proclamas grandilocuentes e os fortes golpes de peito, non quixo renunciar ás soberanías nacionais. O veto irlandés é unha consecuencia, pero non a única, nin moito menos, desta contradición: outras son o caos e a inoperancia da política exterior, a confusión e as vacilacións na política de inmigración, as dificultades para chegar a un mercado verdadeiramente unificado polas diferenzas nas políticas fiscais e outras, etcétera. Esta insistencia en preservar a soberanía nacional (aínda que parcialmente, porque en materias económicas, como a monetaria ou a arancelaria, os países si renunciaron a ela) débese á inercia histórica: franceses e británicos, sobre todo, resístense a perder os privilexios de soberanía que tanta gloria lles produciron no pasado. Os ingleses reteñen a súa soberanía monetaria; os franceses, en aras da súa independencia, vetaron (cos holandeses) a proxectada Constitución Europea da que o Tratado de Lisboa, torpedeado por Irlanda, era un remendo.

Polo principio do agravio comparativo, se franceses e británicos se aferran á súa soberanía, os demais non imos ser menos. E así andamos: lamentando non estar máis unidos, pero non querendo renunciar á nosa independencia. Por que somos así os europeos? Por que non somos como os norteamericanos, que constituíron unha unión federal e parecen ter poucos problemas desta índole? A resposta é sinxela: demasiada historia. Se ás sinfonías de Mozart podíalles reprochar (apócrifamente) o emperador José II que tiñan "demasiadas notas", á discordante sinfonía europea pódeselle achacar un exceso de historia. As tradicións nacionais están moi arraigadas; as nacións que hoxe forman a Unión foron as principais protagonistas da historia universal durante moitos séculos, e parece natural que se resistan a diluírse nun ente supranacional. Por outra banda, mesmo as entidades políticas con pouca ou ningunha tradición nacional resístense a renunciar aos seus privilexios, como se demostra hoxe todos os días en España e demostrouse no nacemento dos Estados Unidos de América, que foi bastante accidentado e violentamente debatido.

E a historia móstranos tantos outros casos de desunión entre asociados, desde a antiga Grecia até os Balcáns de hoxe, pasando polo Imperio Austro-Húngaro e un longo etcétera, que non se pode ser excesivamente optimista con respecto ao futuro da nosa Unión Europea. Pero tamén hai razóns para o optimismo: a historia frecuentemente tratou ben a Europa; aínda que hai unha longa tradición de desunión, tamén a hai de unidade desde Roma e logo Carlomagno. Pero a verdadeira conciencia europea fórxase coa Ilustración, hai nada menos que tres séculos. A Europa moderna nace no intelecto duns cantos xenios do século XVIII, en particular de Emmanuel Kant. A mensaxe dos ilustrados foi calando moi gradual, pero tamén moi profundamente. Sobre ese substrato de europeísmo ilustrado, os pobos deste continente afixeron a unirse, aínda sacrificando a súa preciosa independencia, ante as dificultades exteriores. A propia Unión (onte Comunidade) Europea naceu tras a catástrofe da II Guerra Mundial e ante a presión ou ameaza exercida polas superpotencias soviética e norteamericana. A unidade monetaria fraguouse ante o fracaso da desvalorización unilateral do dólar por Nixon en 1971. A crise de 1992 acelerou a integración económica. Oxalá os embates da presente crise opinable inflúan na opinión europea e tómese por fin a decisión de eliminar o obstáculo que representa a regra da unanimidade. Deixariamos o repique e avanzaría a procesión.

Tirado de EL PAIS - 30.07.08

Achegamento entre Europa e Israel?

Por Samuel Hadas

A visita a Israel esta pasada semana do primeiro ministro británico Gordon Brown destaca novamente na axenda diplomática israelí as relacións coa Unión Europea, relacións que coñeceron incontables altibaixos nos últimos anos e pasan nestes días por un dos seus mellores momentos. A UE e Israel veñen de pór en marcha un proceso de asociación especial que, segundo a chanceler de Israel, Tzipi Livni, ''poderá repercutir favorablemente'' no proceso de paz palestino-israelí. A UE, pola súa banda, considera que con este proceso, que modernizará as relacións políticas, económicas, comerciais e educativas con Israel, búscase así mesmo un maior rol da Unión no proceso de paz cos palestinos. O obxectivo da Unión Europea e Israel é hoxe, segundo comentaron fontes diplomáticas israelís, lograr unha maior participación de Israel nos mecanismos de decisión da UE, segundo un ''estatuto híbrido'' polo que, sendo un país non membro, poida estar estreitamente ligado ás súas institucións directivas. O anuncio do inicio deste proceso xerou a protesta dalgúns países árabes e da Autoridade Palestina, co argumento de que incrementar as relacións da UE con Israel ''animará a Israel a proseguir cunha política agresiva e errónea''. Israel é un dos primeiros países participantes no programa da ''Política de Veciñanza'' da Unión Europea, que busca profundar as relacións cos seus veciños da conca do Mediterráneo. Jan Figel, o comisario para a Educación, Cultura e Deporte da UE, e a ministra de Educación de Israel, Iuli Tamir, acaban de inaugurar a oficina en Israel de Tempus, un programa da UE de intercambio de estudantes e profesores universitarios. Segundo Figel, a UE e Israel acordaron discutir políticas, o que significa ''un paso máis que un simple programa de intercambio''. Anteriormente, Figel inaugurara unha oficina de Tempus na Autoridade Palestina.

Tamén a cooperación científica entre as partes profundouse notablemente nos últimos anos. Israel é o mellor cliente da UE en Oriente Próximo, mentres que a balanza comercial entre ambas as partes é fortemente deficitaria para Israel (un terzo das súas importacións provén da UE). Pero na súa dimensión política, influída fortemente polo conflito palestino-israelí, as relacións están lonxe de ser idílicas, aínda que cabe tamén aquí sinalar algunha melloría. A UE, o principal sostén da economía palestina, non atopou até hoxe a fórmula que á vez que lle permita apoiar a creación dun Estado palestino, sexa considerada equidistante polo Goberno de Israel (tanto o actual como os anteriores), que estima que a UE, na súa política cara ao noso país, utilizou un dobre raseiro. A iso contribuíron as constantes e ás veces xustificadas críticas da UE a Israel respecto da súa política cara aos palestinos, os castigos colectivos á poboación palestina, a construción da barreira divisoria, etc. As críticas a Israel nos medios de comunicación europeos, que se solidarizaron cos que consideran os máis débiles, os palestinos, e nas que sobresaen algúns medios de comunicación de España, moderáronse a partir da aceptación israelí da creación dun Estado palestino convivindo con Israel, que supuxo un cambio positivo importante, como o foi a retirada israelí da Franxa de Gaza, aínda que esta conducise posteriormente á súa caída a mans dunha organización terrorista como Hamás. Esta posición empeorou notablemente con motivo da Segunda Guerra do Líbano. Moitos en Israel consideran que na crítica ao seu país hai ''un tipo de antisemitismo'', como sinala Iair Sheleg no cotián Haaretz. As sondaxes de opinión en Europa mostran que Israel é considerado un dos grandes perigos para a paz, aínda máis que Irán. Un 45% dos europeos considera que a política israelí equipárase á do réxime do apartheid en Sudáfrica. Segundo o analista israelí Alexander Iakobson, as sondaxes demostran que o antisemitismo está ''vivo e coleando'' en Europa.

Segundo Efraim Halevy, ex xefe do Mosad e embaixador ante a UE de 1996 a 1998, a Unión Europea cometeu serios erros nos últimos anos, comezando pola súa avaliación política de Iaser Arafat. O enfoque da UE, principal doante da súa administración, alentou unha extensa corrupción no seo da AP. Outro erro foi as súas advertencias sobre sancións económicas a Israel, que só crearon unha pésima atmosfera entre as partes. Iso cambiou, por canto a Unión modificou a súa política respecto dos palestinos e deixou de tentar exercer presións económicas sobre Israel. O principal tema de diferenza é quizais o da política do Goberno israelí cara aos asentamentos e o seu tratamento dos palestinos, ao non implementar o seu compromiso na Folla de Ruta, o plan de paz do Cuarteto de Madrid, de evacuar as decenas de enclaves ilegais levantados polos colonos israelís en Cisxordania, así como os controis que impiden o movemento dos palestinos no seu propio territorio. O vicepresidente do Parlamento Europeo, o británico Edward McMillon Scott, declarou recentemente que aínda que hai maior cooperación con Israel a nivel institucional, despois da invasión israelí ao sur do Líbano (na súa guerra con Hezbollah no verán de 2006), Israel perdeu apoio entre moitos dos membros do Parlamento. Outros temas en discordia entre a UE e Israel son a negativa da UE a cualificar a Hezbollah como organización terrorista, así como o feito de que financia organizacións non gobernamentais anti israelís. Así mesmo, Israel presiona a Europa para ''que faga algo máis'' respecto da carreira nuclear militar de Irán. Líderes europeos como Nicolas Sarkozy, Angela Merkel e Gordon Brown, entre outros, contribuíron notablemente a cambiar o tenor da actitude da UE cara a Israel. Tamén contribuíu a extensión da UE cara ao Leste, que trouxo ao seu seo a 11 países ex comunistas, moito máis prol americanos e prol israelís que a ''vella'' Europa. Estes países non comparten a aversión de Europa Occidental cara ás accións militares israelís. Segundo diplomáticos israelís, os actos terroristas islámicos en Madrid en 2004 e en Londres o ano seguinte, permitiron aos líderes europeos unha mellor comprensión do que Israel está a pasar. Tema importante na axenda europea-israelí é o da actitude da UE cara a Hamás. Mentres que Israel esixe manter o bloqueo de Gaza, en Europa escóitanse voces esixindo o seu levantamento, por razóns humanitarias, por canto israelís e palestinos non lograron modificar a situación no lugar nin avanzar nas negociacións de paz. Aínda que en Israel hai quen teme que a postura da UE pode cambiar, non cabe esperar que nun futuro previsible isto suceda.

Europa ante a crise iraniana

Por Florentino Porteiro

Os europeos establecemos como doutrina oficial o «multilateralismo efectivo», fronte á tendencia «unilateralista e violenta» de Estados Unidos. Trataríase de resolver os retos de seguridade a través dunha diplomacia «preventiva» ou, polo menos, «eficaz» realizada desde organismos multinacionais, empezando polo máis importante de todos eles, o Consello de Seguridade de Nacións Unidas. Tanto o repetimos que acabamos créndoo. En realidade o «multilateralismo efectivo» é só unha negación. Non queremos actuar fóra do marco de Nacións Unidas e non queremos facer uso da forza. A ameaza nuclear iraniana afecta moito máis a Europa que a Estados Unidos. Os seus mísiles, que en breve estarán dotados de cabezas nucleares, alcanzan territorio europeo e, segundo pasen os anos, máis e máis partes del. Proba da preocupación que esperta nos nosos dirixentes, non españois senón europeos, é que nos acollemos á Defensa contra Mísiles Balísticos norteamericana. Con todo, non somos capaces de ir máis aló. é moi posible que só utilizando diplomacia e sancións económicas se poida forzar ao réxime iraniano a abandonar o seu programa nuclear.

As súas vulnerabilidades son moitas, en especial no terreo económico, e está por ver que todos os seus dirixentes estean dispostos a pór en perigo a súa propia supervivencia política. O problema é que as sancións aprobadas na resolución vixente do Consello de Seguridade non se están levando a efecto por parte de Europa e iso que eran de limitado calado. Cando Estados Unidos propón aumentalas o obstáculo non son só Rusia e China, membros do Consello de Seguridade que actúan a miúdo como protectores de Irán, senón as propias nacións europeas que non queren pór en perigo os seus investimentos. O «multilateralismo efectivo» europeo convenceu aos iranianos de que non corren ningún risco económico. Só unha acción militar norteamericana ou israelí podería detelos, pero a un prezo moi alto. Esa é a nosa achega ao réxime de non-proliferación nuclear, esa nosa visión da nosa propia seguridade.

Tirado do xornal ABC

Os europeos queren máis Europa

Por Slavoj Zizek, filósofo esloveno e autor, entre outros libros, de "Iraq. A teteira prestada".

El País, 08/07/08

Hai momentos nos que un atopa tan embarazosas as declaracións públicas dos líderes políticos do seu país que se avergoña de ser cidadán del. é o que me sucedeu ao coñecer a reacción do ministro esloveno de Asuntos Exteriores o venres 13 de xuño, despois de que os irlandeses votasen non no referendo sobre o Tratado de Lisboa. Afirmou sen reparos que a unificación europea é demasiado importante para deixala en mans da xente (corrente) e os seus referendos. A clase dirixente ten máis visión de futuro e sabe máis, e, se sempre seguísemos á maioría, nunca conseguiriamos grandes transformacións nin fariamos realidade visións xenuínas. Esta obscena exhibición de arrogancia tivo a súa cénit na seguinte frase: "Se tivésemos que esperar, por exemplo, a algún tipo de iniciativa popular, seguramente os franceses e os alemáns seguirían mirándose hoxe a través de míralas dos seus fusís". Hai certa lóxica no feito de que fora un diplomático dun país pequeno o que o dixese; os líderes das grandes potencias non poden permitirse o luxo de mostrar abertamente o cinismo dos argumentos nos que se basean as súas decisións, e só as voces ignoradas dos países pequenos poden facelo con impunidade. Cal foi o seu razoamento neste caso? O non irlandés é unha repetición do non francés e holandés de 2005 ao proxecto de Constitución Europea. Ofrecéronse moitas interpretacións do voto irlandés, algunhas delas mesmo contraditorias: foi unha explosión de nacionalismo estreito e de temor á globalización, encarnada por Estados Unidos; Estados Unidos está detrás do non porque teme a competencia dunha Europa unida e prefire tratar de forma bilateral cuns socios débiles. Con todo, esas interpretacións ad hoc non teñen en conta unha cousa máis importante: este novo rexeitamento quere dicir que non nos atopamos ante unha casualidade, un simple fallo, senón ante unha insatisfacción que vén de atrás, que persiste desde hai anos. Agora, tres semanas despois, podemos ver onde está o verdadeiro problema: moito máis sinistra que o propio non é a reacción da elite política europea. Non aprendeu nada do non de 2005, non se decatou. Nunha reunión de dirixentes da UE celebrada o 19 de xuño en Bruxelas, despois de mencionar, para cubrir as aparencias, o deber de "respectar" as decisións dos votantes, apresuráronse a ensinar o seu verdadeiro rostro e a falar do Goberno irlandés como dun mal mestre que non soubera controlar nin educar como era debido aos seus alumnos atrasados. Dixeron que lle daban unha segunda oportunidade: catro meses máis para que corrixise o seu erro e volvese meter en cintura aos votantes. Aos votantes irlandeses non se lles presentou unha elección simétrica, porque os propios termos do referendo daban preferencia ao si. As autoridades propuxeron á xente unha opción que, na práctica, non era tal, senón que consistía en ratificar o inevitable, o resultado da experiencia ilustrada. Os medios e a elite política expuxeron o referendo como unha elección entre o coñecemento e a ignorancia, entre a experiencia e a ideoloxía, entre a administración post-política e as vellas paixóns políticas. Con todo, o mesmo feito de que non houbese unha visión política alternativa e coherente que servise de base ao non constitúe a maior condena posible da elite política e mediática, unha proba da súa incapacidade de expresar, de traducir en visión política, os anhelos e insatisfaccións da poboación. Noutras palabras, este referendo tivo algo peculiar: o seu resultado foi ao mesmo tempo o que se esperaba e unha sorpresa, coma se un soubese o que vai ocorrer pero, en certo xeito, non pode crer verdadeiramente que ocorra. Esta discrepancia reflicte unha división moito máis perigosa entre os votantes: a maioría (da minoría que se molestou en ir votar) manifestouse en contra do tratado a pesar de que todos os partidos parlamentarios (coa excepción de Sinn Fein) estaban decididamente a favor. O mesmo está a suceder noutros países, como o veciño Reino Unido, onde, xusto antes de gañar as últimas eleccións, Tony Blair foi escollido por unha gran maioría como a persoa máis odiada do país. Esta diverxencia entre a elección política explícita que fai un votante e a súa insatisfacción íntima debería facer soar o sinal de alarma: significa que a democracia de partidos non logra captar o humor da poboación, o feito de que se vai acumulando un vago resentimento que, sen unha debida expresión democrática, non pode máis que desembocar en escuros estalidos "irracionais". Cando os referendos transmiten unha mensaxe que contradi directamente a mensaxe das eleccións, atopámonos cun votante dividido que, por exemplo (cre que), sabe moi ben que a política de Tony Blair é a única razoable pero, aínda así? (non lle pode nin ver). A peor resposta é desprezar esa resistencia como simple expresión da estupidez provinciana dos votantes normais, que non necesita máis que mellor comunicación e explicación. E iso remítenos de novo ao desafortunado ministro de Exteriores esloveno. Non só a súa frase baséase nuns datos que non son certos -os grandes conflitos francoalemanes non estalaron debido ás paixóns da xente corrente, senón que foron resultado das decisións das clases dirixentes ás costas da xente normal-, senón que ademais equivócase sobre o papel desas clases dirixentes: nunha democracia, a súa función non é só gobernar, senón convencer á maioría de que o que están a facer é o apropiado, facer que a xente poida recoñecer na política do seu Estado os seus máis íntimas aspiracións de xustiza, benestar, etcétera. A aposta da democracia é que, como dixo Lincoln hai moito tempo, non é posible enganar a todo o mundo todo o tempo. é verdade que Hitler chegou ao poder de forma democrática (aínda que non do todo), pero, a longo prazo, a pesar de todas as oscilacións e confusións, hai que confiar na maioría. Esa aposta é a que mantén a democracia viva; se renunciamos a ela, xa non estamos a falar de democracia. E é nese aspecto no que os dirixentes europeos están a facelo rematadamente mal. Se verdadeiramente estivesen dispostos a "respectar" a decisión dos votantes, terían que aceptar a mensaxe da persistente desconfianza do pobo: o proxecto de unidade europea, tal como está formulado hoxe, ten defectos fundamentais. O que perciben os votantes é a falta dunha auténtica visión política baixo a trampilla dos expertos; a súa mensaxe non é antieuropeo, senón unha esixencia de máis Europa. O non irlandés é unha invitación a establecer un debate autenticamente político sobre o tipo de Europa que desexamos. Nos últimos anos da súa vida, Freud fixo a famosa pregunta Was will dás Weib?, "Que quere a muller?", coa que recoñecía a súa perplexidade ante o enigma da sexualidade feminina. Non cren que o envurullo da Constitución Europea é proba desa mesma confusión? Que quere Europa? Que Europa queremos?

Caída libre en Europa

Por Montserrat Nebrera

Vense de publicar en Italia un libro sobre os indicios cada vez máis evidentes do seu declive. Poucos anos antes, Francia vivira o gran éxito editorial de dúas obras de moi distinto signo, pero que apuntan cara ao mesmo final: a de Nicolás Baverez sobre a decadencia francesa, e as conversas de Ratzinger co xornalista Peter Seewald. Aínda que tamén nas reflexións de Ratzinger apúntanse datos e razóns sobre a decadencia do occidente europeo, son esoutros dous, o italiano recente e a Francia en declive de Baverez, os que tentan xustificar en datos económicos e sociolóxicos que nos topamos, salvando a grosería de calquera paralelismo histórico, ante estadio semellante ao que acabou sendo coñecido como a caída do Imperio Romano. A tendencia dunha certa bibliografía, que consegue arrastrar enormes cotas de lectores, está a apuntar cara ao que poderiamos denominar o "catastrofismo histórico". Un certo gusto morboso entre o público lector podería xustificar en parte o éxito. Pero, como ocorre coa literatura de ciencia ficción, cuxas premonicións a tecnoloxía vai cumprindo de forma taxativa, algo de auga haberá no río cando de xeito tan persistente óuvese o seu rumor.

Quizais por iso certo discurso político está a abrirse paso nalgúns foros co aval decidido dunha gran parte da opinión pública: a maneira en que a evolución do Estado de Dereito cara a un Estado social e democrático pretendeu resolver os problemas da participación política e das necesidades materiais dos seus cidadáns entrou en crise coa globalización e as migracións. Ben é certo que máis que do final de Europa deberiamos falar dos sucesivos finais dos seus modos de ser, xa que as terras non morren, se non é por causa dun cataclismo universal. En cambio, as distintas fórmulas civilizatorias que foi adoptando occidente permitíronlle converterse de xeito recorrente no obxecto de desexo dos que viñan de fóra anhelando realizar un soño, e significaron ao tempo e case sempre o final dun tempo, dun modo de facer, dunha cosmovisión mesmo. A gloria como método de extinción, morrer de éxito como grande paradoxo da paradigma de progreso. Xa case ninguén mira cara a Europa como referente cultural, científico, tecnolóxico, pero me pregunto se algunha vez fixemos (e debido facer) outra cousa que dotar ao mundo occidental dos seus acenos de identidade. Como é sabido para quen dea un somero paseo pola historia, declive significa tamén renovación, e á fin e ao cabo os períodos históricos, as idades, as eras non son máis que etiquetas que pomos con maior ou menor pretensión científica para ordenar aludes de datos concretos e cotiáns. Pero o certo é que, como xa aconteceu noutros momentos, o discurso político e filosófico anuncia desde hai un tempo que algo remata. E agora, ademais, libros achegan datos concretos sobre a entrada decidida de Europa en (unha nova) caída libre. Varias instancias poden darnos, na periferia da económica, razón de tal declive. O libro italiano tomaba en consideración, entre outros, o mundo universitario. A Universidade, á que estou unida case desde sempre, xa non é o reduto onde a intelectualidade pretende con boas capacidades, mellor intención e poucos medios, a revolución permanente das ideas. Arrastrada polo desexo crecente de seguridade, fóronse instalando entre os seus docentes, os aprendices e profesionais do funcionariado público, cuxo único desexo é asegurar a praza, o soldo, e unha incontrolada capacidade de facer absentismo. Queixaranse os meus colegas que non encaixan nesa descrición, pero non van con eles a crítica, e recoñecerán, se se sinceran, que ese foi o triste final do soño que vivimos. No ámbito francés, en cambio, a radicalidade do pesimismo apunta cara a outro lado. Non critica Baverez sobre todo a acomodaticia vontade de ser funcionario público que se foi facendo forte no pensamento dos mozos franceses desde hai décadas, senón a política de neutralidade que no ámbito dos valores levou a Francia a dar as costas a unha evidencia.

Desde os anos da súa máis famosa revolución pretenderon substituír o seu substrato relixioso por unha relixión laica da cidadanía, e cada nova volta de parafuso desde entón non foi máis que propiciar que o froito maduro caduca. E caese ao fin. Algúns detractores da obra de Baverez tachárona de oportunista por pretender adxudicar a Francia uns defectos que en realidade son de toda Europa, e pola súa defensa mal disimulada dun claro regreso ao neo-liberalismo. Nada volve, como foi, pero en algo creo que teñen razón os detractores: máis que outra cousa, Francia pode ser unha paradigma. Pódese usar tamén para analizar o modo en que a política deixou de ser unha arte e transformouse nun oficio. Sen falar de nada nin de ninguén en concreto, poderiamos convir que unha sombra pesimista se cerne sobre Europa, e sería o primeiro paso para disipala.

http://www.montsenebrera.cat/blog/

Europa: os que queren avanzar deben facelo

Por Jean-Marie Colombani, xornalista francés e ex director de Le Monde. Tradución de Martí Sampons

El PAÍS, 01/07/08

Antes de calquera consideración, como non indignarse con este non irlandés? Dirase que non fai máis que seguir o camiño aberto por Francia e Holanda. é certo. Aínda que Francia, unha vez elixido Nicolas Sarkozy, dedicouse a reparar os danos sacando adiante un tratado "simplificado", que se converteu en Tratado de Lisboa. Hai tamén quen di que o de Irlanda é a demostración de que Europa, tal como se constrúe, é incomprensible, por tanto, incomprendida polos pobos. Éstos, afírmase, non queren saber nada desta Europa "burocrática" ideada polas "elites". Vexamos. O primeiro que hai que ter en conta é que dentro dos compoñentes dun non entran tantos ingredientes discordantes que calquera xuízo definitivo sería aventurado. Recordemos no caso do referendo francés a parte do non a Chirac dentro do non global. En Irlanda os pequenos propietarios temían a armonización fiscal, o clero a secularización, os neutralistas a creación dunha defensa europea, etcétera.

E si, Europa, tal como é, parece unha creación opaca, afastada e incompleta, urdida ao longo dos cumios europeos, lonxe dos pobos. E con todo? Con todo, deberiamos empezar por pór freo a este negacionismo. Irlanda? En Europa era o máis pobre de entre os pobres e converteuse nun dos máis ricos grazas a esta "cousa" bruxelense, até o punto de que a súa renda media supera á dos ingleses. Non é isto a proba irrefutable de que Europa equivale a progreso? Un pouco de perspectiva histórica non é daniña. Por exemplo, quen se alegra deste non? A liga Norte en Italia e Vaclav Klaus en Chequia, as dúas correntes máis nacionalistas. A liga de Bossi representa a revolta dos pequenos e medianos empresarios ricos do norte de Italia que non queren que os seus impostos (cando os pagan) sirvan para corrixir os desequilibrios co sur. A Irlanda rica xa non quere repartir. Aseméllase á Chequia ultraliberal, para quen Europa só debe existir como zona de libre intercambio sob protección militar norteamericana.

Velaquí o debate europeo que haberá que abrir un día. Xa que se este é o destino da Unión, disolvámosla dentro da OTAN! En fin, quen non se dá de conta de que se pode dicir non impune e gratuitamente? Pase o que pase, non hai prezo ou sanción. Entón, por que absterse de dicir non se as subvencións seguen sendo as mesmas e se para tranquilizar aos irlandeses até se lles promete que poderán seguir practicando o dumping ou competencia desleal en materia fiscal, co que poden atraer a empresas de toda Europa. Aínda peor: para facer volver a Irlanda ao rabaño pensamos inmediatamente en concederlle privilexios suplementarios. Así, fomentamos aquí e alí o non. O Tratado de Lisboa non é un remedio milagroso. Permite simplemente que sexa (un pouco) gobernable un conxunto que na situación actual non o é, substituíndo a actual regra da unanimidade pola da maioría (a dos Estados en combinación coa das poboacións). Con el, pode retomarse o camiño de políticas concretas, pero sen ocultar a actual ausencia de visión e de dirección política (que é outra cousa que a mera ampliación).

A cuestión que se expón de agora en diante é saber se os que queren seguir avanzando non deben deixar aos partidarios do non co seu non, é dicir, na cuneta. No momento en que comeza a presidencia francesa da Unión, as consecuencias do non irlandés poden verse de dous modos. Ou ben constatamos que todos os esforzos franceses e alemáns por pór en pé o Tratado de Lisboa desvanecéronse, e a presidencia francesa viuse afectada por iso. Ou ben recordamos que Europa avanzou sempre superando crises sucesivas: a solución podería chegar de Francia, e esta recuperaría entón parte do liderado perdido. De momento, Nicolas Sarkozy manifestou o seu desexo de que nin se dramatice nin se subestime o non irlandés. No rexeitamento ao dramatismo hai sen dúbida o desexo de que prosiga noutros países o proceso de ratificación. Irlanda e os seus menos dun millón de electores estarían así fronte aos case 500 millóns de habitantes do resto de Europa, e sen dúbida non poderían aguantar demasiado tempo sen achar o modo de ratificar. Ao servizo deste proceso, o presidente francés dixo, dirixíndose en particular aos checos, tentados de precipitarse pola brecha irlandesa: Non hai ampliación (cara aos países dos Balcáns) sen Tratado de Lisboa! No capítulo da "subestimación" do acontecemento topámonos co credo do xefe do Estado francés: Europa ten que ser vista como capaz de protexer aos seus cidadáns. De aí o acento posto no proxecto do "pacto para a inmigración" (decisión que electoralmente lle serviu moito en Francia). De aí tamén a idea de atopar unha resposta europea ao problema da independencia enerxética en xeral, e do prezo do petróleo en particular. Aínda que por agora sen éxito, xa que Alemaña négase a fixar un tope ao IVE sobre o petróleo. Neste punto sen dúbida leva razón: Europa debe deixar de preocupar. Pero para tranquilizar, antes ten que ser forte. En realidade, a cuestión central é a seguinte: o non francés de onte, o non irlandés de hoxe e, sobre todo, as enquisas de opinión (un terzo dos franceses están satisfeitos co voto irlandés, e outro terzo máis pequeno declárase "insatisfeito"), significan que os pobos non queren avanzar máis? Pois entón hai que ter a valentía de enfrontarse ou oporse ao escepticismo dos pobos, xa que hai circunstancias en que non se pode esperar, e este é o caso da que vivimos agora. A historia, pola súa banda, non espera.

E Europa ten a necesidade de ir outra vez cara a adiante sobre cuestións concretas (a enerxía, a inmigración, o clima e o medio ambiente, a relación con Rusia e con EE UU, a defensa?), pero tamén sobre unha visión común do futuro. Mentres esperamos, os europeos elixiron? esperar. Esta política de esperar é de mal agoiro. Chegará, pois, o momento, para aqueles países que queiran avanzar, de tomar decisións entre eles. Schengen e o euro non conciernen a toda a Unión. A Zona Euro, en si mesma, constitúe un espazo suficiente para quen queira avanzar polo camiño da integración. Os que queiran esperar, que esperen. Pero que isto non impida que os demais se organicen. A menos que nos resignemos á decadencia. Estaremos seguros da nosa decadencia común o día en que teñamos claro que renunciamos a un destino común.

Europa era isto?

Por Suso de Toro

O euro? Ben. Europa? Mal. Somos un éxito financeiro e económico, pero sucumbimos ao mal europeo: a falta de ilusión e de proxecto. O do referendo irlandés é o de menos. Irlanda, seica o Estado máis beneficiado pola Unión Europea, divertiuse co seu non a Europa a propósito de que non terá que devolver o diñeiro recibido cos seus intereses e abandonar a Unión. Cando os nosos actos non teñen consecuencias deixamos de ser responsables. Para salvar o tropezón da cambadela irlandesa, Europa volverá facer tratos e trapicheos; xa toparemos o xeito de seguir, o caso é ir indo. Cara a onde?

Ésta non é a Europa nacida das ruínas da posguerra; non a que integra a Irlanda, España, Portugal. Países que vían un horizonte en integrarse na Europa en marcha. O antieuropeísmo destes votantes irlandeses parece consecuencia de adoptar a perspectiva británica, da ruptura xeracional e da perda de memoria colectiva, de non sentirse descendentes da súa memoria nacional. Tamén hai signos de que o soño europeo debilítase entre nós. Nos anos sesenta, as xeracións que imaxinaban unha España democrática tiñan os seus referentes na Unesco, París, a socialdemocracia sueca, alemá... Había fame de coñecer eses países envexados con supermercados opulentos e carteleiras con películas modernas e prohibidas. Coa democracia difundíronse os libros de escritores alemáns, austriacos... Despois de Godard, Truffaut, chegaron Herzog, Wenders, Fassbinder, Tanner... Quen coñece hoxe autores suecos, alemáns, daneses...?Nin sequera os franceses e italianos, que estiveran máis cerca antes. España recréase en si mesma; grazas ao castelán soña hexemonizar gran parte de América, e a través do concepto "Iberoamérica" soña mesmo con ser referencia en Brasil. é un éxito cultural e empresarial, creouse un espazo cultural e un mercado para o latino. Os cantaores, rumberos, regatoneros, salseros escóitanse máis que nunca. Pero sempre que se gaña algo, pérdese algo. Pero aquela nova España democrática que interesou aos europeos tampouco é xa novidade, non esperta curiosidade en Europa. Os Estados que fundaron a Unión e os que se incorporaron nos oitenta teñen cada un os seus propios problemas. A Europa ampliada dos anos oitenta tiña un horizonte histórico, un programa marcado pola crise da URSS; tiña diante unha fronteira que se abría. A metade do territorio europeo eran Estados que quedaran conxelados, apartados da marcha de Europa, case da historia mesma, e agora podían reincorporarse a Europa. Podía ser unha potencia alternativa e equilibradora nun mundo que se reestruturaba. A Alemaña de Kohl lanzouse con apetito, cruzou a fronteira e tragouse, con máis dificultade da prevista, á Alemaña oriental. Logo viñeron Polonia e os demais Estados. A diferenza da integración de países como Irlanda, Grecia, España ou Portugal, onde houbera cambios económicos e sociais e onde a Unión era un soño desexado e acariñado desde había tempo, estes novos países entraron inopinada e precipitadamente: foron tragados.

Como a gran serpe que traga unha vaca e ponse a si mesma en perigo de morrer de empacho, a gula cegounos impedindo ver que esa ampliación forzada implicaba unha gran transformación e desencadearía unha crise existencial. Esta Europa tivo éxito, é certo, próbao a fortaleza e estabilidade do euro; non comprendemos até que punto é un logro histórico a moeda única europea. Pero estamos embotados como a serpe dixerindo a vaca. E pódese morrer de empacho. Hoxe, a Unión está guiada por unha visión da historia miserable, puramente socioeconómica, que esquece as bases do programa ilustrado europeo que era a ideoloxía que a xustificaba. Demóstrao a aprobación dun límite legal de 60 horas de traballo semanal; iso é retroceder ao nivel das sociedades predemocráticas. Con iso, Europa retrocede ao perder o seu modelo propio, o seu contido, e busca parecerse aos seus competidores; ao modelo norteamericano, con cidadáns sen cobertura social, e ao modelo chinés, traballa e rebenta. Se Europa é máis que un mercado non só debía examinar as contas dos países que aspiraban a entrar, tiña que terlles axudado a xerar a súa cultura democrática, civilidade. Quizais non podía ser doutro xeito, ou non había tempo histórico, pero esta vaca atragantouselle á serpe glotona.

Tras o aturdimiento da dixestión necesitamos claridade de espírito para soñar un novo horizonte. Europa foi creada por soñadores, e non existirá sen un soño e un argumento europeos. Empezar por coñecernos; somos estraños compartindo moeda e un territorio sen pasaporte. O máis complicado é que vimos de dous ou tres tempos históricos distintos e que carecemos de medios para resolver isto. Estamos desprovistos de instrumentos ideolóxicos; nin sequera hai medios de comunicación europeos, non hai unha historia común... Ademais do euro só existe Eurovisión e a Copa de fútbol. Ou temos ideólogos e líderes políticos europeos que tezan un argumento e un soño que unha aos habitantes da Unión, ou retrocederemos ao Mercado Común. E se tal como veu a historia, esta Unión Europea formada por Estados non pode ser outra cousa máis que un mercado e unha moeda? Non estaremos a nos enganar? Aínda lle interesa unha Europa política aos Estados que fundaron a Unión? A Alemaña? Seguro que é posible tentar Europa aínda? Poida que xa non.

Artigo publicado no xornal El País - 22.06.08

Europa non gobernará o século XXI

Por Robert Kagan, membro non numerario do Carnegie Endowment for International Peace, socio transatlántico do German Marshall Fund e asesor non oficial do senador John McCain. O seu libro máis recente é The Return of History and the End of Dreams

Hai apenas dous anos, o pensador e autor británico Mark Leonard publicou un libro titulado "Why Europe will run the 21st century" [Por que Europa levará a voz cantante no século XXI]. A día de hoxe, cabe preguntarse en que grao sequera vai ter Europa algunha participación no século XXI. Non se trata xa só do golpe mortal que o xoves da semana pasada propinoulle o rexeitamento de Irlanda ao Tratado de Lisboa que reorganizaba a Unión Europea. Pasei seis dos últimos oito anos na capital da Unión Europea e, ao longo deste período, puiden aprezar unha perda constante de confianza de Europa en si mesma, un repregamento sobre si mesma e un pesimismo crecente respecto do futuro. Por moito que toda a atención se centre nos males da economía estadounidense, poucos europeos cren que estean a piques de herdar o mundo. á economía alemá está a irlle moi ben nestes momentos, pero iso é excepcional, e mesmo os propios alemáns temen que se trata de algo pasaxeiro. A compracencia que os europeos experimentan ante a debilidade do dólar e a fortaleza do euro non pasa de ser unha bendita oportunidade coa que distraerse da preocupación, profundamente arraigada, de que os xigantes asiáticos están a deixarlles atrás e están a sacar a Europa da competitividade na economía internacional. O gran veciño de Europa tamén lles causa angustia. Non hai día en que algún representante europeo non clame por unha política enerxética común para facer fronte aos monopolios depredadores rusos, pero non hai día en que os rusos non pechen un novo acordo que favorece uns intereses europeos concretos a expensas doutros. Os europeos están moito máis preocupados pola inmigración e a identidade cultural do que o estaban cando cheguei aquí. Nestes días, na maioría das eleccións que se celebran en Europa as cuestións da inmigración e a asimilación dos inmigrantes aparecen como pano de fondo, e a inmensa maioría das persoas coas que falo dubidan de que Europa vaia ser quen de integrar aos novos inmigrantes. Até os partidarios do laicismo senten inquietude, por que o que eles chaman a Europa cristiá, está a ser corroída polo fluxo imparábel de musulmáns e de cultura musulmá; eis as protestas que se suscitaron este ano ante a modesta proposición do arcebispo de Canterbury de que se atopase acomodo en Gran Bretaña aos preceptos legais da sharia. Máis sorprendente é, quizais, o desafío continuo á unidade europea. A UE segue sendo unha organización milagrosa e ninguén debería apostar por que non vaia seguir avanzando. Con todo, as grandes potencias europeas seguen mantendo celosamente as súas prerrogativas en materia de política exterior, especialmente, algo comprensible cando se trata de evitar o máis mínimo perigo para os seus soldados. Para agravar o problema, o sentimento xeneralizado aquí é que Europa está falta dun liderado potente. A Gordon Brown considéraselle pouco sólido. Angela Merkel está atada de pés e mans na súa gran coalición. A moitos estadounidenses e a moitos italianos caelle ben Silvio Berlusconi, pero non á maioría dos europeos de fóra de Italia. Cando apunto, como típico estadounidense que son, ao refrescante liderado de Nicolas Sarkozy, fóra de Francia non me responden máis que con silencio ou co ceño engurrado. En Gran Bretaña e en Alemaña, Sarkozy está considerado unha estrela fugaz e, como moito, para Francia, non para Europa. Por todas partes vese que o interese propio imponse ao interese común. Supúñase que o Tratado de Lisboa ía resolver algúns destes problemas. ía crear dúas figuras con liderado para representar a Europa na escena mundial, un presidente e un ministro de Asuntos Exteriores. Os nomes que se manexaban para estes dous postos, desde Tony Blair até o sueco Carl Bildt, facían posible pensar que Europa asumiría un papel máis preponderante no mundo, aínda a pesar de todas as dúbidas. Para os euroentusiastas dun extremo ao outro do continente, a nova Constitución era a resposta ao malestar de Europa e o paso seguinte cara ao liderado mundial. Que vai pasar agora, con todo, unha vez que o Tratado está ferido de morte? Todo isto é malo para Estados Unidos. Nun mundo no que están a nacer grandes potencias, das que dúas resultan ser autocracias, Estados Unidos necesita que os réximes democráticos sexan tan fortes como sexa posible. Unha Europa unificada, independente, con capacidade, convén aos intereses estadounidenses, aínda no caso de que en ocasións poidamos estar en desacordo. Eu preferiría moito antes ver a Europa levando a voz cantante no século XXI que á Rusia de Vladimir Putin ou á China de Hu Jintao. O risco desta última labazada á confianza europea é que os nosos aliados, incluída Gran Bretaña, poidan ir caendo aos poucos nunha sorte de intrascendencia a escala mundial. Xa xorden voces en Londres ás que non lles parece mal. En The Financial Times, Gideon Rachman cre que, na súa inmensa maioría, os europeos, se non os seus dirixentes, prefiren pasar desapercibidos e teñen razón ao preferir esa opción. é mellor que ter que ser como Estados Unidos, con responsabilidades en todo o mundo. A final de contas, «ser unha superpotencia pode constituír unha empresa sanguenta e demasiado onerosa -escribe-. A debilidade de Europa é unha especie de nirvana». Non cabe dúbida de que Rachman está no certo cando afirma que moitos europeos prefiren que sexa así. Europa empezou a toparse a gusto nun papel parecido ao do coro nunha traxedia grega, permanentemente dedicado a comentar e a expresar a súa opinión sobre o que fan os protagonistas («Oh, Edipo, pola túa imprudente arrogancia esnaquizado!»), pero practicamente sen ningún efecto, ou moi escaso, no desenvolvemento do drama. Quizais Europa, esa Europa falta de liderado, esa Europa falta dun novo tratado, é como é porque iso é o que realmente queren ser os europeos. Nese caso, o século XXI, que desde logo non será gobernado por Europa, será unha época verdadeiramente difícil para Estados Unidos.

Artigo publicado no xornal El Mundo - 19.06.08