O SENTIDO HISTÓRICO DA UNIÓN
Camilo Nogueira


A Unión Europea é unha institución orixinal, que muda radicalmente o carácter dos Estados que integra. Non pode ser considerada como unha entidade supraestatal como a ONU, a OTAN, o FMI ou OMC, nin tampouco como se fose un Estado. Pola súa propia constitución é allea ao carácter centralizador e uniformizador propio das institucións estatais de configuración xacobina. Carecendo de modelo histórico de referencia, o futuro da Unión está suxeito a unha especial incerteza, tal como ocorreu no proceso de estruturación dos Estados entre os séculos XVI e XX.
O debate sobre o significado da Unión e das consecuencias da súa política descoida non poucas veces este sentido histórico, fixando a atención apenas na súa materialidade actual, na evidente hexemonía operativa e subxectiva que conservan aínda os Gobernos dos Estados, na primacía dos intereses económicos, no défice aínda non colmado de competencias propias en política social e nas carencias no recoñecemento da plena diversidade nacional.

Esta visión redutora non ten adecuadamente en conta o significado de elementos tan determinantes como o esvaecemento de fronteiras estatais tradicionais, tan ligadas ao desprezo da diversidade nacional interna, o recoñecemento necesario da diversidade lingüística -limitada polo momento á dos Estados-, a progresiva criazón dunha cidadanía política europea e os efectos das institucións comúns, principalmente do Parlamento, que pouco e pouco -xunto coas das nacións sen Estado e doutras entidades políticas e lexislativas territoriais no ámbito interno estatal- adquiren un carácter antes reservado ás estatais.

A comprensión desta complexidade permite enxergar para Galiza un novo campo de loita política pola autodeterminación máis ambicioso que o do simple espazo fechado do Estado español. O espazo político da Unión institúe unha situación complementaria da estabelecida, con outro significado, polo Estatuto de Autonomía que, aínda non constituíndo máis que un sistema transitorio a superar, propiciou o desenvolvimento do nacionalismo galego até converterse nunha organización capaz de acceder ao poder. A pertenza á UE permite abrir en Galiza prácticas políticas e territorios teóricos pedagóxicos non eivados polas reservas cidadás a unha hipotética separación traumática do resto do Estado, na conciencia de que na Unión todo progreso na emancipación nacional, na formulación dun Estado plurinacional e mesmo na conquista dun Estado propio, non supón xa un arredamento, senón unha integración sen fronteiras nunha morada común. A pertenza a UE favorece, alén diso, a relación con Portugal.
Naceu a UE tendo aos Estados como protagonistas principais. Para principiar xa como unha unión dos povos e dos cidadáns tería sido necesaria unha revolución democrática querida e protagonizada por centos de millóns de persoas. Mais sendo unha unión de Estados, o desenvolvemento da UE marcha obxectivamente na dirección da perda de substancia das competencias centralizadas dos Estados, iniciando un proceso favorábel para as nacións sen Estado e para a estruturación dun espazo democrático europeo. Sen a existencia da Unión dificilmente se terían producido manifestacións tan extraordinarias como as habidas en 2003 pola paz e contra a guerra dos EEUU e o Reino Unido en Iraq.

A criazón das Comunidades Europeas respondeu á vontade de evitar a repetición das guerras fratricidas que asolaron a Europa. Guerras que ocorreron en Europa porque foi aquí onde se colocaron loitas que, producíndose neste continente e sendo específicas del, expresaban contradicións nacionais, económicas, sociais, culturais, ideolóxicas e relixiosas que tamén eran universais. Non se pode negar que a Unión Europea naceu inequivocamente co obxectivo de superar esta tráxica realidade histórica, como non se pode ignorar que a Comunidade Europea foi criada durante a Guerra Fría e condicionada polos enfrontamentos entre sistemas políticos e económicos daquel tempo.

Os fundadores das Comunidades Europeas creron na necesidade de comezar a Unión estabelecendo lazos baseados en intereses económicos comúns. A criazón dun mercado común respondía ao sistema económico dominante nos Estados implicados e neste sentido aos grandes intereses capitalistas, sen que se poida dicir que isto teña hoxe un significado particularmente definitorio de Europa, pois o mesmo pode aseverarse a respecto do mundo, do Estado español ou de Galiza. En todo o caso, a Unión crea un espazo político e económico con perto de 500 millóns de habitantes, o máis poderoso do mundo, que pola súa dimensión e relativa independencia permitiría avanzar, se así o queren os povos e os cidadáns, nun modelo de desenvolvimento económico e social solidario, tanto internamente como a respecto dos países e poboacións que hoxe viven na pobreza ou na miseria.

A realidade económica da UE non pode xustificar o menosprezo do seu carácter profundamente político, nin é contraditoria con este carácter, que está no cerne das institucións desde os inicios das Comunidades Europeas. O Parlamento Europeo non é unha simple expresión dos intereses capitalistas, non máis en calquera caso que o resto dos parlamentos dos Estados europeos.

A UE constitúe unha derrota histórica dos Estados xacobinos como realidade de poder e como modelo de organización política. Os Estados aínda son hexemónicos, mais a Unión é en si mesma o contrario do modelo de Estado baseado no dominio dunha única cultura e dunha soa lingua, dunha administración e dunha lexislación uniformizadas e centralizadas. A UE como institución histórica é o oposto da concepción chovinista que non deixa máis espazo que para un único poder, que identifica a igualdade coa uniformidade e a solidariedade coa subordinación.

Camilo Nogueira foi Europedutado polo BNG na lexislatura 1999-2004

COMPROMETERSE COA REALIDADE
Por Antoni Gutierrez

Membro da Executiva de Iniciativa per Catalunya-Vers
Foi membro fundador do PSUC.

Na edición de EL PAÍS do pasado 28 de decembro, Vicenç Fisas publicaba, co título “Rescatar a paz desde as cinzas”, un interesante artigo no que facia un repaso sobre os conflitos armados que inzan o mundo. Un repaso ao que engadia, como un dato relativamente positivo, que a finais deste ano se podian atopar un mínimo de 18 procesos de paz abertos no mundo, en comparación cos 12 que existian a finais do ano pasado. E, sen cair en falsos optimismos, lembrabanos, ao mesmo tempo, que os seis novos procesos, aínda estando ameazados de perigos e repletos de debilidades, todos eran froito da suma dos esforzos de diferentes sectores e que rescataran a paz desde a cinza acumulada pola dureza e a destrucción dos conflitos.
O artigo comezaba formulando unha serie de preguntas, entre as que reproduzo a que di: “Cais son os tempos que hai que considerar e tolerar cando hai enfrontamentos entre institucións e grupos que ollan ao futuro e entenden o presente de maneira tan diferente?”. E Fisas acaba a súa
interesante reflexión lembrandonos que “desde a humildade da política posíbel, o mundo deberia estar moito máis presente e cercano a estes intentos de sair da espiral da guerra, colaborando para que das cinzas recollidas se ergan sólidos muros para edificar proxectos de paz”.
Desde unha plena concordancia con todo o artigo de Vicenç Fisas, debo pedirlle desculpas pola utilización que vou facer dunha parte da súa reflexión, que non estaba no seu artigo, e que a pesar desta advertencia el pode considerar instrumental. Confesoo honestamente: a súa lectura, quizais influída polo contexto que ocupa nestes momentos un dos meus espazos de
reflexión, fixome pensar no proceso de construcción da Unión Europea. Un proceso xurdido hai 50 anos das cinzas da segunda guerra mundial e ao que máis tarde se sumaron os cascallos da guerra fria.

É certo que o proceso europeo e a proposta de Constitución poden ser valorados desde diversos puntos de vista. Pero os que consideramos que a actitude responsábel é pronunciarse en favor do SI, e facémolo con respecto cara as posicións que defenden un NON contundente, entendemos que están ignorando as diferenzas en conflito no mundo real e infravalorando a correlación de forzas que existe hoxe no escenario político. Entendemos, tamén, que optan por un testemuñalismo que confunde a inflexibilidade estéril coa necesaria coherencia ideolóxica, unha coherencia que é capaz de rescatar, “desde a humildade da política posíbel”, todas as cinzas e os cascallos para avanzar na construcción dunha Unión Europea. Fronte á onda asoballadora do neoconservadurismo da administración Bush, a construcción europea consagra coa Constitución os dereitos sociais, é nos 54 artigos da segunda parte que confire valor xurídico á Carta dos
Dereitos Fundamentais; condiciona calquera intervención militar ao impulso de misións de paz e, respectando os compromisos existentes dos Estados que forman parte da OTAN, une calquera participación activa ligada a este Tratado ao respecto previo da Carta das Nacións Unidas. Por certo, que non podo silenciar a contradicción en que caen algunhas forzas políticas que
argumentan este tipo de relación coa OTAN para pedir o NON á Constitución Europea e que, sen embargo, acaban de votar favorabelmente uns orzamentos xerais do Estado que acrecentan nun 4´6% a dotación dun Exército español que é parte deste organismo. Tampouco me parece demasiado coherente recomendar o NON negando o notabel aumento de poderes do
Parlamento Europeo, ou as vias que fican abertas á participación das rexións con poderes lexislativos ou a un posíbel recoñecemento do catalán, a constitucionalización da economia social de mercado e o desenvolvemento sustentábel. Pero quizais dúas das maneiras que mais difícil fan xustificar o NON son os avances na democracia participativa e o dereito á iniciativa popular, que ofrecen novos instrumentos de acción cidadán para seguir avanzando

O proceso de construcción europea non pode ser lido con ollos “provincianos”, se non se quere perxudicar os própios intereses da “província”. É certo que fica ainda moito camiño por percorrer e que é necesário camiñalo non só sumando todos os esforzos políticos e institucionais se non coa comprensión e o compromiso de todos os cidadáns. Por iso, quizais o pior que se pode facer, ainda que sexa desde a boa fé, é tentar substituir os necesários pasos adiante pola ilusión estéril de dar saltos no baleiro, contribuindo, na prática, a xerar desinterése e distanciamento nos principais protagonistas da Constitución Europea, os cidadáns. Desgrazadamente, todas as enquisas cadran en dicir que ao redor do 90% dos consultados ignoran os contidos básicos da Constitución, ainda que a disposición a votala positivamente é amplamente favorábel, disposición que en moitos casos só conta como instrumento cunha intuición, froito dunha sólida convición europeista, feito que mesmo leva a veces a pronunciarse polo SI pese a que o partido político ao que viñeron dando o seu voto recomenda o NON. Esta sábia intuición non deixa de ser un feito positivo, pero hai que complementarla cun traballo responsábel de información, que obrigadamente en Catalunya deben encabezar, en primeiro lugar, as nosas instituizóns, o Parlament, o goberno da Generalitat e os concellos. O feito de que nestas instituizóns haxa posicións contradictorias non xustifica o seu siléncio. Deben asumir a súa responsabilidade de informar aos cidadáns, de xeito comprensibel, sobre os contidos fundamentais da Constitución, engadindo ao texto completo o pronunciamento público das organizacións sociais como son os sindicatos, o Consell Català do Moviment Europeu e a posición do Parlamento Europeo, entre outras En calquera caso, é fundamental que ninguén ignore que o 20 de febreiro estamos chamados a pronunciarnos sobre un acontecimento histórico, diante do cal a desinformación, o desintererese ou a descalificación sen alternativa suporian minimizar a nosa responsabilidade como cidadáns europeos.

Antoni Gutiérrez i Díaz

DEZ RAZÓNS PARA VOTAR SI Á CONSTITUCIÓN EUROPEA.

Por Pedro Gómez-Valadés


1.- Foi aprobado por vintecinco xefes de estado da Unión Europea, e supón un paso cara adiante na construción política de Europa. Coa futura Constitución a Unión reforza a súa lexitimidade democrática. O Tratado outorga por fin personalidade xurídica á Unión Europea e, en consecuencia, tamén neste sentido amplía a súa dimensión política no mundo. O cal ten que ter como consecuencia un avance claro no camiño do multilateralismo e que representará un maior equilibrio internacional e un contrapeso da asfixiante hexemonía norteamericana.

2.- Como Tratado constitucional significa un paso histórico na construción política europea tras os tratados de Roma, da Acta Única Europea, de Maastricht, e de Niza. A non aprobación da Constitución europea suporía un paso atrás de consecuencias imprevisíbeis. De entrada, a Unión seguiría sometida ao Tratado de Niza, tratado que no seu día foi amplamente criticado desde a esquerda europea. E paréceme claro que unha nova negociación entre os vintecinco estados da Unión, se produciría mais en clave nacional que europea, producindo un resultado previsibelmente inferior ao produto dos debates da Convención europea por moitas carencias que esta tivera.

3.- A U.E. gaña en lexitimidade democrática xa refórzanse os poderes do Parlamento Europeo, convertendo a codecisión Consello-Parlamento na regra habitual, á vez que reduce a unanimidade á excepción á regra Teñamos tamén en conta que a UE reforza os órganos máis xenuinamente europeos, como son a Comisión e o Parlamento, fronte ao Consello de Ministro que non deixa de ser a representación dos estados.

4.- Dáse valor xurídico vinculante á Carta de dereitos fundamentais, o cal representa sen dúbida unha mellora na protección dos dereitos fundamentais dentro da UE. Amplíanse as competencias europeas e con estas o poder de codecisión do Parlamento Europeo. Se progresa, especialmente, nas áreas de liberdades públicas, seguridade e xustiza.

5.- Tal e como afirma a resolución aprobada pola Confederación Europea de Sindicatos a futura Constitución, a pesar das súas carencias, a pesar de non avanzar sen dúbida todo o desexábel, recoñece dereitos de carácter social que en algúns estados membros non tiñan un tratamento claro e que supoñen unha substancial mellora na protección dos dereitos laborais das traballadoras e traballadores europeos..

6.- En relación ao contido cultural establécese máis un papel de coordinación que unha verdadeira política cultural europea. A Unión só ten por obxectivo fomentar a cooperación entre os Estados e, se é preciso, apoiar e complementar a acción destes no ámbito cultural. Isto resulta positivo cando se ten, como é o caso galego, competencias exclusivas derivadas do Estatuto de autonomía de Galiza.

7.- A UE gaña en capacidade de influencia no mundo. Non só crea a figura do Ministro de Asuntos Exteriores, tamén se crea un Servizo exterior e se reforza de maneira substancial as posibilidades da Política exterior e de seguridade. A nivel económico se establece a figura de Mister-Euro, figura que, actuará de feito como un ministro de economía europeo, e que representará a Unión perante instancias como o Banco Mundial, o Fondo Monetario Internacional ou o G-7 .

8.- A responsabilidade sobre o recoñecemento oficial do galego, contrariamente ao que se afirma desde algúns sectores, recae na lexislación española e na vontade do goberno español. Ao respecto a Constitución europea limítase a recoñecer como linguas oficiais da Unión aquelas que sexan oficiais nos estados membros. Xa que logo, o recoñecemento ou non do galego depende non da futura Constitución europea senón da Constitución española e da súa desexábel reforma. O día que o galego, o catalán e o vasco sexan recoñecidos como linguas españolas, isto é, como linguas oficiais do estado español, ao día seguinte en Bruxelas porán tradutores de galego, de vasco e de catalán.

9.- O Tratado outórganos, como nación, unha serie de dereitos, ao incorporar na Carta dos dereitos fundamentais o recoñecemento á diversidade de culturas e linguas de Europa. Afirmase que a Unión respectará a súa diversidade lingüística e cultural e velará pola súa conservación e o desenvolvemento como patrimonio cultural común europeo.

10.- Algunhas das principais aspiracións do nacionalismo galego como son a participación directa da Xunta nos órganos da Unión, capacidade para dirixirse directamente ao Tribunal de Xustiza da Unión Europea ou que Galiza sexa circunscrición electoral europea, dependen da normativa española e nada teñen que ver coa futura Constitución europea.

Pedro Gómez-Valadés

EL BOBO

Por Manuel Rivas

EL PAÍS - Última - 29-01-2005

Tengo una confianza casi ilimitada en la ley de la causalidad mágica. Creo que, como dice la Edda islandesa, la primera y la segunda palabra te llevarán a la tercera. En Viena, el emperador decide firmar un decreto de persecución de los hebreos. La noticia corre de jinete en jinete y llega a una lejana aldea de la Galitzia polaca. Allí, un escribano judío intenta escribir una carta para alertar a más gente. Nervioso, se le cae el tintero. Justo a esa hora, en palacio, el mperador se tiene que levantar de la silla ofuscado. Al tomar la pluma para firmar, se le ha derramado la tinta sobre el decreto y, lo que es más importante, en la entrepierna. A los incrédulos les invito a pensar en un episodio más reciente. En Buenos Aires, una mujer se pone una pañoleta blanca en la cabeza. Y otra mujer se pone otra. Y otra, otra. Y otra. Las ignoran. Las tratan como espectros. En cierta forma, lo son. Su presencia es el recuerdo de la muerte. Las madres de las pañoletas giran y giran en silencio en la plaza de Mayo. Ese trazo tenaz tiene un sentido: pone al descubierto el gran cráter. Cada pañoleta blanca empezó a verse como un sumario abierto contra los criminales que usurparon la nación. Fue así como una pañoleta acabó con una dictadura. Pero la ley de la causalidad mágica ofrece a diario manifestaciones mucho más
vulgares y cómicas. Escucho en la emisora del Santo Oficio a uno de sus intelectuales más moderados: "Mamarrachos, tontos, bobos, que sois todos unos bobos" (sic). Como pueden comprobar, también aquí se cumple el precepto de que la primera y la segunda palabra te llevarán a la tercera. Al principio, creí que se trata de un saludo original, una especie de alegre convocatoria. Tras muchos fracasos haciendo humor tradicional, los hermanos Marx se labraron
así una reputación, insultando a los espectadores. Pero no, están hablando en serio. De repente, se abre una puerta en el transistor y aparece uno de ellos. Es clavado al hombrecito de Roswell, aquel primer extraterrestre de Nuevo México. ¿Qué hacer? Nada de sonrisas ni de buen rollo. Es algo que les pone furibundos. "Bobo, ¡hay que votar no!", me espeta. "Adiós, señor Roswell", le contesto. Ha resuelto mis dudas sobre la Constitución europea. Votaré sí por humano
instinto de conservación. ¿Ven cómo funciona la causalidad mágica?

ARREDOR DE EUROPA

Antonio Arauxo Quintas.

O vindeiro 20 de febreiro a cidadanía galega, como a do resto do Estado, terá que dar resposta en referendo á seguinte pergunta: “Aproba o Tratado polo que se insitúe unha Constitución para Europa?”. Se ben o debate sobre o posicionamento ante esta pregunta aínda non chegou ao conxunto da sociedade, xa se está a dar no seo das organizacións políticas europeas, proceso ao que o nacionalismo galego non é alleo.
A aprobación dunha Carta Constitucional europea marca un fito senlleiro na construción dunha Europa unida despois de séculos de tortuosas relacións e con grandes traxedias no seu haber. Se até agora através de diferentes tratados (Roma, Acta Única, Maastritch, Amsterdán ou Niza) o único que se fixo foi a configuración dun mercado e moeda únicos, o Tratado Constitucional, coas súas carencias e defectos, é o primeiro intento serio a prol da construción política de Europa.

Partindo dunha análise rigorosa non nos debemos confundir á hora de abordar o noso posicionamento sobre a Constitución Europea, isto é, non temos que mesturar o que foi a Unión Económica e Monetaria (UEM) e o noso posicionamento en contra polo que supuxo para Galiza: reconversión industrial (onde estaban e están o PP e o PSOE?), cotas lácteas, recurtes pesqueiros, a negación do dereito básico a producir, vivir e traballar na Nosa Terra.... coa oportunidade que temos diante nosa de avanzarmos na construción política dunha Unión Europea máis democrática. Así mesmo, sería un erro pretender desviar cara a Europa aquelas cuestións pendentes, que só está na nosa man resolvelas, cuentións que é aqui onde hai que traballalas. Un exemplo: a lingua galega será oficial na Unión Europea cando tamén o sexa no Estado Español. Polo demais, Europa acabará sendo o que os europeos e as europeas decidamos.

O nacionalismo galego, vanguarda de modernidade política e integrante do movemento europeísta, non pode deixar de recoñecer que o proxecto constitucional reforza a estrutura máis política da Unión de cara a convertela nun polo de equilibrio fronte á forza política, económica e militar dos EE.UU. nunha orde mundial unipolar como a actual. Consolida a cidadanía europea con dereitos fundamentais e liberdades para todos (civis, sociais, culturais e medioambientais) non garantidos noutras latitudes como por exemplo nos EE.UU., aposta por unha política internacional de Paz, de prevención dos conflitos como o do Iraq, e pola promoción dun sistema internacional baseado nunha cooperación multilateral máis forte fronte ao modelo de Bush, ou pola defensa do chamado modelo social europeo ou do Estado do Benestar. Dito isto, un SI ao proxecto constitucional é tamén un SI de compromiso con Galiza e por un mundo máis xusto.

Que pasaría se a Constitución Europea sae derrotada nalgún(s) dos referendos?, Quen gañaria máis? A “esquerda” europea ou os euroescépticos obxectivamente pro-americanos?.
O debate interno ao que estamos a asistir está a discorrer nun clima de cordialidade e de respecto pola democracia interna envexábel comparado coas loitas internas de poder de outros en retirada. É por iso que está fóra de lugar calquera tipo de inxerencia descualificadora desde a dirección do BNG sobre o debate que estamos a ter neste momento na base, e máis tendo en conta que aínda non está tomada unha posición definitiva.
A militancia do BNG saberá, como en tantas outras ocasións, estar á altura das circunstancias, sabendo antepor os intereses de Galiza aos da organización. Así o fixemos na loita contra a maré que nos asolou hai dous anos e asi o debemos facer agora para non dar un perigoso paso atrás.

Antonio Arauxo Quintas
Deputado Provincial polo Bloque Nacionalista Galego e Portavoz Municipal en Gondomar.Membro da Mesa Nacional de Esquerda Nacionalista.

Constitución, diversidad y desarrollo sostenible: una reforma inacabada
Por Josu Ortuondo, diputado al Parlamento Europeo por EAJ-PNV

La Constitución europea, un instrumento necesario

El fracaso del Consejo Europeo de diciembre de 2003 que debía haber legitimado definitivamente el proyecto de Constitución Europea ha sido enmendado por el vuelco político habido en el Estado español tras las recientes Elecciones Generales del 14 de marzo. Esto ha quedado patente en la última Cumbre Europea de los días 25 y 26 de marzo que se ha comprometido a aprobar dicho proyecto de Constitución antes de la próxima reunión comunitaria de Jefes de Estado y gobierno, prevista para mediados de junio. Además, se ha demostrado que las meras negociaciones intergubernamentales no son suficientes y que siempre es mejor, para abordar las grandes cuestiones trascendentales, el método practicado por la Convención sobre el futuro de la Unión, es decir, un trabajo democrático profundo de diálogo, por un lado, entre gobiernos, Parlamento Europeo y parlamentos estatales y, por otro, con las partes sociales, económicas y medioambientales. El proyecto de Constitución Europea representa una prueba fundamental no solamente por su contenido, sino también por lo que supone su método de elaboración y aprobación. Tenemos que ser rigurosos y exigentes, pidiendo que el acuerdo en el Consejo Europeo de junio no suponga un retroceso con respecto al proyecto constitucional elaborado por la Convención.

Una revisión con plazos concretos

El mandato que dio el Consejo Europeo de Laeken a la Convención encargada de redactar el proyecto de Constitución (diciembre de 2001) hablaba de las cuestiones institucionales, del papel político de la Unión Europea en el mundo, de una mayor integración de algunas políticas (asuntos exteriores, defensa, justicia, integración económica) y de la intensificación de la cooperación en la inserción social, el medio ambiente, la salud y la seguridad alimentaria. La Convención ha trabajado mucho sobre los aspectos institucionales interestatales, pero no quiso entrar en la diversidad intraestatal, en el reconocimiento de otros niveles culturales, lingüísticos e identitarios, no quiso abordar una arquitectura institucional en la que tuvieran un lugar las naciones históricas con competencias legislativas (como Euskadi) ni quiso analizar de manera sistemática y para su posible reformulación, los capítulos políticos (como los de agricultura, transportes, cohesión, cooperación e investigación y desarrollo), debido quizás también a la ambigüedad del mandato recibido. Todo ello ha supuesto una carencia importante que tendrá que convertirse en la siguiente tarea de quien se encargue, pasado no mucho tiempo, de abordar de nuevo el texto constitucional para mejorarlo. Muchos de los capítulos políticos, tal y como aparecen en el proyecto constitucional, son anticuados y se oponen a los objetivos de desarrollo sostenible y protección del medioambiente. El capítulo sobre “agricultura”, por ejemplo, sigue definiendo el “crecimiento en la productividad agrícola” como objetivo clave de la Unión, sin mencionar la necesidad del desarrollo sostenible en zonas rurales y manteniendo esa contradictoria definición con los numerosos excedentes de producción de muchos productos agrarios. El capítulo sobre la Política Comercial Común sigue considerando la liberalización del comercio como un objetivo en sí mismo, en lugar de un medio para promover el desarrollo y el bienestar sostenible. Y lo mismo ocurre con otros capítulos.

Por ello, La Unión Europea debería dotarse, cuanto antes, de un calendario de revisión “con plazos concretos” de estos capítulos. El proyecto de Constitución ya prevé unos mecanismos de revisión que dan al Parlamento Europeo, además de a la Comisión y a los gobiernos de los Estados, el poder de presentar propuestas de enmienda al texto constitucional e identifica las Convenciones como el instrumento más apropiado para dichas revisiones. El Consejo sólo podrá evitar el método convencional si el Parlamento se lo autoriza expresamente en los casos de escasa relevancia de las modificaciones que se pretendieran. Los Verdes y los representantes de las Naciones sin Estado europeos opinamos que también es necesario eliminar el derecho a veto de los Estados miembros en el procedimiento de revisión de la Constitución, y asociar plenamente al Parlamento Europeo en el proceso de ratificación.

Las futuras revisiones representarán una tarea difícil, pero a su vez inevitable, debido al enfrentamiento que se producirá con los grandes intereses económicos o privilegios consolidados, así como el cambio de paradigmas y mentalidades que implicará la integración de la dimensión del desarrollo sostenible en su redacción. El debate sobre la energía nuclear fue un ejemplo de ello. En diferentes ocasiones, en el marco de los trabajos de la Convención – y también durante la Conferencia Intergubernamental, foro en que se trató una propuesta de la hoy ministra en funciones Ana Palacio -, se intentó incorporar a la Constitución, sin debate y sin modificación alguna, el Tratado de la Comunidad Europea de la Energía Atómica; en todos los casos los intentos fracasaron, por lo que, si bien no se consiguió que se revisara EURATOM, por lo menos se ha evitado su plena integración, tal cual, en la carta constitucional. EURATOM tiene, por lo tanto, personalidad legal separada, y eso permitirá a los Estados revisarlo o abandonarlo sin que esta decisión tenga repercusiones sobre la asociación a la Unión.

Afortunadamente, y como reconoce el G-8 de las grandes organizaciones medioambientales europeas, se ha evitado que el texto constitucional retrocediera con respecto a lo que dicen los Tratados de la Unión en materia de medio ambiente, lo cual ha sido un éxito importante en tiempos de floja sensibilidad medioambiental o de reciente “reinstauración de sentimientos anti-ecológicos” en estados como España o Italia.

Una Convención para el desarrollo sostenible y la diversidad

¿Qué queda por hacer? Primero, salvemos el proyecto de Constitución del naufragio, y a partir de la entrada en vigor del mismo, tratemos de activar las cláusulas de revisión sobre todos los capítulos que queramos mejorar. Quedarse sin Constitución significaría quedarse sin los avances logrados en la definición de los nuevos objetivos y con la herencia pesada de los Tratados actuales, redactados desde una concepción exclusivista de los Estados y en tiempos de crecimiento económico cuantitativo sin límites y de ilusiones de resolución neo-liberal de los conflictos socio-económicos.

El modelo de la Convención ha demostrado ser más democrático y abierto que el de las Conferencias Intergubernamentales, por lo que tendrá que ser reforzado, asociando organizaciones culturales, lingüísticas, interregionales, sociales, económicas y medioambientales al diálogo. Incluso podríamos imaginar una verdadera Convención ad hoc para integrar la sostenibilidad y la diversidad intraestatal en todo el texto constitucional, completando así el trabajo dejado a medias por la reciente Convención.

OS DEREITOS HUMANOS NA CONSTITUCIÓN EUROPEA.
Por Antonio Chifra

Axencia de Información Solidaria (AIS).

A Unión Europea (UE) xa ten Constitución. A tarefa non foi fácil: durante ano e medio a Comisión (órgano encargado do proxecto) traballou para pór de acordo a 28 países dispares: grandes, pequenos, atlantistas, europeístas... A falta do previsíbel visto bo definitivo dos Gobernos da UE, o texto será aprobado en Roma en decembro deste ano.
Os debates sobre o texto final xiran en torno ao reparto das cotas de poder. É dicir, ao número de representantes de cada Estado nas distintas institucións da Unión. Estas discusións eclipsaron case por completo un dos puntos mais interesantes do proxecto constitucional: os dereitos humanos na UE. "A Unión se fundamenta no respecto á dignidade humana, a liberdade, a democracia, a igualdade, o Estado de dereito e o respecto aos dereitos humanos", valores de "unha sociedade caracterizada polo pluralismo, a tolerancia, a xustiza, a solidariedade e a non discriminación", reza o texto constitucional. Esta retórica declaración de intencións seria intranscendente de non ser polo artigo 58, segundo o cal "se suspenderá aos Estados membros en caso de grave risco de violación" destes valores. deste modo fica asegurado o seu futuro cumprimento.

O verdadeiro avance en materia de dereitos humanos é a incorporación da Carta de Dereitos Fundamentais da UE, unha das grandes novidades da Constitución. A súa importancia radica en que concreta en deberes puntuais a anterior sucesión de valores abstractos.

Por exemplo, o segundo artigo da Carta segura que "toda persoa ten dereito á vida. Ninguén poderá ser condenado á pena de morte nin executado". Actualmente ningún país membro nin aspirante ao seu ingreso no UE ten legalizada a pena capital. De feito, Turquía (país sen data concreta de incorporación pero que se espera que tarde ou cedo forme parte da Unión) viuse obrigada a ilegalizaría hai uns anos para poder manter as súas aspiracións europeístas. A función deste artigo é, portanto , evitar involucións. Ningún membro da UE poderá aplicar a pena de morte sen ser expulsado.

Asimesmo, impide aos Estados europeos extraditar a quen "corra grave risco de ser sometido á pena de morte". Este punto xa xerou polémica con Washington con motivo da "guerra contra o terrorismo" da Administración Bush. Distintos países europeos negáronse a extraditar a Estados Unidos a presuntos participantes no 11-S detidos no seu país sen garantías de que non serian condenados a morte. Todo indica que seguirá sendo motivo de tensión co outro lado do Atlántico.

Outro artigo importante é o cuarto: "ninguén poderá ser sometido a torturas ou tratos inhumanos ou degradantes". Novamente todas as olladas se dirixen a Turquía, país con un importante número de denuncias de torturas, en especial á minoría kurda. neste sentido, de entrar na UE, Ankara tamén vulneraria o artigo 22, que reza que "a Unión respectará a diversidade cultural, relixiosa e lingüística".

A igualdade entre sexos está protexida en numerosos parágrafos do texto constitucional: "A igualdade entre homes e mulleres será garantida en todos os ámbitos", "en todas as súas actividades a Unión fixarase o obxectivo de eliminar as desigualdades ente o home e as muller", etc. O problema neste caso é de competencias. A política laboral defínea cada Estado, non a UE, polo que o prometedor artigo 103 apenas muda nada. Define que "homes e mulleres que desenvolvan un traballo de igual valor teñan as mesmas retribucións", pero encarga aos Estados que "garantan" este dereito. Até o momento os Gobernos europeos carecen de medios ou vontade suficiente para erradicar totalmente esta flagrante desigualdade.

A Constitución contén outros artigos loábeis que van desde o fomento do desenvolvemento sustentábel e a erradicación de todo tipo de discriminación (racial, étnica, relixiosa, ideolóxica, por discapacidade, idade ou orientación sexual), pasando polo dereito ao traballo, á folga e á protección ante un despido inxustificado até chegar á protección aos menores a expresar libremente as súas ideas e aos maiores a levar unha vida digna e independente. É precisamente a palabra "dignidade" a que abre a Carta de Dereitos Fundamentais da UE: "A dignidade humana é inviolábel. Será respectada e protexida".

A mera inclusión dos dereitos humanos na Constitución Europea non implica por si mesma a súa protección. Pero a súa presenza nun texto legal de tamaña importancia dota ao cidadán europeo dun instrumento para exixir o seu cumprimento. A partir de agora será misión dos Gobernos da UE asegurar a súa estrita aplicación. E dos cidadáns da Unión vixiar que a súa Constitución nunca fique en papel mollado e os seus dereitos formais o sexan tamén reais.


Antonio Chifra
Axencia de Información Solidaria (AIS).

DO GALEGO E DA CONSTITUCIÓN EUROPEA.

Por Pedro Gómez-Valadés


Que representa para o noso idioma a entrada en vigor da Constitución europea? Muda en algo a situación ou o estatus do galego nas institucións comunitarias? Calquera reflexión ao respecto non pode pasar por alto un feito singular e altamente simbólico. Cando Camilo Nogueira, eurodeputado polo BNG na pasada lexislatura, empregou o idioma galego nas súas intervencións no Parlamento Europeo, demostrou así que é posíbel comunicarse e facerse entender en Europa facendo uso oral da nosa lingua; porque os tradutores e intérpretes non tiveron problema ningún, para trasladar as palabras do eurodeputado a outras linguas da Unión. Camilo Nogueira utilizou o galego no Parlamento Europeo como lingua de comunicación e como lingua de traballo. Evidentemente o noso obxectivo ten que ser acadar un recoñecemento “sen trampas” o máis amplo posíbel do noso idioma en Europa. Pero de xustiza é recoñecer o enxeño de Camilo Nogueira no Parlamento de Estrasburgo.

Mais falando de símbolos.

Non é fácil abstraerse do forte caracter simbólico que ten a lingua cando queremos abordar a situación en que fica o noso idioma no novo escenario europeo. Novo escenario que sen dúbida se nos abre coa desexábel e previsíbel aprobación do Tratado da Constitución europea. No presente debate “constitucional”, unha das cuestións máis ferintes a simple vista é o evidente agravio comparativo que supón que menos de 400.000 malteses vaian ter máis peso que case 3 millóns de galegofalantes. É evidente a inxustiza que isto representa. Mais fagamos un esforzo de obxectividade, esquezamos o que representa o noso idioma como bandeira de facto da nosa identidade, e deteñámonos un intre a reflexionar sobre o relativo peso, ao meu ver, que poida ter na actualidade, para unha lingua na situación da nosa, un estatus burocrático de oficialidade en Europa. Sen ir máis lonxe, aí temos o caso do gaélico. Ser unha das linguas oficiais de Irlanda non impediu a súa práctica desaparición como lingua de uso cotián. Mais unha vez, estamos ante unha cuestión cunha fortísima carga simbólica. Non nego por suposto a grande importancia dos símbolos; pero, entendo que o método correcto debe ser cando menos confrontalos coa crúa e fría realidade. O noso obxectivo na procura da normalidade, ten que ser conseguir que o idioma galego sexa un instrumento útil de comunicación no noso país. A constante sangría, a dramática perda de galegofalantes, a cada vez máis difícil reversibilidade na ruptura da transmisión familiar, son os datos a ter en conta. A efectiva e real oficialidade, entendida como normalidade, do galego na Galiza. Esta é a cuestión. O rotundo fracaso das políticas lingüísticas levadas até agora pola Xunta de Galiza, fan máis urxente se cabe precisar con nitidez os nosos obxectivos.

Mais cal é a situación das linguas na Unión Europea?

No Tratado constitucional e en relación aos contidos culturais establécese máis un papel de coordinación que unha verdadeira política cultural europea. A Unión só ten por obxectivo fomentar a cooperación entre os Estados e, se é preciso, apoiar e complementar as accións destes no ámbito cultural. Isto resulta positivo cando se ten, como é o caso galego, competencias exclusivas derivadas do Estatuto de autonomía de Galiza. Afirmase que a Unión respectará a súa diversidade lingüística e cultural e velará pola súa conservación e o seu desenvolvemento como patrimonio cultural común europeo.

Na Unión Europea recoñécense tres niveis de linguas. Un primeiro nivel de lingua, en que están todas as do Tratado en virtude do recoñecemento oficial de que son obxecto nos seus respectivos estados, linguas estas que poden ser empregadas por calquera cidadán para se dirixir ás institucións comunitarias, co conseguinte dereito a recibir resposta nesa mesma lingua -na Eurocámara e no Consello hai 20 linguas oficiais. Un segundo nivel de linguas correspondería ás que serven de vehículo cotián de comunicación nas sesións dos órganos da Unión. Son as coñecidas como linguas de traballo. As linguas de traballo máis habituais na Comisión son o inglés, o francés e o alemán, en detrimento das demais. E finalmente a Constitución europea incorpora un terceiro nivel lingüístico, que se refire aos idiomas aos que poderá ser oficialmente traducido o texto do Tratado, certamente con valor máis simbólico que real. O galego estaría situado neste terceiro nivel. Sendo realistas, o galego non pode aspirar a ser unha lingua de traballo. Mais é lexítimo pretender que sexa unha das linguas oficiais ou de Tratado No art. II.41.4 da Constitución europea dise que os cidadáns europeos teñen dereito a se dirixir ás institucións europeas na súa lingua e a recibir resposta nesa mesma lingua. Un cidadán galego, nun marco institucional como o europeo comprometido co respecto á igualdade e á diversidade lingüística, debería ter os mesmos dereitos que un cidadán de fala española, francesa, maltesa ou lituana. Sería un bo xeito de facer efectivo o principio de non discriminación por razón de lingua que proclama a propia Constitución europea no seu art. II.21.2. Chegados a este punto é obrigado indicar e reivindicar o recoñecemento do galego no conxunto do Estado español, o cal abriría o seu recoñecemento oficial en Europa. Ao respecto a Constitución europea limítase a recoñecer como linguas oficiais da Unión aquelas que sexan oficiais nos seus respectivos estados Así de simple, se da previsíbel reforma da Constitución española sae un recoñecemento oficial do galego, o vasco e o catalán, ao día seguinte en Bruxelas porían tradutores de galego, de vasco e de catalán. Trasladar o contencioso do pleno recoñecemento do noso idioma á Constitución europea é un demagóxico exercicio de manipulación interesada da realidade.

O Memorando presentado polo Estado español.

Forzado máis que posibelmente pola súa insuficiente maioría parlamentar, e xa que logo obrigado a gañar o maior consenso, tanto na vida doméstica española, como nas previas ao referendo de ratificación previsto para febreiro de 2005, o Goberno do Estado presentou o 13 de decembro de 2004 perante as autoridades comunitarias, un texto, chamado oficialmente Memorandum del Gobierno español. Solicitud de reconocimiento en la Unión Europea de todas las lenguas oficiales en España. Que aínda que insuficiente, pode representar un paso importante na procura dun recoñecemento real ao carácter plurilingüe do Estado español, e consecuentemente outorgaría ao idioma galego un maior rango lingüístico na Unión Europea. Na súa introdución e xustificación o devandito memorando afirma entre outras cousas: “A Constitución española, no seu artigo 3, recoñece así, que as linguas españolas distintas do castelán serán tamén oficiais nas respectivas Comunidades Autónomas de acordo cos seus Estatutos.

Trátase de linguas vivas no máis pleno sentido da expresión, que son amplamente utilizadas por varios millóns de cidadáns (unha cuarta parte dos españois utilízaas con regularidade na súa vida cotiá) e teñen a condición de linguas oficiais das Administracións Públicas (estatal, autonómica e local) nas súas relacións entre si e cos particulares, con plena validez para os efectos xurídicos. Constitúen, así mesmo, a lingua vehicular do ensino nos colexios e as universidades de boa parte do territorio nacional. Son linguas, ademais, que contan cunha gran tradición literaria, que está a coñecer nas últimas décadas momentos de particular esplendor. Son linguas, finalmente, de uso habitual nos medios de comunicación, como a radio, a televisión ou a prensa escrita.

O Goberno español considera que a Unión Europea non pode permanecer allea a esta realidade. Nesta nova etapa da construción europea, que simboliza o Tratado polo que se establece unha Constitución para Europa, é necesario achegar Europa e as súas institucións aos cidadáns: os homes e mulleres de Europa teñen que sentirse parte do proceso de integración. Movido por esta convicción e en aplicación do disposto no artigo IV-448 do citado Tratado, o Goberno español entregou ao Secretario Xeral do Consello, o 4 de novembro de 2004, as traducións oficiais do Tratado ás tres versións lingüísticas que transmitiron as Comunidades Autónomas concernidas (País Vasco, Galicia e, finalmente, Comunidade Valenciana e Cataluña, en nome tamén da Illas Baleares)”.

Que debe significar esta modificación na práctica?:

A aprobación polo Consello da reforma proposta no Memorando permitiría un uso indistinto polos cidadáns de calquera das linguas que teñan carácter oficial no Estado español, nas súas comunicacións escritas coas institucións (Parlamento Europeo, Consello, Comisión, Tribunal de Xustiza, agás para as comunicacións relacionadas co exercicio da función xurisdicional, e Tribunal de Contas) e órganos consultivos da Unión (Comité das Rexións e Comité Económico e Social), así como co Defensor do Pobo.

Posibilitaría tamén a utilización de ditas linguas, previa petición formulada con antelación, (fálase no Memorando de 7 días) nas intervencións orais nas sesións plenarias do Parlamento Europeo e do Comité das Rexións e, no seu caso, nas sesións ministeriais formais do Consello (en particular cando forme parte da delegación española algún representante das Comunidades Autónomas con lingua de seu).

Por último a aprobación do Memorando obrigaría á publicación oficial en galego, vasco e catalán dos textos legais finais adoptados por procedemento de codecisión entre o Parlamento Europeo e o Consello. Por outra banda mencionar tamén que na Declaración de Edimburgo, asinada o 30 de novembro de 2004, e como remate e conclusión da Conferencia de Rexións con Poder Lexislativo na UE, faise un recoñecemento explícito do texto do Tratado no que respecta as linguas da UE, “o recoñecemento da diversidade cultural e lingüística entre os obxectivos da Unión Europea (art. I-3, par. 3); e fai tamén a Declaración de Edimburgo unha demanda, “dunha protección estábel das linguas que son oficiais nalgunhas rexións da UE”.

Resumindo. A situación da lingua galega nas institucións europeas ao abeiro da súa primeira Constitución melloraría sensibelmente. Non estamos evidentemente, nunha estación término, o proceso aberto de construción europea en que Galiza como nación europea debe estar firmemente inserida non fixo máis que comezar. E non é para min posíbel entender a miña galeguidade nin en consecuencia o meu compromiso co idioma galego, á marxe de Europa. Unha Europa que hoxe están a facer os estados pero na que o horizonte da Europa dos pobos se debuxa irreversíbel como consecuencia da propia complexidade continental europea. Non cometamos erros nas análises. O contencioso de cuxa resolución derivará ou non o recoñecemento do galego como lingua oficial da Unión Europea non está en Bruxelas nin en Estrasburgo. A “resolución do conflito” ten que darse en Madrid. Na Carrera de San Gerónimo. A normalización no uso do noso idioma en todos os diferentes planos non fica nin moito menos resolta coa desexábel aprobación por parte do Consello das modificacións propostas no Memorando para o Regulamento 1/1958 de réxime lingüístico da UE. Ninguén comprometido cun idioma galego normalizado no noso país pode dicir honestamente que no mellor dos supostos a situación do galego vaia ser a que demandamos, evidentemente non cumpre os nosos obxectivos. Mais si é un pequeno paso. Un pequeno paso na dirección correcta.

Pedro Gómez-Valadés

Director do Consello de Redacción de ENCLAVE

A CONFEDERACIÓN EUROPEA DE SINDICATOS E A CONSTITUCIÓN EUROPEA.

Resolución aprobada polo Comité executivo da CES o 13 de outubro de 2004 e polo Consello Confederal de CC.OO. o 19 de outubro de 2004 1. A nova Constitución europea representa unha clara mellora con respecto aos tratados actuais que instituyen a Unión europea. É, con todo menos ambiciosa e menos eficaz que o proposto pola CES e queda por baixo das recomendaciones da Convención europea. Con todo facendo abstracción destas reservas e destas debilidades, o novo Tratado constitúe un paso adiante cara a un marco europeo mellorado e, ata sen terminar, merece e require o apoio da CES. Contexto 2. Ao día seguinte da adopción do Tratado de Niza en decembro de 2000, o Parlamento europeo criticou este compromiso e propuxo a creación dunha segunda Convención (a primeira redactou a Carta de Dereitos Fundamentais) co fin de facer avanzar a integración europea. Un ano máis tarde, en decembro de 2001, o Consello europeo de Laeken convocou a Convención europea sobre o futuro de Europa. Os Xefes de Estado e de Goberno encargaron a esta segunda Convención elaborar novas regras para unha Europa unificada co obxectivo de reforzar a democracia, a transparencia e a eficacia no seo dunha Europa ampliada pola simplificación dos procedementos e das estruturas de toma de decisión e pola reorganización dos tratados existentes. 3. A (segunda) Convención tivo as súas discusións -coa participación activa da CES-, de febreiro de 2002 a xuño de 2003, e preparou un proxecto de tratado establecendo unha Constitución para Europa. Chegouse a un amplo consenso na sesión plenaria do 13 de xuño de 2003 e presentouse na reunión do Consello europeo de Salónica o 20 de xuño de 2003: pártea I refírese aos valores, os obxectivos, as responsabilidades, os procedementos de tómaa de decisión, os instrumentos e as institucións; a Parte II contén a Carta dos Dereitos Fundamentais; a Parte III refírese ás políticas e a Parte IV aos métodos de revisión e os mecanismos que permiten abandonar a UE. 4. O cume europeo de decembro de 2003 non permitiu desembocar nun acordo, pero, o 18 de xuño 2004, os Xefes de Estado e de Goberno alcanzaron finalmente o acordo sobre a primeira Constitución da Unión Europea. A Constitución entrará en vigor cando todos os Estados membros ratificárona. Hai dous anos para facelo. 5. Este acordo é importante á luz da nova situación que se creou trala reunificación europea, realizada pola adhesión dos dez novos estados membros da UE en mayo 2004. Polos compromisos alcanzados no Tratado de Niza, que permitían aos Estados membros establecer mecanismos de bloqueo, a Unión Europea estaba permanentemente ameazada de parálisis. Existía o risco de ver á Unión Europea converterse nunha zona de libre intercambio rexida por un mínimo de regras comúns e volvendo as costas a unha integración con máis empuxe e a unha Unión política, económica e social. É o que incitou ao Parlamento europeo ? e un ano máis tarde, ao Consello europeo ? a instituir unha Convención encargada de redactar a Constitución. Avaliación dos resultados 6. Hai varios xeitos de evaluar a nova Constitución. Primeiro á luz das esixencias da CES; neste caso, está claro que non é totalmente satisfactoria. Segundo, é posible comparar a versión final co Proxecto da Convención europea. Aquí tamén queda claro que se introduciron regresións e restricciones e que a Conferencia Intergubernamental (CIG) deu marcha atrás. Pero en terceiro lugar, se se compara cos Tratados CE/UE actualmente en vigor no ?Tratado de Niza?, a CES está convencida que a nova Constitución é mellor e, para os sindicatos, a única postura pragmática e realista é apoiala. 7. A CES saudou o resultado da Convención europea. A Convención propuxo integrar a Carta dos dereitos fundamentais na Constitución e permitiu igualmente progresar nalgunhas cuestións sociais. Pola contra, a Conferencia intergubernamental non seguiu por este camiño e elixiu unha segunda vía. Este desenlace mostra limítelos do método intergubernamental, en comparación co procedemento máis aberto, máis democrático e transparente da Convención europea. 8. O Comité executivo dos días 9 e 10 de xuño 2004 aumentou a presión sobre os gobernos para que tomen a iniciativa, e, en vésperas do Consello europeo, a CES lanzou un último chamamento aos xefes de Estado e de goberno para que se avanzase nas cuestións sociais. Obtivéronse melloras menores (por exemplo unha referencia ao cume social tripartita), pero finalmente, os xefes de Estado e de Goberno puxéronse de acordo nun denominador común por baixo do redactado na Convención. O veto nacional sobre a política fiscal, ata en materia de loita contra a fraude fiscal transfronterizo, foi restablecido. 9. A parte máis innovadora da nova Constitución é pártea I, que foi obxecto de debates intensos durante 18 meses e proporciona un novo marco de acción á Unión Europea logo da unificación de Europa. De xeito xeral, obtivéronse avances: - importantes obxectivos, principios e valores (como a solidariedade, a igualdade, a non discriminación, a igualdade entre homes e mulleres, etc.) serán reforzados; - as capacidades de bloqueo serán reducidas pola abolición do veto nacional en certas áreas; - a codecisión (entre o Consello de ministros e o Parlamento, en pé de igualdade) será o procedemento legislativo normal; - concederanse novos poderes ao Parlamento europeo en materia de lexislación e de orzamento anual da UE (incluíndo a Agricultura) - a UE adquire unha personalidade xurídica única; - o novo Presidente do Consello europeo será elixido por dous anos e medio, o que dará máis visibilidad á súa función e reforzará o seu papel de coordinación; - presidencias colectivas de 18 meses remplazarán a presidencia rotatoria de seis meses o que debería, así o esperamos, garantir unha maior coherencia nas actividades; - crearase o posto de Ministro Europeo de Asuntos Exteriores para que a UE poida falar cunha soa voz e xogar un papel máis visible no escenario internacional; - instaurarase un novo sistema de voto de ?dobre maioría? (de Estados e de poboación, a Convención propuxera 50% dos Estados membros e o 60% da poboación, pero a CIG aumentou estas porcentaxes a 55 e 65 respectivamente, engadindo, desafortunadamente, un gran número de disposicións complementarias, de mecanismos de seguridade e de excepcións, compensadas en parte pola posibilidade de instaurar cooperacións reforzadas entre aqueles Estados membros que o desexen); - os símbolos europeos (como a bandeira, o Himno á Alegría, divísaa ?Unida na Diversidad? e o euro ? que é máis que un símbolo?) estarán inscritos no texto; - un conxunto simplificado de instrumentos legais: as leis europeas e as leis marcos europeas substituirán as directivas e os reglamentos, etc. 10. En comparación co Tratado de Niza, e nunha perspectiva máis específicamente social, a nova Constitución europea marca certos avances: - a nova Constitución europea recoñecerá específicamente o papel dos interlocutores sociais e do cume social tripartita; - la ?economía social de mercado? e o ?pleno emprego? figurarán entre os obxectivos da Unión (no Tratado de Niza, os términos son ?economía de mercado aberta? e ?emprego elevado?), así como a promoción de la ?xustiza social?, la ?solidariedade entre as xeracións? e a loita contra la ?exclusión social e a discriminación?; - a igualdade entre sexos será un valor da Unión; - a política social será explícitamente recoñecida como unha ?competencia compartida? e non só como unha competencia ?complementaria?; - a Constitución incluirá a Carta dos dereitos fundamentais (con importantes dereitos sociais), que será jurídicamente vinculante e poderase interpelar ao Tribunal europeo de Xustiza. A Carta reforza os dereitos fundamentais e dálles máis visibilidad, incluídos os dereitos sociais e sindicais; - intégranse na Constitución disposicións relativas ás políticas horizontales sobre medioambiente, protección dos consumidores, e integración da dimensión de xero, do mesmo xeito que unha cláusula social; - instáurase un fundamento xurídico para os Servizos de Interese Económico Xeneral; - incorpóranse ao Tratado novas posibilidades de coordinación económica no interior da zona euro incluíndo a posibilidade de poñer en marcha políticas fiscais comúns, por exemplo, taxas ?verdes? mediante voto por maioría cualificada; - xa non se require unanimidad para os temas de seguridade social dos traballadores migrantes; - a coordinación aberta será recoñecida como un instrumento de política social e industrial; a Comisión pode propoñer liñas directrices, en particular nas cuestións ligadas ao emprego, a lexislación laboral, as condicións de traballo, a seguridade social e a política industrial; - recoñécese aos cidadáns o dereito de iniciativa; se alcanzan a reunir un millón de firmas nun determinado número de Estados membros, terán dereito de pedir á Comisión que someta ao legislador unha proposta apropiada sobre cuestións nas que os cidadáns consideren que se impón un acto legal. 11. Está abofé que a CES e as súas afiliadas non alcanzaron todos os seus obxectivos. En calquera caso, obtivemos o máximo posible tendo en conta o contexto político, social e económico que prevaleceu durante os 18 meses de Convención e os 12 meses de CIG. Deste xeito a CES apoia a Constitución ? malia os seus límites ? porque as vantaxes que aporta aos traballadores e aos cidadáns son reais e constitúen sen ningunha dúbida unha mellora con respecto ás disposicións actuais. Durante o proceso de ratificación, a CES e as súas afiliadas continuarán subliñando a importancia do progreso mediante o reforzamento e a modernización do modelo social europeo e mediante o reforzamento da Europa social. Un rexeitamento da Constitución tería como efecto paralizar a UE durante un periodo indefinido e facerlle así o xogo aos numerosos oponentes da UE, que quererían vela debilitarse e non ter proxecto. A mundialización, o poder do capital multinacional e a necesidade de combater o neoliberalismo implican que os sindicatos e a sociedade civil necesitan unha UE en desenvolvemento e que se apoie en valores sociais fortes. A nova Constitución é imperfecta, algúns puntos son débiles, pero é a única que temos encima da mesa. Debe ser considerada como o punto de partida dun longo proceso, e non como o final. A CES e as súas afiliadas farán todo o que estea nas súas mans para garantir que este primeiro paso non é o último e que a Europa social en particular poderá realizar decididos progresos cara ao futuro. 12. En vistas a unha próxima revisión dos tratados, a CES está disposta a participar nunha futura (terceira) Convención e a presentar propostas concretas para fortalecer a Europa Social, os dereitos sindicais transnacionales, mellorar a coordinación económica e a gobernanza, introducir o voto á maioría cualificada na política social e fiscal, harmonizar a Parte III con Pártea I respecto ao compromiso de lograr o pleno emprego, a economía social de mercado e a cláusula horizontal, e actualizar as disposicións antigas. 13. No próximo periodo, a CES fará campaña para: - Pleno emprego, crecemento económico, desenvolvemento sostenible e xustiza social; - Dereitos transnacionales para traballadores e sindicatos; - Sistemas de diálogo social aceptables en todos os países da UE; - Servizos públicos dignos e estados de benestar de alta calidade; - Condicións laborais nos servizos baseadas no principio do país de destino e non no país de orixe; - Igualdade; - Ampliar as medidas constitucionais que desenvolvan a Europa social.

O soño de Europa

JOSEP LÓPEZ DE LERMA

Vaia de antemán o meu respecto para todas as lecturas que se fagan sobre a aínda non nata Constitución europea, pero permitiráseme que me interrogue sobre se non estivemos nós mesmos, os que nos puxemos na actual ratoeira dialéctica en o que nos atopamos. É europeo aquel que se manifesta a favor da proposta de tratado? Éo aquel que se opón? Por o que falo de *autotrampa? Fágoo desde o precipicio que supón mollarse ao respecto dunha cuestión tan complexa como é esta proposta de Constitución que potencialmente pode chegar a sélo todo menos a expresión dun acto constituinte fundamentado na soberanía residenciada no cidadán. E o plantexo así pola historia que nos acompaña: depositar nas antigas Comunidades Europeas, hoxe Unión Europea, a esperanza de nos ver recoñecidos como nación diferenciada pola súa lingua en contraposición á secular negativa de o facer o Estado español. fuximos en Europa en non poder resolver unha cuestión digamos interna. Creoo así e así o digo. Cando na transición española e a súa máxima expresión, o texto constituinte de 1978 e o estatutario catalán de 1979 non se resolveu a definitiva ensambladura de Catalunya en España. Nin o estatus político derivado dunha realidade nacional que, séndoo , reclama a diferenza e non paso a homoxeneidade, nin tampouco non o recoñecemento da oficialidade da lingua catalana nun nivel de igualdade real respecto do castelán. Non se vai poder ou sinxelamente non foi posíbel entón. Pero tan innegábel é isto como o feito obxectivo que disolver a autonomía entre dezasete ou situar o "tamén serán oficiais" (o catalán e o castelán) só en Catalunya foi ratificado nas urnas pola maioría da aldea catalán. Non o califico; só o lembro. Mais adiante, a opción europea, intrínseca á traxectoria histórica de Catalunya, terra de marca na súa natureza carolinxia, foi gañando terreo na España dos anos oitenta e o "torno a casa", pronunciado a *Aquisgrà por quen a todos nos representaba, foi finalmente expresión verbal do anceio conquistado. Non nos foi mal o percorrido feito: melloramos en consideración internacional e tamén habemos progresado no ámbito económico e social. Os Pirineos deixaron de ser a raia natural de Europa en África e todos sentímonos orgullosos do paso feito e do éxito logrado, ou en todo caso a minoría opositora há acontecido *rapatànica por argumentalmente insolvente. Se até hoxe todo estivo incenso ante l'altar europeo por celebrar o regreso e as súas positivas consecuencias, por o que agora se abre un debate sobre a convéncea ou non en chante catalana, de ratificar un texto que consolida o Tratado da Unión Europea, tamén bendicido no seu día por todas as forzas políticas deste o noso país? Dísenos que é inaceptábel que non se outorgue ao catalán oficialidade europea e se engade que tampouco non se recoñece Catalunya como nación europea. Pero se a Unión non é outra cousa que o resultado dun tratado subscrito por estados, ,pode o ente europeo situar nun plano de igualdade cos estados as realidades nacionais que non dispoñen da condición de estado e que ademais se atopan incluídas na realidade de cada sido membro? Pode a Unión Europea, na súa Constitución, recoñecer como lingua oficial súa aquelas linguas, como por exemplo o catalán, que non son oficiais en toda a estrutura estatal á cal pertencen? Pódese obter dunha Constitución europea, impulsada polos estados que integran a Unión, aquilo que lle a sido propio, neste caso España, non recoñece ou nega? Os tres interrogantes respóndense con un non. Entón, o erro atópase en querer construír un discurso sobre o Europa das Nacións, contraposto á realidade que a Unión Europea se constrúe por vontade dos estados, e, ademais, a crerse este discurso enganador, póndose así de manifesto que a capacidade de acabar na inutilidade grotesca é infinita. A fuga cara adiante, necia e irresponsábel, falsa na súa formulación, novamente produce frustración ademais da contradición conceptual de militar no europeísmo e votar en contra daquilo que reunirá a todos os europeos ao longo de boa parte deste século. OU isto ou alternativamente, como pasa demasiado a miúdo, ser voluntarios escravos do tacticismo daqueles que nin actúan serenamente nin son xa construtivos pese a dispor do suficiente currículo de goberno a formación á cal pertencen. Fique claro que eu votarei si á Constitución da Unión Europea. Entre outras cousas porque non me atopo entre aquel grupo de xente atípica, impaciente, radical, que vive no seu torre de marfil, que fala de vender o país nunha acusación baseada na utopía, en algo ilusorio, en plantexamentos irrealizábeis, e en algúns xeitos perigosos, a o que facía referencia o deputado Pujol, na súa literalidade, no ultima sesión plenaria do Congreso dos Deputados para defender o voto favorábel á Constitución española vixente, o ano 1978, a mesma que non outorga en Catalunya a consideración de nación nin tampouco non a oficialidade do catalán en calquera parte do Estado, pero que foi confirmada en referendo pola aldea catalán con vontade, creo, de facer camiño sen confundir ninguén.

JOSEP LÓPEZ DE LERMA é avogado e profesor da Facultade de Ciencias Xurídicas e Políticas da Universidade Internacional de Catalunya, e foi Deputado por Girona ao Congreso como cabeza de lista de Convergencia i Unió desde o ano 1977 até as eleccións xerais do ano 2004.

Para min, é si
LIONEL JOSPIN - 24/09/2004

O debate existente no seo do Partido Socialista Francés a propósito da ratificación do tratado constitucional aprobado polos gobernos da Unión Europea é un debate crucial. Con excepción dos Verdes –que, como nós, aínda se interrogan–, os demais partidos franceses xa tomaron posicións –a miúdo sen debater– en favor do si ou do non. A nosa decisión, como é sabido, terá importantes consecuencias para a posición de Francia, para o futuro de Europa, para o movemento socialista.

Por que escoller o si?

O Partido Socialista foi sempre europeo. Foino con Jean Jaurès, contra os nacionalismos e a guerra. Foino con Léon Blum, que á súa volta da deportación traballou nos fundamentos dunha nova Europa, democrática e pacífica. Se ben a idea europeísta non resume o socialismo, resulta esencial para a súa identidade. Certo é que a distancia entre a nosa cobiza de Europa e a súa realidade levounos varias veces a interrogarnos . Sen embargo, as imperfeccións de Europa non nos levaron nunca até agora a dicirlle non.

Con François Mitterrand, coñecemos eses momentos de vacilación. En 1973, estando na oposición, Mitterrand provocou unha discusión no Partido Socialista e puxo sobre a mesa a súa dimisión porque temía que o partido se alonxará da súa vocación europea. A súa orientación prevaleceu, e eu estiven ao seu lado. En 1983, convertido en presidente e tendo que facer fronte a dificultades económicas e políticas, preferiu o compromiso europeo á aventura solitaria de Francia. Como primeiro secretario do Partido Socialista, apoiei cos socialistas esa elección. En
1992, François Mitterrand quixo celebrar un referendo para ratificar o tratado de Maastricht. aínda que con pouco entusiasmado polas condicións da votación, rexeitei o non. Cando asumín a responsabilidade do goberno, tras 1997, puiden vivir de perto a inevitábel complexidade dunha construción europea dirixida por quince países libres. Excluín a estratexia da ruptura, que me foi suxerida ás veces , e o meu goberno puido, por medio da convición, as propostas, buscando aliados, facer avanzar as preocupacións da Unión Europea cara o emprego, a política social, a
coordinación das políticas económicas a regulación da globalización, a seguranza marítima e mesmo a moralización do deporte. Non resulta exacto afirmar que Europa é verdadeiramente liberal; se así fose, o seu modelo non se distinguiría do modelo estadounidense. En todo caso, deixeina menos liberal que a atopara. E os obstáculos aos que nos enfrontamos para seguir avanzando chegaron con maior frecuencia de París (dun presidente de dereitas) que de Bruxelas.

Hoxe, estando na oposición, ,deben os socialistas levar a cabo, a propósito da ratificación do tratado constitucional, unha ruptura en relación á súa tradición? Non o creo. Se as examinamos, creo que as razóns en favor do si superan con moito a tentación do non. Citarei tres razóns para o si.

Primeira razón: o tratado constitucional é un compromiso aceptábel. É verdade que non encarna o ideal socialista. O contrario seria espantoso, posto que foi elaborado por representantes de correntes políticas opostas e de países diferentes. Sen embargo, retoma os valores e os principios de liberdade, de solidariedade e progreso das grandes democracias. Sen dúbida que podería ter
sido mellor, tras a negociación final entre gobernos, se a diplomacia francesa estivese mais convencida, fose mais convincente e se atopase menos aillada. Tal como está –y que todos lean o texto para desbotar caricaturas–, este tratado cría unha mellor arquitectura institucional e non comporta ningunha regresión en relación aos tratados precedentes, cuxa ordenación leva a cabo. Non vexo ningunha razón para que os socialistas deban renegar por el dos seus votos europeos anteriores.
O tratado permite mesmo, en puntos importantes, avances significativos. É así no caso da Carta dos Dereitos Fundamentais, o obxectivo do pleno emprego, os dereitos sociais, os servizos públicos, o goberno económico da zona euro, o papel dos axentes sociais, os dereitos do Parlamento Europeo e os parlamentos nacionais, a democracia participativa e a posibilidade de iniciativas cidadáns. Escoitase dicir que o tratado seria un “corsé” que “constitucionalizaría” as políticas da Unión. Laurent Fabius, no seu primeiro movemento, refutou este argumento destacando que seria posíbel mudar as políticas europeas e levar a cabo políticas sociais sen mudar o tratado. Tocaralles facelo aos socialistas chegado o momento. Por outra banda, o tratado non é unha Constitución. Se o fose, a Unión Europea seria un só Estado, federal ou unitario; e os europeos, unha pobo. Non é así.

Francia segue sendo Francia; e os franceses, franceses. Unha constitución rexe as relacións entre un Estado e os seus cidadáns. Este tratado constitucional organiza as relacións entre os Estados membros dunha Unión. É “o regulamento interior necesario da Unión ampliada”, como ben dixo Hubert Védrine. Este marco deixa a cada país liberdade para desenvolver a súa política, de dereitas ou de esquerdas. Encanto á orientación da Unión Europea, dependerá como sempre da natureza das políticas concretas que se leven a cabo. A nós tócanos definir orientacións usceptíbeis de convencer e arrastran aos demais cara unha auténtica política social. Segunda razón: a tese dunha crise europea saudábel é quimérica. Unha parte de quen desexan unha crise europea non desexan sinxelamente Europa. É o caso da dereita extremista e os soberanistas, que opoñen Nación e Europa, que só acceden a cooperacións entre Estados, cando é seguro que Francia se vería debilitada sen Europa. Entre os europeístas sinceros, algúns din que Europa precisa unha crise, unha especie de electrochoque para voltar a avanzar con máis forza. A imaxe é enganosa, porque quen aceitan correr o risco da crise non sabe como solucionala . O rexeite do texto proposto hoxe non nos ofrecerá mañá, como por maxia, un tratado conforme ás nosas opinións. Os nosos socios non se pregarán de súpeto ás nosas exixencias. Haberá que atopar un compromiso – cercano, por forza, ao actual– ou persistir na crise.

A primeira consecuencia dun bloqueo europeo seria deixar o campo libre a Estados Unidos. Este país, desembarazado da Unión Soviética e demasiado indulxente con unha Rusia que endurece perigosamente o seu réxime, non desembriagado aínda –a pesar dos seus contratempos en Iraq– dos seus soños de poderío absoluto e da ilusión unilateralista, prefire hoxe unha Europa trabada a unha Europa activa. Se a Unión se atasca nun debate institucional non resolto,
apartará a súa enerxía das grandes cuestións prioritarias: a medra, o emprego, o progreso social, a investigación, a seguranza, a integración harmoniosa dos novos membros (esencial para tratar de modo correcto a cuestión das deslocalizacións). Vivirá na amargura e o conflito interno e seralle mais difícil aínda tomar iniciativas en política exterior, iniciativas que o mundo necesitará.
A segunda consecuencia negativa será para Francia. Se, como país fundador, asume a responsabilidade de desencadear a crise, Francia verá un aumento do illamento. Xa hoxe a súa situación non é favorábel. Tras ter tomado unha postura acertada sobre Iraq, as nosas autoridades multiplicaron os erros en Europa. mostraron demasiada arrogancia, fustrigado aos países do Este, maltratado a Comisión, posto en tea de xuízo as nosas obrigas en relación cos tratados en materia orzamentaria e sacrificado a un comisario europeo recoñecido, respectado, que tiña peso dentro da Comisión (Pascal Lamy presentaba un único defecto, ser socialista), para acabar obtendo un posto humillante no novo executivo europeo. De modo que a nosa influencia diminuíu. Non a restauraremos por medio dun rexeite ao tratado. Os gobernos democráticos que son os nosos socios non esperan de nós un aumento da brutalidade ou un electrochoque. Non colle imaxinar nin sequera por un intre que tras unha confrontación supostamente breve os demais países da Unión, que son os nosos iguais, aceitarán unha arquitectura de Europa decidida de forma unilateral por nós. Ese escenario carece da menor credibilidade. O método de Europa é o compromiso; se convence, se avanza; non é posíbel avanzar a basee de ultimatos. A elección do non por parte dos socialistas franceses os isolaria. As forzas políticas susceptíbeis de exercer as responsabilidades do poder nos diferentes países europeos aceitan hoxe o compromiso realizado polo tratado, aínda cando –imaxino– non lles satisfaga enteiramente. A Confederación Europea de Sindicatos aprobalo. Os demais partidos socialistas europeos piden o si. O noso lugar natural está con eles. Dicir si é tamén unha aposta pola esquerda en Francia. A nosa estratexia foi desde fai trinta anos agruparía. aínda que o fixemos sempre segundo as nosas conviccións, manténdonos fieis á nosa historia e sen renunciar nunca á nosa identidade (sobre toda, en relación con Europa). Esa esquerda é diversa: inclúe aos comunistas –que iniciaron unha evolución en relación con Europa– e tamén aos radicais e os Verdes. A vocación da principal forza, o Partido Socialista, non é alimentar a argumentación dos outros, se non facer progresar as cousas partindo das súas propias ideas. Por último, o paradoxo da posición do non é que despraza a atención dos franceses da verdadeira crise política que abana ante os nosos ollos a poder executiva e a maioría no noso país cara o mito dunha crise salvadora para Europa, que segundo colle temer perturbará ante todo ao Partido Socialista.

Terceira razón: o non ao tratado non é a mellor maneira de dicir non a Jacques Chirac e o seu goberno. Se afirma que moitos dos nosos concidadáns e moitos socialistas gardan un mal recordo do seu voto en favor de Jacques Chirac no 2002 e móstranse pouco inclinados a repetir a experiencia con ocasión do referendo. Sen embargo, dicir si a Europa non é dicir si a Jacques Chirac. Non se lle pode reprochar ao presidente da República a convocatoria do referendo, xa que se o habíamos pedido . En realidade, non tendo negociado ese tratado e véndolle algúns defectos, podíamos ter suxerido ao poder que o fixese ratificar pola vía parlamentaria, dado que dispón dunha ampla maioría nas dúas Cámaras e, polo tanto, no Congreso. obramos de outro modo: asumámolo. Se hai referendo, non se tratará de votar a favor ou en contra de Chirac, se non de aprobar ou non un tratado adoptado por 25 gobernos. Dirixiremos a resposta aos nosos socios e a ninguén mais. Se dita resposta fose negativa, o choque se produciría en Bruxelas, non en Parides. Porque sabemos de sobra que o presidente non tirará ningunha consecuencia de semellante voto na referinte á súa función. Ouzo dicir tamén que habería que votar non porque así estarían tentados de o facer os franceses. En resumo, habería que precedelos para estar seguros de conseguir . O caso é que os franceses non deron a coñecer as súas intencións. Eles son donos do seu voto; sexamos nós responsábeis das nosas eleccións. Os nosos concidadáns terán mais posibilidades de votar si se os chamamos a iso. E, se hai que correr un risco, o corramos de forma meditada e de acordo coas nosas conviccións. Debo engadir ademais que se o non vencese en Francia con axuda dos socialistas, estes serian considerados responsábeis; en troco, se nos habemos decantado polo si, cumprindo co noso deber, o presidente cargaría co peso do fracaso. De todos modos, dicir non a Europa por motivos de política interior constituiría un contrasentido. É evidente que o proxecto histórico europeo non podería construírse se tivese que replantexarse a cada alternancia política, en Francia ou en outras partes. É a mensaxe que nos transmitiron todos os grandes europeístas.

Se facemos política interior, que sexa cos problemas nacionais. Son numerosos e graves. Os millóns de persoas que protestan desde fai dous anos contra a diminución das pensións, a fraxilización da Seguranza Social, o aumento do paro e tantas medidas inxustas, os numerosos electores que permitiron os éxitos socialistas nas eleccións rexionais, cantonais e europeas, saben que os problemas aos que se enfrontan hoxe derivan dunha política decidida en Parides e que se resolverán en Parides, non en Bruxelas. Dividirnos a propósito de Europa en lugar de nos unir contra a dereita seria facerlle a esta un regalo inesperado. Non convertamos Europa nun chivo expiatorio: subliñemos os erros e os fracasos do político do goberno e avancemos os nosos propostas. Os franceses esperan e desexan. A visión política debe inscribir a acción presente nun tempo mais longo. As eleccións que tomen hoxe os socialistas deberán ser asumidas mañá se chegan de novo ao poder. Un non de Francia provocado por eles só deixaría unha alternativa: o calexón sen saída ou a media volta; é dicir, a crise prolongada ou o desdicirse . A elección do si pode abrir a vía da reactivación de Europa. Esta reactivación pasa polas propostas construtivas que os socialistas saberán facer aos franceses e das cales teñen que convencer progresivamente aos europeos, conforme ao que colle esperar de Francia.

EUROFESTIVAL CONSTITUÍNTE

ANTONI GUTIÉRREZ DÍAZ


Creo que non hai dúbida algunha de que a sociedade catalana foi e é europeísta, máis alá do seu pouco entusiasmo por acudir ás urnas nas convocatorias para escoller aos nosos representantes no Parlamento Europeo, un feito que non carece de importancia pero que debe interpretarse, talvez, como unha certa desconfianza sobre a eficacia do papel que tiveron os nosos eurodeputados nas decisións que toman na Unión Europea os representantes dos 25 gobernos no Consello.

Agora a sociedade catalana se atopa ante a posibilidade de pronunciarse sobre o proxecto de Constitución europea a través do referendo que o Goberno español convocou para o próximo mes de febreiro. Ninguén pode negar a potencial transcendencia da convocatoria, pero tampouco se pode negar que a axexan, cando menos, dous perigos. Un, a indiferenza ante a complexidade do texto, mais de 450 artigos; o outro, o desconcerto ante a posición das diferentes forzas políticas e organizacións sociais. Ou si, ou non, a abstención ou o voto en branco son propostas que poden ser non só incuestionabelmente lexítimas, se non razoadamente defendíbeis desde posicións europeístas, o cal converte, ao meu entender, en petulante a quen se atribúe o monopolio de ser europeísta de verdade.

Os defensores do si poden aducir, negro sobre branco, as melloras na participación, a transparencia e a eficacia que o texto constitucional representa en relación cos tratados vixentes, e engadir a importancia de ter incorporado a Carta dos Dereitos Fundamentais con valor xurídico, o dereito á iniciativa lexislativo popular, así como o aumento de competencias do Parlamento Europeo, a diminución do dereito de veto dos gobernos e a inclusión explícita da defensa do desenvolvemento sustentábel nunha economía definida como social e que aposta polo pleno emprego.

Os defensores do non poden pór sobre a mesa que o texto quedou curto en relación coas necesidades actuais dunha Unión Europea de 25 Estados, o que produciu unha evidente frustración popular ao ver que persiste a primacía do poder intergubernamental -pese á súa diminución- e a falta dunha política exterior plenamente común. Aínda que se incorpora o compromiso dunha política de paz e de prevención de conflitos, non se asegura un proceso coordinado de desarme, e a nova figura dun vicepresidente responsábel das relacións exteriores non se acompaña dunha autoridade definida que asegure plenamente a súa eficacia. Estas reservas, que poderían ampliarse , veñen agravadas en Catalunya pola falta de recoñecemento explícito do seu carácter de nación sen Estado e que non se incorpore o catalán como lingua oficial, o cal suporía superar, por elevación a nivel europeo, a falta de recoñecemento por parte do Estado español, en cuxas mans fica a posibilidade de que o Goberno catalán estea presente ou non nos ámbitos de decisión europeos.

Por outra banda, os defensores da abstención poden aducir, tamén razoabelmente, que desde o seu europeísmo incondicional non se senten suficientemente ben informados para emitir unha opinión e que a prudencia aconsella quedarse á expectativa. Por último, os europeístas que opten por votar en branco tampouco non estarán faltos de razóns ao afirmar que non queren ficar á marxe da participación nin que a súa abstención sexa interpretada como indiferenza. Pese a que se senten defraudados polo texto do proxecto de Constitución, repúgnalles dicir non aos avances que indubitábelmente representa o articulado do texto. Ante este panorama, os únicos que se sinten seguros son os antieuropeistas de sempre, que en Catalunya, aínda que poucos, tamén existen.

A pluralidade de opcións dáse, portanto, entre europeístas críticos, e esta pluralidade estase a expresar con respostas confrontadas que mesmo penetraron no interior das organizacións políticas e sociais. Certo é que no ámbito onde quizais o fixo dunha forma mais espectacular foi en Convergència Democrática de Catalunya, pero seria superficial non ter en conta que as diferenzas asomaron con maior ou menor importancia en todas as organizacións, mesmo no PP, que non escapou á incontinencia verbal do señor Aznar cando se apresurou a insinuar serias reservas para dar un si ao texto aprobado.

No marco estrito de Catalunya, ás deficienzas xerais, os partidarios do non engaden que non hai ningún avance no recoñecemento do papel das rexións con poderes lexislativos, ao que os partidarios do si aducen que o texto tampouco pecha as posibilidades de intervención, que son plurais aínda que fican en mans dos gobernos dos Estados e que é a estes aos que hai que exixir responsabilidades. Os partidarios do non lembran tamén que o catalán non é recoñecido como lingua oficial, cousa que tamén reclaman a maioría dos partidarios do si, que engaden, sen embargo, que o proxecto de Constitución deixa aberta a regulación do réxime lingüístico e abre unha porta a un certo recoñecemento cando se aceita como lexítima a redacción en catalán presentada e autentificada polo Goberno do Estado.

Non hai dúbida de que o panorama é diverso e que o voto cidadán no referendo poderá ser un voto oficialista, aceitando sen mais a opinión da organización política ou social coa que cada un se identifique, ou un voto que se guíe pola intuición, o sentimento ou o pragmatismo. Pero no mellor dos casos, atravesando o bosque de opinións atopadas e especialmente as pedantemente ideolóxicas ou as instrumentalmente maniqueas, tamén pode ser un voto que responda á pregunta de se o proxecto de Constitución é ou non un paso adiante na traballosa cincuentenaria construción da Unión Europa, na democratización do proceso de globalización e na garantía dun desenvolvemento sustentábel, ou ben representa a consolidación pechada dun modelo que condena para sempre o futuro da Unión Europea a non responder positivamente a estes obxectivos.

Como cidadáns europeos deberemos tomar unha decisión persoal, que está na base da convivencia democrática. No meu caso, desde o respecto á opinión maioritaria da organización na que milito, sexa cal sexa dita decisión, á hora de asumir a responsabilitadade de emitir o meu voto no referendo optarei, unha vez mais, por ser coherente coa miña opinión persoal. En consecuencia, e pese á frustración en moitas das nosas expectativas inmediatas, desde a miña experiencia de loita no proceso de construción europea e desde a convicción de que o proxecto de Constitución é unha plataforma que mellora as nosas condicións de avance progresista tanto no presente como para o futuro, votarei si no referendo de ratificación da Constitución europea..

Antoni Gutierrez foi eurodeputado. Histórico militante do PSUC.

El País
13 de setembro de 2004

CONSTITUCIÓN EUROPEA, REFERENDO E B.N.G.
Por Pedro Gómez-Valadés

Agora que estamos xa a piques da súa ratificación e entrada en vigor, podemos afirmar xa que Europa deu sen dúbida un paso cara adiante importantísimo para o futuro da Unión. A existencia dunha Constitución Europea é, entendo eu, un feito positivo en si mesmo. E o B.N.G. terá en breve que posicionarse perante o futuro referendo de ratificación.

E non podo negar que o texto presentado, non satisfai plenamente a ninguén e incluso molesta profundamente a outros. Lóxico. Non podía ser doutra maneira cando se trata de avanzar partindo desde a diversidade, desde a "xenuína diversidade" europea. Con intereses complexos, ás veces incluso contraditorios, sentar as bases do acordo para 25 estados e variadas correntes
políticas foi un autentico exercicio de enxeñería política, atopar puntos de confluencia comúns e lograr consensos de mínimos en materias tradicionalmente delicadas, non ten outro nome que orfebrería política. E este é o único procedemento democrático posíbel e realista que nos permite avanzar na construcción permanente dese espazo chamado Europa, que criticamos constantemente pero que representa, no medio da globalización salvaxe e sen regras, o proxecto e a realidade que nos pode garantir níveis de benestar, de liberdades e de xustiza incomparábeis con calquera outro territorio do planeta.

Non é agora o momento nin para experimentos, nin para a demagoxia fácil. apuntandonos ao antieuropeismo por razonamentos maximalistas ("o texto é insuficiente"). Ou apelando ao non recoñecemento das nacións sen estado na europa constituínte. Honestamente, cabía agardar algo diferente no contexto político actual na UE?.

O actual proceso constituinte é esencial para o noso futuro. Queirámolo ou non. E Galiza como nación europea, e o BNG como organización que representa o único aparello de estado do que dispón Galiza, non estamos en condicións de soportar exercicios de funambulismo político. (ABSTENCION?) Ou SI ou NON. E coido que a miña posición fica ben clara. O BNG ten que apostar pola seriedade, a responsabilidade e sobretodo pola intelixencia.

O BNG ten que apostar polo voto afirmativo.

POBOS E CIDADÁNS
Por Camilo Nogueira

Cando se aprobou o Tratado de Niza non pasaban de cincuenta os deputados do Parlamento Europeo que o consideraban como un gran obstáculo para o desenvolvemento da Unión. Demandaban a elaboración dunha Constitución. Reclamaban unha Unión política, plena capacidade lexislativa do Parlamento en codecisión co Consello, conversión desta institución nunha segunda Cámara lexislativa e a elección polo Parlamento do presidente da Comisión, con toda sas mudanzas políticas necesarias para avanzar cara unha Unión de 27 Estados. Aquela posición minoritaria abriuse paso no Parlamento Europeo e entre os representantes das outras institucións comunitarias e dos Estados. Non todo se conseguiu, pero o contido do proxecto de Constitución aprobado pola Convención vai nesa dirección Para a Unión, a Convención realizou unha proposta que supera o fracaso de Niza mesmo no problema da toma de decisións no Consello. O proxecto de Constitución da Unión afecta á soberanía dos Estados, á evolución de a UE, á súa futura ampliación, á súa definición constitutiva, á política exterior e á práctica democrática das súas institucións. Non afecta formalmente ás estruturas internas e ás Constitucións dos Estados membros, pero as condiciona de maneira determinante. Se nos referimos ao Estado español, ten de facto unha transcendencia constitucional interna moi superior a calquera das propostas que pretenden modificar os estatutos de autonomía das nacións do Estado, sempre asimiladas polo PP a reivindicacións desestabilizadoras que porían en perigo os logros políticos e económicos dos últimos 25 anos.

Definindo á Unión como unha entidade con personalidade xurídica propia, a Constitución superaría o carácter dos Estados como únicos portadores da capacidade de estabelecer relacións internacionais. Aínda mais, confirma unha soberanía compartida entre os seus diferentes niveles institucionais ao asegurar que o dereito emanado da UE, no marco das competencias que lle outorgaría a Constitución, prevalecería sobre o dereito interno dos Estados. desta forma, a UE dá un paso mais para se constituír nun espazo político interno para os seus cidadáns, superando a súa condición de entidade internacional. Con este recoñecemento xurídico-político faise evidente que constitúe unha entidade con soberanía no marco das súas competencias, compartindo coas institucións estatais e, de feito, coas entidades internas con competencias lexislativas o que antes era ostentado en exclusiva polos Estados. Abre, por outra parte, as portas para a incorporación de calquera Estado europeo que se en "os valores do respecto á dignidade humana, da liberdade, da democracia, da igualdade, ao Estado de dereito, e de respecto polos dereitos do home".De feito, como aprobou a entrada a novas Estados formados pola separación pacífica interna (República Checa e Eslovaquia), está disposta a integrar a todos os Estados dos Balcáns occidentais como xa o fixo con Eslovenia.

Recoñece, como é habitual, "as funcións esenciais do Estado, particularmente as que se destinan a garantir a súa integridade territorial", e o fai despois de que no mesmo artigo afirme que respecta "a identidade nacional dos Estados membros, asociada a respectiva estrutura política e institucional fundamental, incluíndo a autonomía rexional e local". Pero en ningún lugar da Constitución aparece a idea de que a identidade nacional non poda ter constitucionalmente un carácter plurinacional, como tampouco non se di que un novo Estado xurdido dentro da Unión teña prohibido por iso o acceso á UE. Ninguén pode hoxe garantir, neste sentido, que por mutuo acordo as hoxe rexións constitucionais de Bélxica, Valonia e Flandes non pidan o recoñecemento como Estados, sen necesidade de criar ningunha raia e sen se separar da Unión. Este carácter aberto da UE ponse especialmente de manifesto cando, rompendo un tabú histórico, recoñece o dereito de autodeterminación dos Estados membros, isto é, neste caso, o seu dereito a saír da Unión, e mesmo o de volver a incorporarse cos requirimentos democráticos esixidos a calquera outro Estado.

Segundo o proxecto constitucional, a UE se define a si mesma como unha Unión de cidadáns e de Estados. Pero con isto non se nega nin a existencia nin o carácter dos pobos que a constitúen. Non estabelece contradicións maniqueas entre as cidadáns e os pobos, contra o argumentado polos representantes populares españois na Convención, que por motivos internos chegaron a declarar no Parlamento Europeo que o "concepto de pobo estaba obsoleto". polo contrario -e sen necesidade de apelar aquí a outras Constitucións precursoras do Estado moderno que se fundamentan precisamente no pobo-, no preámbulo da Constitución se afirma que os "pobos de Europa", ligándoos á súa identidade e á súa historia nacional, están decididos a forxar un destino común, e no primeiro parágrafo do artigo referinte aos obxectivos da Unión se proclama que un destes é o de promover o "benestar dos seus pobos". Naturalmente, isto non lles pode gustar a aquiles que identifican aos pobos, ás nacións e aos países cos Estados existentes emprobrecendo tristemente a realidade cultural das nosas sociedades. Por certo, estes son os que lle chaman en inglés "European People's Party" á súa partida en Europa

A Convención deu os seus pasos mais transcendentais no crispado clima político provocado pola guerra en Iraq. A decisión unilateral de EE UU, o Reino Unido e o Estado español revelou unha diverxencia política entre os Estados da Unión que en realidade xa existía con anterioridade. De feito, na OTAN a capacidade de decisión de EE UU ten o carácter dominante que pretendeu impor a Europa a propósito da súa guerra en Iraq. Pero, mais alá da tráxica realidade desa guerra, o impulso á Política Exterior e de Seguridade Común é o resultado paradóxico da división constatada naquel momento; non seria posíbel sen a acción expresa de Estados europeos considerados irrelevantes e perdedores polo primeiro ministro español. A Constitución vai mesmo mais alá da proposta desa política común necesitada de decisións unánimes, introducindo a posibilidade dunha cooperación estruturada en materia de defensa, segundo a iniciativa promovida por Francia, Alemaña, Bélxica e Luxemburgo que fora minimizado e ridiculizado no seu momento polas Estados promotores da guerra contra Iraq.

Por fin, the last but not the least, a Constitución define á Unión como unha unidade na diversidade, unha boa e razoábel solución histórica para superar a ideoloxía xacobina que aínda define a práctica de algúns Estados.

Camilo Nogueira Román

EL PAÍS