"A UE significou a derrota do Estado xacobino"
Unha entrevista de Daniel Salgado

EL PAÍS - 23.11.07

"Madrid e o Goberno galego ignoraron os nosos problemas na produción agraria ou naval ao entrar en Europa", di Nogueira. Mais o histórico nacionalista afirma que "a sociedade rematou por exceder aquelas condicións negativas"

Hai tres anos que Camilo Nogueira (Vigo, 1936) deixou a primeira liña da política convencional. Pasaran 40 tempadas do seu bautismo militante, nas fileiras da organización Galicia Socialista: "Soubemos ver que o proxecto da Unión Europea ía alén dun sistema económico determinado e se situaba a prol da paz e de recoñecer a diversidade cultural do continente, contra o que pensaba a outra póla do nacionalismo [a UPG]". Europeísta de vocación e lusista de convición, Camilo Nogueira reivindica a xínea pro UE do galeguismo histórico, "Castelao apoiou os movementos federalistas europeos após a II Guerra Mundial", e fala do libro Unha certa idea de Europa, de George Steiner, como central no seu pensamento último. A comezos de 2008 publicará en Galaxia os volumes Europa, o continente pensado e Galiza na Unión Europea. Erguida vontade.

Pregunta. Pódese ofrecer un balance da entrada de Galiza na Unión Europea?
Resposta. Dende 1986 en Galiza produciuse unha transformación económica extraordinaria. Houbo unha brutal conversión dos sectores económicos que levou canda si un gran sufrimento demográfico. En 1986, o 40% da poboación activa era agraria e hoxe en día non excede o 7%. Esa brutalidade da transformación foi responsabilidade, fundamentalmente, do Goberno do Estado español e do propio Goberno galego. Mais a sociedade galega tivo unha resposta magnífica a esas circunstancias negativas e, logo dun acelerado proceso de urbanizacíón, a industria galega é líder no automóbil, na confección, no granito, no leite ou na pesca. Todo o que Galiza tiña que sufrir xa o sufriu e arestora, se houbese un bo Goberno, que aínda non o hai, a pespectiva de crecemento é enorme.
P. As relacións con Portugal estreitáronse...
R. Estase a producir unha ósmose histórica entre as economías galega e portuguesa, que medrará no futuro. Galiza é o primeiro importador de produtos portugueses e o terceiro exportador a Portugal. E isto realizouse malia á ideoloxía do Estado español, á súa autoconciencia, que é de Estado mediterráneo. España negociou a entrada na UE como Estado mediterráneo e desprezou a faixa atlántica da Península, que suma 14 millóns de habitantes. Mais a entrada na UE eliminou as fronteiras e a realidade emerxeu dende a economía e eu agardo que cada vez máis tamén o faga dende o punto de vista cultural e lingüístico.
P. Pero como reciben Madrid esta realidade?
R. O normal sería que o Estado español considerase que no seu territorio se falan catro linguas e que dúas son universais. Pero estamos lonxe desa realidade. Amais, niso os galegos somos independentes. Se admitimos que falamos a mesma lingua que en Brasil, cousa evidente, iso é un factor de independencia política e cultural extraordinaria e sería un enriquecemento do propio Estado español.
P. A UE está a construír realmente unha alternativa a Estados Unidos?
R. Que países que saían dunha guerra mundial se puxesen de acordo e eliminanse barreiras políticas é unha revolución histórica, a derrota do Estado xacobino e un modelo de funcionamento interno. E a UE debe constituírse en factor de equilibrio e de paz, non en potencia hexemónica militar e ultraliberal e, nun mundo multipolar, ten que se apoiar na ONU. O que pasa é que dentro de Europa hai estados que privilexian a relación cos Estados Unidos e mudan en protagonistas e en antagonistas do proceso europeo ao mesmo tempo. E falta recoñcer as nacións sen Estado, claro.
P. Existen posibilidades de novos estados independentes na UE?
R. Dende o punto de vista da legalidade europea, totalmente. O problema é político, porque no Tratado Reformador de Lisboa asegúrase que a integridade territorial dos estados é responsabilidade dos estados. O mesmo acontece coas linguas: se o galego, o catalán e o vasco non son hoxe linguas oficiais na UE non é porque a UE o impida, senón porque o Estado español non as presenta como tal. No caso do galego, amais, se queremos xa somos oficiais, polo portugués.
P. Vostede sempre se adiantou a posicións que o nacionalismo tardou en aceptar...
R. No Partido Obreiro Galego aceptamos a autonomía non porque fósemos autonomistas, senón porque ese era o lugar onde crear un marco nacional galego naquela circunstancia histórica. Mesmo eramos máis avanzados nas solucións finais para a soberanía galega que outros que rexeitaban este marco democrático. O curioso é que a xente que se situaba contra a UE ou contra as institucións autonómicas, posibelmente carentes de ideoloxía coherente, deron en se acomodar máis a este sistema que outros que o asumimos pero queriamos mudalo. Aínda hoxe hai persoas que se integran totalmente no sistema político sen prescindir de posicións contraditorias con esa acomodación.
P. Existe espazo político na Galiza para un nacionalismo de dereitas?
R. O día que este sexa un país soberano poderá haber a variedade de partidos que hai noutra nación calquera. Outra cousa é que hoxe se dean as condicións para que iso ocorra. En todo caso, penso que o BNG debe desenvolver a súa acción e procurar a súa hexemonía dende posturas de esquerda democrática e que a esquerda, como a dereita, debe presentar un proxecto para toda a sociedade. Para ampliar o espazo político propio, o BNG non ten que se facer de centro, unha postura meliflua que non se sabe qué quere dicir. Dicir que o BNG debe facerse de centro é unha mostra da incultura política dominante e quen o fai non coñece como discorre o mundo.
P. Mais a relación co PSdeG resulta complexa de xestionar...
R. O BNG debe loitar por ser hexemónico na esquerda, como xa foi entre 1997 e 2005, durante oito anos. Pero se os resultados electorais obrigan a unha alianza, hai que facela, e o que non pode ser é que o BNG se desentenda do que se fai na educación, na sanidade, nas obras públicas, na lingua ou no medio ambiente. Se se goberna co PSOE hai que ter en conta que as consellerías socialistas resultan tan importantes para o proxecto nacional galego como as propias. Crer que o proxecto nacional galego son os departamentos do BNG non ten ningún sentido.
P. Cales son os obxectivos irrenunciábeis do nacionalismo galego?
R. Galiza é unha nación. É unha nación en si mesma, non unha nación no Estado español, que se desenvolve nun mundo globalizado e que está na UE como proxecto. E ten que deixar de ser, na ideoloxía, unha provincia do Estado español, como aínda a ven mesmo algúns nacionalistas. Neste intre o nacionalismo galego cre plenamente nun Estado plurinacional, pero non debe nin ten que prescindir, e moito menos ideoloxicamente, doutras maneiras de soberanía máis avanzada.

Escocia será independente no ano 2017

Segundo anunciou o primeiro ministro, en dez anos, a nación celta poderá fixar os seus impostos e reclamar a maior parte das reservas petrolíferas do mar do Norte. Alba (Escocia) será un Estado independente do Reino Unido nun prazo de dez anos. Este martes, o primeiro ministro, Alex Salmond, facía o anuncio, e afirmaba que só cando se consiga este obxectivo, converteranse nun "león celta" e poderanse equiparar ás economías doutras nacións europeas pequenas, mais moi exitosas, como Irlanda ou Noruega. Segundo o líder nacionalista, lograr a independencia para Escocia permitiralle a Edimburgo recortar unha serie de impostos, como os que gravan ás empresas e que actualmente fixa o goberno de Londres.Os escoceses reclaman un 90% do petróleo do mar do Norte, calculado en función da débeda nacional, e a supresión da base de submarinos nucleares de Faslane. Estas dúas cuestións son as que maior conflito poderían causar con Londres. Voces críticasEntre as voces críticas, a do Partido Laborista Escocés. "Cada vez que Alex Salmond predixo unha data para a independencia escocesa, equivocouse totalmente; semella que a historia se repite", dixo Cathy Jamieson, líder adxunta da formación. Porén, as medidas adoptadas por Salmond nos súas seis primeiros meses de goberno tiveron unha moi boa acollida entre os escoceses, e contribuíron a aumentar a popularidade do primeiro ministro, segundo reflicten as enquisas.

A globalización e a identidade europea.

Por Xavier Rubert de Ventós

1. A identidade étnica ou cultural, que fora a reivindicación das xentes sen estrutura política recoñecida (ppp, "pobos politicamente pobres"), está empezando a converterse no argumento dos Estados mesmos. Na era global, descrita por Manuel Castells, a función de moitos Estados perde forza e claridade, e son eles, eles agora, quen parecen descubrir os seus problemas de identidade. Menos clara a súa "soberanía" e a súa capacidade de continuar xogando o papel de "matria" protectora (e proteccionista), o seu discurso tende a esquecer aquilo do "plebiscito cotián" e aproxímase ao de l'Action Française, ao "alma do pobo" de Fustel de Coulange, ou ate ao de Astérix e "os nosos devanceiros os galos". Estes son os clarines identitarios que volven soar hoxe nos libros de Debray ou Finkelkraut. Se o cost-benefit que representaba o Estado xa non é o que era -veñen a dicirnos-, vexamos polo menos aquilo que Significa, que Encarna ou Simboliza. E isto por non falar do PP e a súa abanderada EsPPaña. Na era global, a función de moitos Estados perde forza e claridade Da relixión civilizada volvemos ás que conservan o sentido do tráxico Pode alguén usar o esforzo de alguén de quen non aprecia o código xenético?

2. É o momento, quizais, no que os nosos ppp, os pequenos pobos sen trade mark homologado, poden e deben recuperar o discurso da "cidadanía republicana" que os nosos neo-xacobinos están abandonando. É o momento para pasar do discurso da protección ao da proxección, do da identidade ao da eficacia, a hora de puxar pola independencia política máis que polo recoñecemento cultural, de afirmarse máis que de ser acollido e "comprendido" por aquel Estado condescendente que os deitaba no diván dos esquizos. Algunhas veces, estes ppp tratan de reforzar o seu discurso subliñando que o deseño das fronteiras a partir da vontade das persoas é máis democrático que o seu actual perfil, froito das guerras e alianzas seculares. Pero con ser iso certo, non o é menos que a utilización a miúdo perversa do concepto wilsoniano de autodeterminación xustifica a alerxia que a palabra segue producindo en moitos lugares. Un uso que case podería formularse como unha lei física: "Toda Gran Potencia tende a estar a favor dos pequenos pobos dentro da área de influencia doutra Potencia, e da súa eventual transformación en reinos de taifas".

3. Identidades, hainas de múltiples clases: identidades prístinas ou mixtas, concéntricas ou excéntricas, pre ou postcoloniales, inducidas (national building) ou resistenciales, etc. A identidade dos europeos, por exemplo, está feita dunha mestura de relixión xudía, filosofía grega, dereito romano, díxitos árabes (antes chineses), consuetudines germánicas, etc. Agora ben, esta pluralidade nas propias orixes, esa necesidade de recoñecer nun mesmo aquilo que foi alleo ou anterior, está sen dúbida na base da vitoria dun puñado de europeos sobre os Imperios do Sol, máis poderosos pero tamén máis illados, máis puros e prístinos que aqueles. Non debemos esquecer, con todo, que certas mesturas dese xénero foron literalmente catastróficas. A mestura, por exemplo, do expansionismo romano (puramente territorial) e o expansionismo cristián (en principio, puramente espiritual) forman unha amálgama explosiva e fundan un novo tipo de agresións nacionais que aúnan a reivindicación espacial e a ideolóxica: o expansionismo vestido de "xusta causa". Unha causa que podía ser o catolicismo, a familia, a raza, o Lebensraum, o proletariado, etc., e que durante moito tempo transformaría a Europa na sede dunha guerra civil permanente.

4. Pero a complexa identidade europea non resulta só poderosa e perigosa. Tamén ela está na xénese do "carácter europeo" descrito por Musil. Para el (e cito de memoria), "un europeo é alguén que ten múltiples carácteres ou atributos (Eigenschäften): un carácter familiar, un carácter profesional, outro sexual, un consciente, outro inconsciente... E un último carácter aínda, a fantasía, que lle permite todo menos unha cousa: tomarse demasiado en serio todos os anteriores carácteres". Desde unha perspectiva parecida, eu mesmo tratei de avaliar o potencial integrista de diferentes nacionalismos a partir de catro variables: a) complexidade cultural, b) coherencia territorial, c) modernización endógena, d) colonización exógena. Simplificando un pouco, eu diría que o perigo ou tentación integrista é menor alí onde a identidade da xente vén definida polo maior número de variables -variables que chamei as 5L: Land (terra), Language (lingua), Lord (Deus), Landscape (territorio), Law (lei)-. Pola contra, as identidades concéntricas ou monográficas, baseadas todas elas nunha variable maior (ou claramente dominante), resultan máis proclives á deriva fundamentalista. Vexamos: se unha persoa é de Vic, europeísta, católica, do Barça, excursionista, nacionalista..., a súa non resultará ser unha identidade: será unha simple redundancia. ¡Se polo menos deulle por ser do Español, ou protestante ou afeccionado ao rugby! É por dicir que eu estou por unha Catalunya independente, non por unha Catalunya redundante. Esta é a idea de país que tratei de introducir, sen éxito algún, no Preámbulo ao novo Estatut, onde escriben que "un país só é verdadeiramente libre e grande cando poden convivir nel individuos con identidades distintas e non xerárquicamente ordenadas".

5. O mundo global, aquel a o que nos diriximos, puxo en evidencia as múltiples razóns -económicas (Becker), sociais (Ariés), sociobiolóxicas (Wilson), etholóxicas (Lorenz), ecolóxicas (Margalef), etc.- que se achan no transfondo do sentimento de pertenza identitaria. Boas razóns, certamente, pero tamén perigos terribles: "A característica máis definitoria do home -dixera Koestler- é a súa capacidade de identificarse cun grupo e/ou cun sistema de crenzas que é indiferente á razón, indiferente ao interese persoal e indiferente ate á súa propia supervivencia". A lectura de Guerra e paz, de Tolstói, ou de Viaxe ao final da noite, de Céline, debería ser suficiente para convencernos diso.

6. Unha cuestión "moral" quixese expor aínda: a práctica segmentación que operamos sobre a identidade dos inmigrantes extracomunitarios. Porque, vexamos: pode alguén utilizar a "forza do traballo", a "man de obra" dunha persoa que non desexaría como avó dos seus propios netos? Pode alguén utilizar o esforzo, o código enerxético de alguén de quen non aprecia o código xenético ou o código cultural que a súa cor ou a súa relixión achegan? Calquera pode facelo, certamente, pero se tratará daquilo que Aristóteles chamaba (e defendía) como Escravitude.

7. E vaia aínda unha cuestión "relixiosa". As ameazas que hoxe nos axexan, como aquelas que se cernían sobre o "home primitivo", son cada vez máis globais, por non dicir cataclísmicas, e van da extinción da especie á partoxénese humana ou a fabricación das especies híbridas. E todo iso tennos tan asustados como desconcertados. Por iso é polo que as relixións domésticas e xa "domesticadas" (morais, laicas, ilustradas, chámense como se queira) vaian perdendo forza e gancho en beneficio das relixións aínda tráxicas e que, por iso mesmo, parecen responder mellor á magnitude das novas ameazas globais. Da relixión civilizada e aggiornata, volvemos, pois, ás relixións que conservan aínda o sentido do tráxico. Antes temos visto que a cidadanía republicana estaba sendo minada nos propios Estados por unha identidade nacional, ancestral ata. Será que a relixión ou a identidade, como o corazón, teñen os seus motivos que a razón ignora? Ao contrario, eu creo que nada máis razoable nin previsible que o que está acontecendo: desde o independentismo civil catalán ate o fundamentalismo norteamericano ou musulmán.

Xa é a hora dunha política exterior europea

Por Martti Ahtisaari, Joschka Fischer, Mabel van Oranje e Mark Leonard. Ahtisaari, Fischer e Van Oranje son copresidentes do European Council for Foreign Relations, un laboratorio de ideas recén constituído para fomentar a creación dunha política exterior común da UE. Leonard é director executivo do ECFR.

Se a última hora non se cambia de idea, os xefes de Estado e de Goberno europeos asinarán este mes un novo acordo para fortalecer a maquinaria da política exterior da Unión Europea, dando máis competencias ao Alto Representante da UE nesa materia. Isto supón un troco longo tempo esperado. Na actualidade, o orzamento do Alto Representante é menor que o que destina a Comisión Europea á limpeza das oficinas de Bruxelas. Con só 500 empregados e unicamente un feixe de representantes no exterior, un aparello que pretende encarnar a vontade colectiva dos 27 Gobernos da Unión Europea en materia de política exterior gasta menos e ten menos persoal que os países africanos máis pequenos. É algo que debería cambiar cando se nomee a un novo xefe para a política exterior da UE, alguén que supervise as súas relacións exteriores así como as súas políticas de defensa e de axuda fóra da Unión. Sen embargo, esta necesaria innovación institucional non responderá a unha pregunta máis fundamental: estase tomando Europa en serio a consecución dunha política exterior coherente e enérxica?

Con demasiada frecuencia os líderes europeos esquivan esta cuestión, comentando como sempre os defectos da política exterior estadounidense, cando deberían estar desenvolvendo as súas propias estratexias. Unha e outra vez -en problemas que van desde Iraq a Israel e Palestina, pasando por Afganistán-, a política europea definiuse unicamente en función do que fai ou deixa de facer Estados Unidos. Sen embargo, o ano próximo, EE UU elixe a un novo presidente e os europeos xa non poderán permitirse o luxo de botar a culpa dos males do mundo á Casa Branca de George W. Bush. Isto é positivo, porque Europa ten moito que ofrecer. A diferenza de outras grandes potencias da historia, o seu poder non se proxecta mediante a ameaza de invadir outros países. Con 500 millóns de habitantes, a súa poboación é a terceira en número do mundo, despois das de China e a India. Os seus 27 Estados membros xeran un cuarto da produción económica mundial e, en conxunto, son o comprador máis importante de produtos dos países en vías de desenvolvemento e, con moito, o principal doador de axuda. Todo isto vai acompañado dun auténtico peso xeopolítico. A ampliación da Unión para Europa Oriental foi o maior proceso de troco de réxime pacífico rexistrado na historia. A creación da Corte Penal Internacional e a sinatura do Protocolo de Kioto demostraron que Europa podía impulsar a creación dunha gobernanza máis multilateral. A participación europea tivo un impacto real no proceso de paz da provincia indonesia de Aceh e nas recentes eleccións presidenciais celebradas na república Democrática do Congo.

Sen embargo, é moi habitual cá introversión e a división haxan despilfarrado o poder latente de Europa. Incluso en relación co programa nuclear iraniano, unha satisfactoria traxectoria viuse castrada pola incapacidade que mostrou unha Europa dividida para apoiar á súa diplomacia con sancións implacables. Se os europeos non están dispostos a pagar un prezo económico, pouca credibilidade terán para persuadir a Estados Unidos de que non recorra aos ataques militares. Fronte a Rusia, a UE subestimou constantemente a súa propia forza, esaxerando a do Kremlin de Vladimir Putin e permitindo a ese país que se faga cada vez máis belicoso. Algúns Estados membros ven en Rusia unha ameaza que hai que “conter con suavidade”. Outros son partidarios de impulsar un proceso de “integración sixilosa” que vincule ese país cos costumes europeas. Esta confusión permítelle a Rusia centrarse en determinados países membros, asinando pactos enerxéticos a longo prazo, sen deixar de socavar á UE nun desconcertante abano de aspectos que abarcan a partir do futuro de Kosovo ate a proliferación nuclear.

Aos líderes europeos gústalles falar de “multilateralismo eficaz”, pero non son moi eficaces cando se trata de defender os seus valores ou intereses en institucións multilaterais como Nacións Unidas. En problemas como os de Kosovo, Darfur e Irán, se os países europeos non se unen e non se manteñen firmes, corren o risco de que outros máis hábiles nos adianten, cando son eles os que deberían estar encabezando a carreira. Despois de todo, a Unión conta con cinco postos no Consello de Seguridade e sufraga o 40% do orzamento da ONU. Sen embargo, cando se trata de votar cuestións relativas aos dereitos humanos, demasiados países en vías de desenvolvemento esquecen iso, aliñándose con China para opoñerse á UE.

Aínda que os principais defectos da UE son estratéxicos, a influencia europea no mundo choca con algunhas barreiras institucionais. As prioridades en materia de defensa seguen sendo de índole abrumadoramente nacional, e teñen a vista posta máis nos seus proxectos preferidos que en fomentar o poder europeu. Como lle gusta dicir a Chris Patten, saberemos se Europa se toma en serio a defensa cando non teñamos que alugar avións de transporte a Ucraína. Ao contrario que no caso do errado proxecto de aprobación dunha Constitución europea, os líderes da UE non poden achacar a súa falta de cooperación en materia de política exterior á hostilidade da opinión pública. Segundo unha enquisa recente do German Marshall Fund, o 88% dos enquisados europeos quere que a UE asuma máis responsabilidades á hora de se afrontar a ameazas mundiais. Diante da perspectiva de acadar un acordo sobre o funcionamento dunha nova política exterior, xa vai sendo hora de que a Unión forxe dita política común e utilice todos os resortes do poder europeu para loitar polos seus valores e intereses no mundo.

Europa e a fronte invisible

Na loita antiterrorista estamos máis en primeira liña que durante a guerra fría.A loita antiterrorista non se decidirá nin en Iraq nin en Estados Unidos, senón en Paquistán e en Europa.

Por Timothy Garton Ash

Volver de Estados Unidos a Europa é pasar dun país que cre estar na liña de fronte da loita contra o terrorismo yihadista, pero non o está, a un continente que está na fronte, pero aínda non acaba de darse de conta. Refírome á fronte doméstico, porque outra cousa é o que ocorre máis aló das nosas fronteiras. Só un tolo podería desbotar por completo a posibilidade doutro atentado terrorista no que agora se denomina a patria estadounidense, pero a verdade é que, nos seis anos transcorridos desde o 11 de setembro de 2001, onde houbo graves atentados (Madrid, Londres) e tramas desbaratadas, foi en Europa. En Estados Unidos non se produciu ningún atentado importante, e, que saibamos, só se frustrou algunha conspiración que outra. Todo parece indicar que os musulmáns estadounidenses están mellor integrados que os de Europa Occidental. A detención realizada a semana pasada dun grupo que, polo visto, planeaba un atentado en Alemaña para o aniversario do 11-S fai pensar que a Heimat está máis ameazada que a Homeland.

A fronte invisible percorre as tranquilas rúas de todos os pobos e cidades de Europa que contan cunha poboación musulmá importante. O maior compoñente desta loita é a batalla para gañarse aos mozos musulmáns europeos que poderían chegar a ser 'yihadistas' violentos. Se somos capaces de manter a calma, a determinación e a lucidez acabaremos gañando esta guerra e conservaremos a liberdade. Existe unha fronte invisible cuxa liña percorre as tranquilas rúas de todos os pobos e cidades de Europa que contan cunha poboación musulmá importante. Gústenos ou non, independentemente de que vivamos en Londres ou Oxford, Berlín ou Neu-Ulm, Madrid ou Róterdan, estamos en plena liña de fronte; moito máis do que o estivemos durante a guerra fría. Esta loita ten unha parte de labor policial e de información, que trata de impedir que os que xa son yihadistas fanáticos e violentos vóennos polo aire na estación londinense de St. Pancras ou na parisiense Gare du Nord. Os europeos correntes que non son musulmáns poden facer pouca cousa para axudar neste aspecto, e ademais preocúpalles a restrición das liberdades civís. Os europeos correntes, honrados e pacíficos que si son musulmáns poden facer un pouco máis. Agora ben, o maior compoñente desta loita, e o máis importante a longo prazo, é a batalla para gañarse aos mozos musulmáns europeos -normalmente homes- que aínda non son yihadistas violentos e fanáticos, pero poderían chegar a selo. En todo o noso continente, e na súa periferia, hai centos de miles de mozos musulmáns que poden inclinarse nun sentido ou outro. Poden ser os terroristas do mañá ou poden ser bos cidadáns, contribuír aos nosos vacilantes programas públicos de pensións e converterse nos europeos do futuro. Será máis fácil entender esta situación se recordamos a onda anterior de terrorismo xuvenil, no "outono alemán" de fai 30 anos e as Brigadas Vermellas italianas. Cando vivín en Berlín a finais dos setenta coñecín a bastante xente que me dicía: "A verdade é que houbo un momento no que eu podía acabar sendo calquera das dúas cousas". Podían haberse escabullido para unirse á Facción do Exército Vermello, como aqueles amigos dos seus amigos, Horst e Ulrike. En cambio, fixéronse xornalistas, profesores, avogados e hoxe son alicerces dunha sociedade ameazada por outra onda de terrorismo posiblemente máis destrutiva. Está claro que non todo é equiparable, pero hai unha característica esencial que é a mesma: detrás do núcleo duro de fanáticos hai unha penumbra de persoas que poderían ser unha cousa ou a outra. En Alemaña chamábanlles e chámanlles os sympathisanten, os simpatizantes. Entre os musulmáns europeos, poderían ser máis ou menos comparables a quen, nas enquisas, néganse a condenar os atentados suicidas, aínda que esa cifra está inflada polas actitudes respecto de Palestina. Un analista calcula que no Reino Unido, se o núcleo duro engloba quizá ao 1% dos musulmáns británicos, a penumbra de sympathisanten, os que poderían acabar en calquera dos dous lados, ascende talvez ao 10%.

A mesma historia

Cando se examinan as biografías dos asasinos yihadistas dos seis últimos anos, desde o terrorista do 11-S Mohammed Atta, radicalizado en Hamburgo, ate Mohammed Bouyeri, o asasino de Theo van Gogh, vese unha e outra vez a mesma historia: mozos que ao principio se sentiron atraídos por un estilo de vida occidental e moderno, moi distinto ao dos seus pais, pero que logo o rexeitaron iradamente para adoptar unha versión extremista e violenta do islam político. Por fortuna, hai outras persoas que seguen ese camiño á inversa. Convén ler o libro de Ed Husain The islamist, un relato esclarecedor de como un mozo británico viuse absorbido polo islamismo extremista, pero logo apartouse del sen deixar de ser musulmán. Cantas cousas dependen hoxe de que ese 10% mencionado inclínese cara ao 1% salvaxe ou, como Ed Husain, se reintegre na maioría civilizada (non estamos falando dun choque de civilizacións; é un choque entre a civilización e a descivilización). Nesta longa loita, Iraq é secundario. O presidente Bush pode seguir afirmando que Iraq constitúe a liña de fronte na guerra contra o terror -"se non lles detemos alí, virán aquí a buscarnos"-, pero nin sequera algúns dos seus altos mandos crenllo. Por certo, agora hai Al Qaeda en Iraq, onde non existía antes da invasión. A guerra foi un agravio máis para os musulmáns descontentos en todas partes, e mereceu unha mención por parte dos terroristas de Madrid e Londres, aínda que hai que subliñar que o feito de que Alemaña non participase en Iraq non lle garantiu ningunha seguridade. Tampouco debemos pechar os ollos á incómoda realidade de que a retirada estadounidense de Iraq será motivo de celebración para os yihadistas violentos, que a considerarán unha vitoria de Bin Laden.

A actitude cotiá

Pero a verdade é que un soldado británico que volva de Basora a Bradford (unha cidade con enorme poboación musulmá) pasará dun fronte a outro. Esta fronte invisible non é militar, senón cultural e político, e ao final será máis decisivo para vencer a capacidade de atracción do modo de morte yihadista. O soldado que regrese poderá axudar máis a reducir a ameaza de terrorismo en Gran Bretaña coa súa actitude cotiá cara aos musulmáns que atope no seu pub que con todo o que faga, pistola en man, en Basora. Afganistán é outra cousa. Acabar co Al Qaeda orixinal e derrotar aos talibán revividos son partes importantes da loita contra o terrorismo yihadista, ata en Europa. Tamén o é intentar alterar a mestura venenosa de relixión radical e política en Paquistán e Arabia Saudita. O home que, ao parecer, dirixía o grupo alemán, un converso ao islam chamado Fritz Gelowicz, radicalizouse na Multi-Kultur-Haus (outro golpe contra o bo nome do multiculturalismo) de Neu-Ulm, grazas ao labor de mestres da ponzoñosa seita wahabí, creada e financiada polo gran aliado de Estados Unidos, Arabia Saudita. Ao parecer, Gelowicz foi despois a estudar árabe a Siria e a adestrarse como terrorista ás rexións fronteirizas de Paquistán, nun campamento controlado pola Unión Islámica da Yihad, un grupo de orixe uzbeco. Segundo fontes alemás, as ordes de levar a cabo o atentado conmemorativo chegaron por correo electrónico desde Paquistán. Xa que logo, na súa patoloxía, a ameaza á que nos enfrontamos é ao mesmo tempo internacional e intranacional, mundial e local. A morte servida desde Neu-Ulm, a través de Waziristán. A fronte invisible está a 7.500 quilómetros de distancia... e diante dos nosos narices. Se mantemos a calma, a lucidez e a determinación, acabaremos gañando esta guerra e conservaremos a liberdade. Un continente que se librou dos horrores do imperialismo, do fascismo e do comunismo será tamén capaz de desfacerse desta ameaza menor. Pero tardaremos moitos anos, e máis nos vale prepararnos para iso.

Historia de amor/odio do nacionalismo galego e Europa.

Desde a posición nidiamente europeísta de Esquerda Nacionalista ou Camilo Nogueira versus a filoterceiromundista e "prosoviética" da UPG. Eis un magnífico traballo do Profesor Manuel Anxo Fernández Baz sobre o tema. Para descargar o texto íntegro en formato pdf pica AQUÍ

Son europeísta desde antes de nacer

Por Lino Braxe

(poeta, narrador e escritor, actor e director de teatro).

Unha vez lin un grafitti que dicía: "Lino Braxe, bandeira da mestizaxe". Tamén souben que algunhas persoas doutras culturas e razas me teñen definido así sen estar eu presente, e que incluso na revista "Tempos" apareceu unha entrevista comigo con título semellante ao grafitti. Todo isto fixome reflexionar moito. O primeiro que pensei é que eu non quero ser bandeira de nada e de ninguén. O segundo foi que as xentes do noso tempo andan a procurar clichés e "ches guevaras" por todas as esquinas, deben ser unha especie en extinción e, en canto un adopta unha actitude rebelde fronte ao botín do mundo que reparten os xerarcas do neoliberalismo, xa che ponen unha boina cunha estrela e, vena, xa naceu un icono para tomarmos copas e xogar aos revolucionarios de café, eos que, por certo, xa se meterá Lenin hai un século. O terceiro foi que me ratifi­que! no meu odio a toda clase de ismos de corte político. E o cuarto que pensei foi no pouco que me coñece o público que le a miña poe­sía e na curiosa interpretación que fan da mesma. É evidente que un señor que segué a colaborar coa OLP, que está considerado polo Fronte Polisario como "un amigo histórico do pobo saharaui" e que ten publicado dous libros como "O sangue dos árabes" e "A cor do ceo", arriscase a ser branco de todo tipo de interpretacións, desde o oportunismo da súa literatura ate o politicamente correcto do seu discurso; claro que o meu sempre foi arriscar. Así me vai. Loxicamente nin renegó das causas que apoio nin da miña literatura, mais a miña opinión sobre o fenómeno da inmigración é ben distinta do que se poida pensar. Son europeista desde antes de nacer. Quero dicir, o meu mestre José Luis Sampedro era europeísta cando na España autárquica de Franco ¡so da Europa estaba mal visto. Eu son dése tipo de europeístas, deses que cren na Europa dos pequeños pobos, das diversas culturas e do servizo ao cidadán. Queiramos ou non, somos europeos e europeas, e pertencemos a un continente que ten dado ao mundo as civilizacións celta, grega e romana; un territorio onde se escribiu o Ulíses, naceu Mozart, pintaron Rubens e Seoane, inventaron Leonar­do e Einstein e amou Casanova; un lugar onde as súas xentes viviron guerras relixiosas, holocaustos, revolucións e matanzas para ir construíndo unha idea, unha idea de vida. E tantos sacrificios non poden ser ignorados. Europa fixo posíbel a revolución francesa, a Declaración dos Dereitos Humanos, a revolución de 1917 e os movementos sindicais. Feitos históricos bañados en sangue pero que serviron para acabar co despotismo e a servidume. Temos prestacións sociais, horarios razonables e un certo benestar grazas aos nosos mortos. Non digo que vivamos no mellor dos mundos posibles, pero si é posible que sexa mellor o noso mundo que o de Chad, Malasia ou Bolivia. A vida no noso continente aínda vale algo. Aqui non temos un índice tan alto de psicópatas como en EEUU, aínda que se segui­mos ollando de esguello a Europa e seguimos educando aos nosos rapaces á americana, calquera día teremos un susto. Está claro que non me vale nin o modelo norteamericano nin as alternativas de repúblicas socialistas que ate o momento se levaron adiante, nin o tribalismo cruel do terceiro mundo que so conduce á violencia. Estarei sempre a favor da chegada de novas razas e culturas a Europa, sempre que as nosas culturas e as nosas razas non sexan extermina­das. A ablación en Europa é un delicto e non unha tradición. Cremos nos convenios colectivos e non na man de obra barata. Lemos desde cativos a Kayyan e a Basho, pero tamén queremos que os demais lean a Quevedo ou a Cunqueiro. Somos quen de escoitar música con raíces que procedan de calquera lugar do planeta, pero moléstanos o desprezo que á música de Wagner ou de Os Diplomáticos de Monte Alto se lle ten por outras latitudes. Amamos os templos budistas e os totems indios, sen embargo non entedemos por que se ignora a beleza dos nosos templos ou dos nosos teatros. Si, está claro que é un asunto de cultura, pero tamén de integración. E, que entendemos por integración?

No Estado Español, por poñer un caso, conviven dúas maneiras de entender a integración. Dous xeitos opostos e igualmente inútiles. Dunha banda están os que entenden o problema da inmigración desde unha óptica policial (Lei de Extranxeiría, expulsións, detencións, persecucións, etc); da outra están os que o entenden dun xeito solidario (ONGs, somos todos "chachi-guais", non importa que non aprendan os nosos idiomas, hai que conseguirlles choio ainda que llelo quiten aos nosos labregos e labregas ou traballen por salarios ínfimos). O primeiro paréceme pechar os ollos a unha realidade moito máis complexa que non se soluciona pechando fronteiras; o segundo resúltame simplemente hipócrita. A escravitude volve a existir. Pensen nalgús invernadoiros das costa mediterránea. A cantidade de horas que traballan e as condicións hixiénicas ñas que viven os/as inmigrantes neses ¡nvernadoiros son delirantes. As xentes que veñen en pateiras ou nos camións frigorífi­cos lémbranme os barcos que traficaban con escravos no XVIII ou XIX. Pero tamén é certo que a clase traballadora de nacionalidade española que quixo ir á fresa ou á vendima nos últimos tres anos non puido facelo porque había quen o facía máis barato. Tampouco é totalmente certo que as xentes de aquí non queiran facer determina­dos traballos. En Galicia, por exemplo, a nosa mocidade emigra masivamente a Lon­dres e a Canarias para traballar na hostele­ría, e sen embargo a hostelería galega está cada vez máis invadida por xente latinoa­mericana. O da inmigración é difícil e pre­cisa dunha reflexión sensata e lenta, senón seguiremos parcheando e ao final o racis­mo, esa brutal lacra do noso tempo, xurdirá tamén na Galicia e nos pillará a todos bailando un merengue e bebendo un daikiri. Por certo, non están un pouco fartos de tanto ritmo latino? Hai quince anos que nas discotecas deste país non se pincha outra cousa. Outra constatación máis da pobreza da sociedade que estamos crian­do. Repetímonos ate para divertirmonos. Uniformamos ate o lecer. O único xeito de poder convivir sanamente é o esforzó: o esforzó da poboación europea por se adaptar ao que vén de fóra, e o esforzó do que chega por asimilar o espazo novo no que habita. Nos non queremos ghettos, queremos un inmigrante que se esforcé en aprender os nosos idiomas, as nosas culturas, que res­pecte as nosas leis e as nosas maneiras de relacionármenos, a nosa gastronomía e a nosa música. Nunha palabra, que se integre no códi­go civilizado que o sangue europeo construiu para beneficio de todos, principalmente para eles que deixan atrás o horror e desem­barcan nunha nova estación, a estación da esperanza. Eu, ao igual que son europeista, estou a favor da globalización total. Estou a favor do reparto de riquezas e das vacinas contra as doenzas. Non creo nun mundo que quere rematar coa clase media e que ve as culturas e as razas como materia museística e non como unha realidade cotián que nos pode disparar a imaxinación e as sensibilidades. Canto máis saibamos dos demais, máis saberemos de nós mesmos, pero para iso é necesario que haxa reciprocidade. A educación e o compromiso non son cuestión de cultura ou de razas, e as culturas e as razas que descoñezan o significado do respecto á diferenza terán de seren multadas polos tribunais internacionais, e obrigadas a aprenderen o código da convivencia. Unha nai ou un pai do Cáucaso ou de Tanza­nia saben que a un fillo ou a unha filla hai que ensinarlle a devoción polas xentes maiores, polos animáis e pola natureza. Todos sabemos que amar a vida é darlle un valor altísimo ao noso paso por este val de bágoas. E quen non o entende así, non é de cultura e de raza dife­rente. É, sinxelamente, un mal nacido.

Artigo publicado na revista ENCLAVE (nº10)

Palabras de Castelao perante o nacemento da Unión Europea

"Velaí un tema que é forzoso encarnar i enxuiciar baixo a luz da nosa vocación universalista. O federalismo volve a rexurdir en Europa coma a única maneira segura de conquerir a paz dentro da liberdade. Xa sabemos que as federacións endexamáis foron enxendradas por doctrinas filosóficas, nin por especulacións metafísicas, nin tan siquera por ideas económicas, senón por exixencias concretas e imperiosas. Se se quer evitar unha terceira guerra que culmine coa disgregación atómica da humanidade, non hai máis remedio que constituír, a toda presa, unha Europa san, solidaria e renacida, frente a todo xénero de totalitarismos e contra o tráxico afán de dividir o mundo en dous bandos estremos ao servizo de dous Estados xigantes. O movimento federalista europeo nasceu coma unha concepción nididamente política, anque agora se deixe elordar por intereses económicos. A federación dos Estados Europeos – según se dixo – sería o modelo e a etapa da federación mundial: único modo de garantir a paz dentro da liberdade. Poderíamos enumerar os tiduos que Galiza ten para merecer un posto de confianza e de honor en calisquer empresa federalista, xa non digamos hispana, senón peninsular. Sembremos, somentes, que tódalas organizacións políticas do galeguismo recoñeceron ester principio básico: “Galiza, célula da Universalidade. Antiimperialismo, antimilitarismo e federalismo internacional”. Esto concédenos un directo especial para opinar encol dun tema que é propiamente galego. Os galeguistas – galeguistas de partido ou sen partido – sentémonos ledos i entusiasmados coa ideia de federar os diversos pobos de Europa".

“Sinistra democratica” e socialismo europeo

Por Raimon Obiols

O sábado pasado asistín, en Roma, á xornada de constitución do movemento político Sinistra Democrática por il Socialismo Europeo. Uns cinco mil homes e mulleres, na súa maioría traballadores e novas, nun ambiente -como comentou un xornalista italiano, Gabriele Polo- de "primeiro día de escola". Cunha alegre curiosidade chea de interrogantes polo mundo novo que se abre en fronte. Aínda que non se saiba ben que reserva a mañá. Podía parecer unha simple manifestación de sentimentos, coas cancións compartidas, os aplausos repetidos, unha especie de agradecemento a quen lles ofreceu a ocasión de reencontrarse. Pero a política -sobre todo nestes tempos de cinismo imperante- é tamén paixón e sentimento. Veremos que sae deste movemento, no que teño moi bos amigos, como os teño entre os que se dispón a ir cara ao Partito democratico. De momento, con todo, paréceme que non é casual que por primeira vez (creo) xurda nun país de Europa un movemento político que no seu nome fai referencia expresa ao socialismo europeo. Desde hai un tempo, a diferenza dos que preconizan procesos de conversión ou reconversión cara a novas identidades (por exemplo os partidarios do partido demócrata) teño a convicción de que está crecendo en Europa a necesidade dunha reactivación da identidade socialista en termos modernos: dunha reafirmación dos motivos e dos fins dun movemento que corre o risco de debilitarse nunha inconsistencia resignada, se non sabe afirmar en termos de futuro os seus acenos de identidade. A xente constata que os partidos que se nomean socialistas, ou que fan referencia ao socialismo, falan moi pouco da súa identidade. En realidade, non espera que estes partidos propoñan a "realización" do socialismo, a creación dunha sociedade socialista alternativa á existente. Aquilo que queren é a coherencia dunha perspectiva evolutiva, a definición duns obxectivos vinculados a uns principios e unha práctica adecuada, non contraditoria; incluíndo o comportamento (cultura, moral, estilos de vida) dos seus representantes. Sobre todo, a xente pide veracidade e coherencia entre aquilo que se proclama e aquilo que se fai. É fácil ironizar hoxe sobre a pretensión de expor a cuestión da identidade socialista, coma se tratásese dun prurito ideologista, nostálxico, innecesario. Pero sería francamente idiota non ver, na realidade presente de Europa, a enorme demanda de sentido que emerxe, e tamén o potente crecemento das pulsións de identidade, especialmente entre os mozos. Fronte ao reto que expón estas demandas de sentido e identidade (e tamén para combater derívalas fundamentalistas, nacionalistas e populistas) fan falta formulacións apoiadas en bases sólidas. Ata por consideracións pragmáticas e electorais tería que facerse evidente que unha idea moderna de socialismo é unha necesidade identitaria latente en amplos sectores de moitas sociedades europeas sometidas a presións disgregadoras. Esta é, paréceme, a clave que explica a popularidade de Rodríguez Zapatero e da súa referencia a un socialismo dos cidadáns en distintos países da Unión. Interprétase como unha formulación moderada pero de firme prosecución duns obxectivos de maior liberdade e igualdade, e de coherencia entre as palabras e os feitos: retirada das tropas de Iraq, paridade no goberno (metade mulleres, metade homes), extensión dos dereitos civís e sociais, lei contra a violencia de xénero, matrimonio gai, confirmación da idea laica de Estado, reafirmación da escola pública, redución do traballo precario a favor dunha economía de maior cualificación, intervención pública a favor das persoas dependentes (o ?cuarto alicerce? do Estado do benestar), etc. Este proxecto, levado a cabo cunha atención particular ao papel determinante das mulleres e das novas xeracións, e cunha expresa vontade de rigor e austeridade ("o poder non me cambiará"), mostrou a súa eficacia en momentos de esgotamento dalgúns procesos de modernización socialdemócrata, especialmente na súa capacidade de crear consensos activos entre a mocidade. En efecto, nestes últimos anos practicamente todos os partidos de esquerda e centro-esquerda fixeron, dun xeito ou outra, o seu aggiornamento, na práctica e no terreo das formulaciones ideolóxicas. O erro dalgunhas destas tentativas de adaptación aos cambios foi asumir un tipo de modernización que en determinados aspectos era imitador das posicións adversarias. O seu problema, durante o longo ciclo de hexemonía e de colonialismo narrativo do neoliberalismo, non foi a súa socialdemocratización senón a súa "socialmediocratización": non unha moderación dos programas, senón unha perda de ambición e de confianza na propia identidade, ate confundir unha imprescindible adecuación dos programas cun gratuíto abandono dos acenos de identidade e dos obxectivos permanentes indispensables. Esta reflexión apóiase nunha concepción non ideolóxica do socialismo. Non entendido como unha doutrina senón como un proceso obxectivo e permanente cara á emancipación e a igualdade dos homes e as mulleres. O socialismo é, desde esta perspectiva, simplemente algo que sucede: a persistente recurrencia, unha e outra vez, nunha ou outra conxuntura, nun recuncho de mundo ou o outro, de procesos de agregación e mobilización de multitudes de homes e mulleres; procesos indefectibles mentres subsistan a explotación no traballo, a desigualdade inxusta, a opresión, a discriminación ou a dominación. É unha especie de principio enerxético, que fai que moita xente plante cara e trate de conseguir máis liberdade, igualdade e xustiza. Cunha renacida inocencia creativa e co risco de renovados erros, froito da desmemoria. Porque o problema non radica na vitalidade ou fecundidade de leste principio enerxético. A pesar de toda a interesada literatura que se fixo nas dúas últimas décadas sobre a "morte do socialismo", a súa forza mantense e maniféstase na súa capacidade de verificar novos comezos. O problema atópase nas válvulas que, no campo da política, das ideas, dos programas, dos poderes, utilizan esta enerxía e tratan de orientala cara a uns ou outros obxectivos. O problema sitúase a miúdo nas salas de máquinas, nas pontes de mando, cando, nos avatares da historia e da política, dedicáronse a gañar poder individual e de grupo, a desenvolver tráxicos soños totalitarios, ou, no extremo contrario, a adecuarse ás forzas dominantes, abandonando calquera obxectivo de cambio orientado polos valores do socialismo. Neste sentido, o socialismo dos cidadáns caracterízase por unha dimensión radicalmente participativa e democrática, indispensable como unha garantía para evitar e corrixir erros, e diferénciase claramente dos intentos de modernización das "vangardas" que pretenden detentar a "única solución posible" e queren facer beber o seu medicamento outorgándolle un carácter de ineluctabilidad fatalista. Fronte ao ?there is non alternative? (non hai alternativa) da dereita neoliberal, e fronte aos autoerigidos modernizadores doutrinarios do centro-esquerda (para os que, como dicía un asesor de Schroeder, "a distinción dereita-esquerda xa non ten sentido: hai os modernos e os outros, iso é todo") esta formulación socialista afirma a vital importancia do vínculo duns valores de identidade compartida e apoia as formulacións de exploración pragmática, consensuada e participativa daquilo que pode ser en cada momento, en función duns obxectivos permanentes de liberdade, igualdade e solidariedade.

Política de inmigración ou de outmigración na Unión Europea?

Por Ana Miranda

No marco europeo, as grandes declaracións diplomáticas marcan a axenda política en materia de inmigración. E nada máis. O resultado é a carencia de política migratoria europea, coordinada e que permita evitar os acontecimentos destes dias últimos, como a negativa de Malta acoller a 27 inmigrantes africanos e a pseudo excusa pedindo axuda a outros Estados membros, ou que mariñeioros galegos actúen por forza maior como suplentes dos Estados, dos busques gardacostas e da asistencia civil nunhas situacións moi duras e que merecen todo o respeito. Asi como existe unha política de coesión en materia territorial para evitar as disparidades, os gobernantes europeos, deben aplicar en vísperas dun importante Consello que mete a folla de ruta do texto constitucional europeo-, unha nova fórmula para abordar a política migratoria baseada na xestión solidaria cos paises receitores de inmigración ilegal. O que é evidente é que as persoas que arriscan vidas no mar deixando fame, conflictos armados,... non vai mudar porque non hai fronteiras contra a desesperación. O que a Unión Europea debe definir xa é se en situacións de crise como esas, xa tan frecuentes, pode seguir falando de política cara a in-migración ou máis ben descubrir seus erros na actual política de out-migración. E como sociedade galega, tamén temos que ter posición ao respecto.

Os europeos, movémonos.

Por Diego L. Garrido, portavoz do PSOE no Congreso, Carlos Carnero, eurodeputado, e Nicolás Sartorius, vicepresidente executivo da Fundación Alternativas

Hoxe principia a Conferencia Intergobernamental (CIG) que, baixo presidencia portuguesa, fará posible que a Unión Europea reforme os seus Tratados profunda e estruturalmente. A data preparada para que os xefes de Estado e de Goberno aproben definitivamente a reforma é o próximo 18 de outubro. estivemos agardando isto desde o frustrante e frustrado Tratado de Niza. atravesamos anos de parálises, de confusión, de crise europea. Logo de tocar a gloria case cos dedos -tiñamos unha Constitución para Europa-, mergullámonos no inferno dos NONS de Francia e de Holanda, e da actitude euroescéptica do Reino Unido e de Polonia. Hoxe saímos dese túnel, grazas en gran medida á achega española, evitando o que sería unha terrible fractura, e, aínda que non volvemos á gloria, avanzamos cara á Europa política que os cidadáns do continente desexan. Hai que recordar que a nosa Unión xa percorreu un camiño de extraordinaria importancia, que, por exemplo, a España, permitiulle ser un país instalado na modernidade: España forma parte dunha zona cun mercado integrado poderoso, unha moeda única e unha base democrática de gran tradición cultural. Esta é, era, a Europa do século XX. Agora estamos nun novo século e ante outro panorama: a globalización. E a Europa dos 27 ten que cambiar.

A reforma dos Tratados implica ese cambio? A forma de avaliar o avance é ver se nos servirán os novos instrumentos que terá a nova Europa. Se nos servirán para responder aos verdadeiros desafíos que a Unión ten diante de si. Pensamos que unha Europa política é a que pode resolver os seguintes tres grandes retos: o do crecemento sostible na sociedade da comunicación e o coñecemento (a axenda de Lisboa); o da seguridade fronte ao terrorismo global e a criminalidade internacional; e o dun mundo multipolar e desequilibrado, atravesado por conflitos complexos e pola profunda e amplísima pobreza causante dunha interminable inmigración. Este debuxo, a grandes liñas, explica a demanda de máis Europa que existe no mundo. A cultura democrática, o poder económico, a conciencia cidadá de Dereitos Humanos que Europa representa son imprescindibles para operar no planeta Terra, xa definitivamente interconectado en rede. Europa debe ser capaz de achegar esa Weltanschauung, esa cosmovisión. Pero a Unión non ten aínda mecanismos para ser un actor global. E neste punto a todos ocórrellenos inmediatamente o do "xigante económico" e o "anano político". Non podemos ser aínda, é verdade, un xigante político -como o é EE UU ou o é, aínda, Rusia ou China- pero si debemos ser un suxeito político de tamaño normal, para poder responder ao que o século XXI nos pide. Isto é o que pretendeu a Convención que creou o proxecto de Constitución, que, á súa vez, é a base esencial da reforma dos Tratados que hoxe arrinca. Seguramente, esta reforma dos Tratados non é todo o que os europeístas soñamos, en termos de símbolo dunha identidade europea. Con todo, si é un cambio de entidade histórica equivalente ao que tivo o Tratado de Maastricht. Porque se trata dunha reforma equilibrada, que fortalece os alicerces sobre os que facer política coa ambición dunha potencia civil, como é a Unión.

Vexámos. A reforma que aprobará a CIG fortalece a estrutura política dos poderes da Unión. É o que se pretende cun presidente estable da Unión e un Alto Representante (un ministro de Asuntos Exteriores, sen chamárselle así) coa capacidade administrativa real para crear política exterior, na súa dimensión económica e comercial tamén. É o que se expón, así mesmo, coa consagración dun Parlamento Europeo que será xa un colegislador pleno xunto ao Consello de Ministros. A reforma vai desatar o corpiño da unanimidade. En 87 materias de gran relevancia, ningún Goberno vai poder vetar unha decisión. Imos ter políticas comúns nos asuntos vitais da enerxía ou a inmigración, que merezan tal nome. E aqueles gobernos que o desexen (un mínimo de nove) van poder avanzar máis mediante "cooperacións reforzadas", en políticas propiamente europeas. foi o único modo de evitar que a ampliación a 27 convertésese nunha gaiola paralizante.

Europa vai poder construír unha política europea de protección do medio ambiente e contra o cambio climático. Vai poder actuar eficazmente en materia de seguridade e de dereito civil ou penal. Vai poder avanzar en política exterior e de defensa, aínda que neste tema haberá que abrir a porta ás antes citadas cooperacións, non aceptando vetos inxustificados. Vai poder facelo? se os gobernos e os cidadáns europeos o queren si poderá. Non hai xa obstáculos institucionais. Terminouse a era dos vetos insolidarios. Pola contra, iníciase a época da cláusula de solidariedade fronte a ataques terroristas ou catástrofes. chegou a hora da vontade política en positivo. Os cidadáns europeos non teremos aínda unha Constitución -e seguiremos traballando para conseguila-, pero si teremos os seus elementos básicos: unha Carta de Dereitos vinculante xuridicamente, e uns poderes executivo, lexislativo e xudicial independentes, con importantes competencias, suficientes para facerse presentes na escena internacional. Teremos un dereito europeo por encima das leis nacionais. Sería un erro non valorar e apoiar todo isto, co pretexto dunha insuficiente unidade política. Porque é o avance imprescindible para profundala no futuro. Para as eleccións europeas de 2009 debe estar vixente esta que é, cremos, a máis importante reforma constitucional europea feita deica o momento, logo de medio século de historia sen guerras nos Estados da Unión. A reforma permitirá configurar un Goberno europeo e unha Democracia europea; un diálogo político supranacional. A partir de agora, os dirixentes dos nosos países van ter nas súas mans os poderes que pediron para facer máis prósperos e solidarios aos seus pobos. Sería o momento de esixirlles que o fagan.

Bush nas dúas Europas

Por Xulio Rios (Director do IGADI)

A visita que George Bush realizou recentemente ao continente europeo, evidenciou con nitidez a existencia de varias Europas. Mentres no Occidente, as reticencias dalgúns líderes, mobilizacións e acedas críticas cidadáns acompañaron a súa comitiva, no Leste predominou o aplauso dos gobernantes e o baño de multitudes, especialmente en Albania, país que probablemente ingresará na OTAN en 2008, onde abandonou o cinismo habitual do ton diplomático para anunciar o inminente recoñecemento da independencia de Cosova, pese a quen pese, cuestión esta que, no fondo e na forma, tamén divide aos países da UE.

Nunha máis que evidente demostración de cales son os seus intereses e prioridades estratéxicas, Bush pasou con pes de la sobre a proposta alemá para combater o quecemento do planeta (que “tomou en seria consideración”), mentres multiplicou os seus xestos de apoio aos PECO (países de Europa Central e Oriental), que aplauden a súa iniciativa de instalar o escudo antimísiles que tanto irrita a Moscova.

O anuncio respecto a Cosova significa tamén que a intención de EEUU é ignorar a proposta de Putin e seguir adiante co despregamento do sistema antimísil en Europa coa escusa de protexerse e protexernos dos hipotéticos ataques procedentes de Corea do Norte ou Irán. O Kremlin considera que o obxectivo real é vixiar e interceptar os mísiles intercontinentais en todo o territorio ruso. O martes 12, ao día seguinte da finalización desta xira, o primeiro ministro polaco, Jaroslav Kaczynski, expresaba en Radio One o seu pleno convencemento de que Varsovia e Washington chegarían a un acordo sobre a instalación de partes do escudo antimísiles no seu país. Kaczynski afirmouse sorprendido pola proposta de Putin de instalar o sistema nunha base rusa de Acerbaixán en lugar de en Europa Central. O aliado polaco, que está a partir un piñón con Bush, tamén anunciou o probable veto de Varsovia ao borrador da constitución da UE, que se discutirá na capital belga entre hoxe e mañá. Ese entendemento con Washington e o desentendemento con Bruxelas son as dúas caras dunha mesma moeda.

A viaxe de Bush por Europa demostrou ás claras que EEUU vai seguir pisando o acelerador para facerse co control do espazo estratéxico de Rusia co claro propósito de fortalecer a súa posición hexemónica a nivel internacional. Nese camiño, hai unha Europa que prefire ter a capital en Washington, países convencidos de que é na outra beira do Atlántico onde se salvagarda mellor o seu presente e o seu futuro, no mundo e no continente. O propio Bush prometeu a Belgrado apoiar o seu ingreso na UE se facilita a independencia de Cosova. Toda unha instrución para os negociadores da UE que o día 13 retomaban as conversas con Serbia, suspendidas en maio do ano pasado, a propósito da sinatura dun “Acordo de estabilidade e enlace” entre ambas partes. Paradoxalmente, Cosova pode acabar sendo a táboa de salvación de Mladic e Karadzic, cuxa entrega era, ata hai pouco, condición sine qua non para validar o citado documento.

Publicado na web do IGADI

A UE avanza por fin

Por Joschka Fischer, líder do Partido Verde alemán

Con moito ruído e conmoción, a Unión Europea eludiu a catástrofe, pero polos pelos. Andivo realmente perto. Aunando esforzos, evitouse unha gran crise que dividiría visiblemente á Unión por moitos anos e tería convertido Europa no choqueiro do mundo. A UE encallou hai dous anos cando Francia e Holanda deron o non á Constitución europea. Co novo acordo, a Unión reemprendeu a marcha. Malia que o mandato para que unha conferencia intergobernamental desenvolva un novo tratado desembocará en algo que non chegará a ser do todo unha Constitución, o futuro convenio irá moito máis alá que o actual Tratado de Niza, sempre que as cousas transcorran de acordo co pactado. Pero aínda falta superar dous espiñentos obstáculos: a conferencia intergobernamental e a ratificación, a través dos Parlamentos nacionais ou mediante un referendo, en todos os países membros. Non obstante, a chanceler alemá Angela Merkel pode sentirse orgullosa do que conseguiu. É o seu primeiro triunfo real na diplomacia internacional. Aquel venres pola noite en Bruxelas tomáronse decisións moi concretas e difíciles. A chanceler alemá apostou forte e gañou. Merécese respecto e recoñecemento. Se o novo tratado chega a materializarse, as reformas institucionais que a Unión necesita serán unha realidade, e entrará en vigor un novo procedemento de votación por maioría dobre, aínda que sexa con algo de demora. A UE leva traballando 20 anos nestas reformas. A Unión ampliada, inevitable cando no 1989 finalizou a división de Europa pola guerra fría, requiría novas institucións que actuasen con eficacia e transparencia. Suponse que o novo tratado entrará en vixencia no 2009. Dúas décadas parece ser o que necesita Europa para cambiar, e iso é calquera cousa menos tranquilizador. O tratado asigna un novo ministro de Asuntos Exteriores da UE -aínda que formalmente se lle denegue ese título, así é como lle chamará todo o mundo- cunha sólida infraestrutura administrativa na Comisión Europea e no Consello. A presidencia rotatoria será substituída por un presidente do Consello electo. Atoparase un novo equilibrio entre a UE e os países membros, e outorgarase un papel máis importante ao Parlamento Europeo e aos Parlamentos nacionais. Dotarase aos cidadáns da UE de dereitos fundamentais legalmente vinculantes, e as decisións por maioría serán a norma xeral. Houbo que pagar un alto prezo por este acordo. O novo tratado non é nin máis sinxelo nin máis transparente ca Constitución que se rexeitou, senón todo o contrario. E os regateos durante os prolegómenos e na propia Bruxelas non contribuíron á popularidade da UE entre os seus cidadáns. De feito, o dano ocasionado durante o proceso tardará en desaparecer. Xa se poden prever as seguintes consecuencias:

En primeiro lugar, esa noite de duras negociacións en Bruxelas reforzou a Europa de dúas velocidades para as próximas dúas décadas. Os Estados recalcitrantes colleitaron unha vitoria pírrica porque pronto serán moi conscientes de que, aínda que a UE estea elaborando un novo marco institucional, os países situados á vangarda decidirán entre eles como serán os acordos concretos. Unha mellora da cooperación entre estes países e a zona euro será o instrumento para conseguilo. En segundo lugar, a cooperación franco-alemá resultou aínda máis indispensable na Unión ampliada. A pesar de todas as diferenzas que poidan existir entre ambos países -diferenzas que probablemente se agravarán- non existe alternativa á súa alianza. En terceiro lugar, o Reino Unido debilitouse unha vez mais a súa posición en Europa. A súa política de “non participar” mantén a ese país na marxe da UE. Isto fará que a súa importancia merme aínda máis, tanto en Europa como no mundo. Todas as potencias medianas de Europa están perdendo relevancia política e económica, e están menguando en comparanza con EE UU e os xigantes nacentes de Asia. Só unha Europa forte pode proporcionar o contrapeso necesario. Un Reino Unido que desempeñe un papel marxinal dentro da UE perderá a súa influencia aínda con máis rapidez, e incluso o seu especial voz en EE UU. Por último, Polonia debe preguntarse que función desexa desempeñar na UE. Polonia é un país importante dentro da Unión. Ben mirado, os seus intereses existenciais, a súa ubicación xeopolítica e a súa historia esixen que faga o imposible por contribuír ao máximo á solidez da UE. En cambio, o Goberno nacionalista de Varsovia está empeñado en illarse en Europa. Os polacos deberían formularse a seguinte pregunta: para Rusia, a tradicional preocupación de seguridade para Polonia, Supoñería unha alegría ou unha decepción que o Goberno polaco realmente cumprise a súa ameaza e utilizado o seu veto para bloquear o acordo de Bruxelas? A resposta está clara: os rusos, loxicamente, terianse frotado as mans de xúbilo e haberían loubado en segredo aos xemelgos que dirixen o Estado polaco. Por outra parte, Ucraína, cuxa causa en Europa parecen defender os polacos, afrontaría graves dificultades se Polonia impuxese o seu veto. Non en van o presidente ucranio, Víktor Yúshenko, intentou, ou iso din, dejárselo claro aos líderes polacos en varias chamadas telefónicas. O dano infligido ás relacións xermano-polacas esténdese máis alá das rencillas entre ambos gobernos, e se afonda nas súas respectivas sociedades. Non repararase facilmente. Isto é importante porque unha política europea para Rusia que sexa coherente -un dos desafíos urxentes e fundamentais que afronta Europa- depende dunha estreita colaboración entre Polonia e Alemaña. Como dicía, é demasiado pronto para alegrarse. A hora das celebracións non chegará ata que se ratifique o novo tratado. De feito, as circunstancias nas que se chegou ao compromiso de Bruxelas deixan un sabor amargo. Pero, aínda así, o pasado venres a UE deu un paso decisivo polo bo camiño.

UE: Salvar os mobles

Por José Luís López Bulla

Finalmente os primeiros espadas puxéronse de acordo: haberá un mini tratado. O encontro tivo como telón de fondo a grotesca teatralidade dos xemelgos polacos, os Kaczinski, e a tradicional oposición británica, personificada en don Tony Blair, para todo o que cheire a cuestión social. En todo caso, o escollo que parecía máis duro de pelar (a "Carta dos Dereitos fundamentais") terá valor legal con carácter vinculante. Pero non será así no Reino Unido: don Tony aborrece a codificación dos dereitos sociais e, de xeito particular, a norma que sanciona o dereito de folga. Francamente, con eses cabaleiros do new-new-new Labour non me vou tomar nin unha limoada ao bar da esquina. As Trade Unions saberán que facer, se é que caen na conta, naturalmente. A dicir verdade, o andamiaxe constitucional do Tratado tivo finalmente unha solución razoable, dado como están as cousas. Menos mal. Porque contrariamente ao que poidan dicir algúns, penso que a crise europea non se deriva fundamentalmente da insuficiencia das institucións aínda que, coma quen di, son manifestamente mellorábeis. A crise europea se deriva, na miña opinión, da contradictoriedade das políticas de cada inquilino deste patio de veciños.

O que é francamente rechamante no caso da política exterior. Ou sexa, se con relación á guerra de Iraq ou outras situacións máis ou menos similares, existe unha profunda división, o problema non está nos procedementos, senón na subalternidade coa política estadounidense. Que no seu día protagonizaron de maneira moi visíbel don Tony, Berlusconi e Aznar xunto a algúns mandatarios do Este europeo. En todo caso, neste aspecto (o da política internacional) a vantaxe é que tales contradicións son visibles. O que non ocorre, con tanta claridade, en relación á política económica da Unión e aos seus reflexos sobre a política social. Aquí, as contradicións son tanto ou máis profundas, aínda que seguen veladas. É o que Jean Paul Fitoussi cualificou, no seu día, como "debate prohibido". Foi un erro que ninguén con mando en praza siga as orientacións de Jacques Delors. Quen, entre os anos oitenta e noventa, afirmou o que calquera persoa con catro dedos de fronte pensaba: na nova fase da globalización, se cada inquilino do patio de veciños ía pola súa conta, cada país sería incapaz de facerlle fronte ás turradas do capitalismo internacional. De aí a formulación delorsiano de traballar por unha nova forma comunitaria, tamén unificando o mercado interno e creando a moeda única.

As cousas, sen embargo, foron na dirección oposta: a cooperación que expoñía Delors non só non avanzou senón que foi substituída pola práctica da competitividade interna: cada cal para si mesmo e o mercado para quen poida máis. Máis aínda, en vez dunha política económica activa --orientada ao crecemento, o emprego e a salvagarda do modelo social europeo nas súas diversidades- asistiuse a unha política europea de carácter inhibitorio e paralizante. Esaxeracións? Poñamos algúns exemplos:

1) O Banco Central Europeo asumiu a loita contra a inflación, a pesar de ser un puro pantasma, como o eixe da política económica europea. Como non existía risco algún de disparo da inflación -díxoo mil veces don José Stiglitz e outros científicos con punto de vista fundamentado- o que se conseguiu foi a drenaxe dos salarios, a posta en marcha dunha miríada de tipoloxías de precarización dos empregos e a desregulación dos mercados de traballo.

2) O Pacto de Estabilidade, ao que Jospin lle engadiu a 'morcilla' "e de crecemento", foi aplicado con absoluta cegueira. Contrariamente ao que expuxeron xentes de sobrada solvencia o gasto público por investimentos reconduciuse dentro dos límites dos parámetros de Maastricht (o famoso tres por cento do PIB): a que non é promovida polos poderes públicos non se pon en funcionamento. Co que se sacrifica para as xeracións presentes e vindeiras as infraestruturas esenciais, a investigación, a formación, o desenvolvemento tecnolóxico, o emprego e tantas cousas que se cantaron con ritmo de bulerías no Cumio de Lisboa do ano 2000.

3) Ademais, púxose en funcionamento unha interpretación fundamentalista da política da concorrencia. Coa escusa de impedir as axudas do Estado, favorecer as privatizacións e as liberalizacións, a Comisión Europea deixou o campo abertamente subscrito a todo tipo de especulacións financeiras, incluso con industrias fundamentais. Non poño exemplos porque deixaríame no tinteiro máis de cincuenta casos. Pero, como dicía máis arriba, estas cuestións de tan grande relevancia están quedando escurecidas por outras que, aínda que non irrelevantes, non teñen o calado da cuestión económica. Ben, para incidir naquilo está a Confederación Europea de Sindicatos. En efecto, o sindicato europeo ten autoridade para chamarlle a atención a quen sexa menester. Pero terá máis autorizada solvencia se segue sendo, á igual que a Unión, un patio de veciños onde cada cal vai polo seu lado ou un conxunto de retales que, a falta de xastre titulado, non acaban de configurar un vestido razoablemente útil.

Europa, Europa.

A negociación colectiva europeae os sindicatos nórdicos

Por José Luis López Bulla

As crónicas diarias que Isidor Boix, delegado ao Congreso da CES, foi publicando en http://iboix.blogspot.com déronnos unha boa panorámica do que, sen entrar en detalles, foi o evento sindical europeo. Ademais, en boa medida supliu a deficiente comunicación do vídeo que, a dicir verdade, non funcionaba axeitadamente, imposibilitando que os convidados virtuais puidesen seguir día a día o importante acontecemento. De momento resérvome as miñas opinións sobre o carácter do congreso e os documentos que previamente foron postos a debate. Tempo haberá para iso; tan só pregúntome unha cousa, non irrelevante, sobre a coreografía congresual: é necesario que utilicen o atril tantos invitados institucionais?

Segundo os meus cálculos, tamaña participación tivo unha duración de máis do 35 por cento do tempo, que foi en mingua da voz dos delegados. Naturalmente, non rexeito que haxa intervencións dos dignatarios europeos, españois e municipais... Pero tanta exhibición paréceme unha perda de minutos. Pero, en fin, este non é o tema que quería tratar. O preocupante é a posición dos sindicatos nórdicos sobre a negociación colectiva europea. Xa no anterior congreso da CES, en Viena, algúns sindicatos do sur de Europa expuxeran a necesidade de concretar uns puntos mínimos para, gradualmente, avanzar para un espazo contractual europeo. Non se avanzou nada. Pero hai que recalcar que, así as cousas, a dirección da CES non estableceu as necesarias mediacións -para entendernos, o traballo 'entre corredores'- nos últimos catro anos e poder levar a Sevilla un mínimo esbozo.

A tónica foi, dito en catalan, "qui dies passa anys empeny": ou sexa, ir tirando rutineiramente. Consecuencia, en Sevilla os sindicatos do sur volven a expor o obxectivo e os nórdicos din que non. A resposta dos nórdicos á proposta de apuntar un esbozo de negociación colectiva europea foi, indo polo dereito, a seguinte: "Prexudícanos a nós, pois iría á baixa". E tras non pestanexar, a cousa queda así: a outra cousa, bolboreta.

Que fará a dirección entrante a partir de agora? Limitaranse a deixar pasar o tempo, a non facer corredores, a renunciar ás necesarias mediacións entre o norte e o sur europeos? Meterá man no asunto a nova presidenta que, por certo, é sueca? Aínda que ben pensado, se a partir da dirección da CES non entran ao touro, os sindicatos do sur deberán aproveitar o interregno para 'facer corredores'. Empecemos constatando que propor un deseño de negociación colectiva non é fácil, aínda que siga sendo verdade o aforismo inglés: quen non negocia, non existe. Digo que non é fácil, pero as dificultades non deben ser un punto de chegada senón de partida.

Non son fáciles por, de momento, tres razóns:

1) as diferentes tradicións contractuais que teñen case todos os sindicatos entre si; 2) a enorme diversidade entre as realidades concretas duns e outros países; e 3) a práctica inexistencia dunha contraparte europea. Así as cousas, sen embargo, cando empezar ao deseño dunha formulación gradualista? Se é verdade que Pablo de Tarso afirmou que "a caridade comeza por un mesmo", os nórdicos deberían aplicarse ao conto. Porque a gran cuestión non é especialmente que estes sindicatos poidan ser vistos como insolidarios. A gran cuestión é que a historia de onte e hoxe --mañá non o sabemos aínda a ciencia certa-- demostra que non é posíbel a sostenibilidade dunhas conquistas estando os veciños tan lonxe destas.

Cousa que, certamente, estase encargado de avalar a economía global frecuentemente de maneira tan drástica como brutal. Máis aínda, os magníficos logros das políticas de welfare naqueles países están sendo interferidas pola globalización. De xeito que a posición dos sindicatos é algo peor cá insolidaridade: é un erro, que se dirixe contra eles mesmos. Agora ben, máis alá das dificultades de todo tipo, sosteño que hai posibilidades para, polo menos, deseñar sobre o papel un primeiro esbozo teórico de negociación colectiva europea.

Chámolle teórico porque, mentres non exista unha contraparte europea, non acabará sendo realidade. Pero, de entrada, aínda que se trata dun proxecto teórico, está indicando unha orientación, un sentido, capaz de crear un estado de ánimo no conxunto asalariado europeo. Poderíase tratar das seguintes posibilidades: Primeira. Un conxunto de dereitos inespecíficos (1) como mínimo común divisor que atravesase todos os sindicatos da CES. Segunda. Un plantel de dereitos específicos, tamén en formato de mínimo común divisor, que tivese un bo acomodo en todos os sindicatos europeos. Por exemplo, a formación e outros similares. Incluso establecendo diversas velocidades variables.

Dirase que, para ambas hipóteses, está a reivindicación da Carta Social Europea. Certo, pero non é o mesmo: a contractualidade é consecuencia do poder sindical e este, pola súa vez, incide naquela. É máis, a contractualidade é obra directa da acción colectiva do suxeito social. Máis aínda, o poder negocial é capaz de achegar e darlle veciñanza á condición asalariada dun mozo de Malmöe cunha rapaza de Parapanda, dun cincuentón de Frankfurt cunha cuarentona de Girona, dun metalúrxico de Génova cunha dependenta de Utiel e Requena. Esta veciñanza social entre esas persoas pola vía do poder negocial do sindicalismo europeo podería ser máis forte cós vínculos que abstractamente poida establecer unha boa (e necesaria) Constitución europea.

Cando os asalariados da Vega de Granada, os do Maresme, os lombardos, os de Gales... dispoñan duns pespontos de veciñanza social, a construción europea será menos superestrutural. E, polo demais, o sentido de pertenza ao sindicato europeo daríalle a este maior agregación de persoas establemente afiliadas. Naturalmente, queda 'a bicha', isto é, a contraparte: Businesseurope (antes UNICE). Se dicimos que non se trata dunha patronal no estrito sentido do termo, estaremos acertando. Aínda que é preciso que, se vemos a viga no ollo do outro, non descuidemos que no noso hai algunha palla.

Se eles non son unha patronal ao uso, tampouco nós somos plenamente. A diferenza é que nós necesitamos o sindicato europeo e o queremos, mentres que o empresariado non necesita converterse nunha patronal e tampouco o queren. Podemos argüir razoadamente que tratase dunha miopía empresarial, pero é o caso que mentres opten polo goberno unilateral da economía (e non sexa contestado por nós) as cousas seguirán como ate a presente. De aí a contundente claridade de Javier Doz tanto nos seus escritos como na súa intervención no Congreso de Sevilla.

Permítome un aparente desmelene: non só non sobran as formulacións acerca da "responsabilidade social das empresas" e os "códigos éticos", senón que faltan moitos máis. Pero esa semántica non conduce necesariamente á contractualidade, ao tempo que poden converterse nunha aporía. E peor aínda, nunha camiñada un tanto confusa: mentres se acuse na responsabilidade social das empresas, poderías (dígoo en condicional) estar perdendo o tempo ao descuidar o acento na contractualidade, aínda que esta -sendo unitaria- teña unha xeometría variábel.

Nota

(1) Os dereitos laborais inespecíficos. A Constitución recoñece, con carácter xeral e de forma ampla, a titularidade dos dereitos fundamentais a calquera persoa; polo tanto, tamén quedan incluídos os traballadores. Doutrinalmente, faise unha clasificación dos dereitos constitucionais cando son exercidos polos traballadores. Na terminoloxía de PALOMEQUE distínguense así dous tipos de dereitos: os dereitos laborais especificamente laborais -ou dereitos específicos- e os dereitos constitucionais laborais inespecíficos. Os dereitos laborais específicos son aqueles que unicamente se exercen no ámbito das relacións laborais, sendo súas titulares "os traballadores asalariados ou os empresarios (ou os seus representantes) mentres que suxeitos dunha relación laboral (paradigmáticamente, dereito de folga, dereito ao salario, dereito de negociación colectiva, etc.) ". E son dereitos inespecíficos, en cambio, aqueles dereitos "atribuídos con carácter xeral aos cidadáns, que son exercitados no seo dunha relación xurídica laboral por cidadáns que, ao propio tempo, son traballadores e, polo tanto, convértense en verdadeiros dereitos laborais por razón dos suxeitos e da natureza da relación xurídica en que se fan valer". Pois ben, o dereito á intimidade do traballador queda englobado nos dereitos inespecíficos ou persoais. E tamén, entre outros, o dereito de igualdade e non discriminación, a liberdade ideolóxica, a liberdade de expresión, o dereito de reunión, o dereito á tutela xudicial efectiva ou o dereito á educación.