Repensar Europa dende Galiza

Por Manuel González López

Recentemente o Parlamento Europeo estivo de aniversario, 50 anos facía a que din é a única cámara de representación supraestatal de designación directa por parte da cidadanía.

A ninguén se lle escapa que o proceso de construción europea leva un par de anos en stand by, produto en grande medida do rexeitamento ao Tratado de Constitución Europea por varios dos países centrais na UE, países fundadores como Francia ou os Países Baixos. Neste tempo mesmo se produciron retrocesos e houbo quen aproveitou a parálise da Unión para recuperar espazos que, mal que ben, a Unión Europea fora quen de conquistar; falamos por exemplo do simpático presidente francés, e da política exterior da UE.Pero vaiamos ao que nos ocupa. Como se percibe Europa, a Unión Europea, dende Galiza? Pois ben, estritamente falando non hai visión contrutiva de Europa dende Galiza. A única percepción ten sido a dunha administración allea dende a que –sen un rol colectivo activo- recibíamos unha de cal e outra de area. No “debe” están as políticas que cada certo tempo incidían e inciden negativamente nos intereses galegos: agricultura, pesca, sector naval, etc. Obviamente o que máis debería pesar neste “debe” non son os efectos negativos en si, senón e sobre todo, a imposibilidade de codecidir sobre os mesmos dende o punto de vista colectivo, como galegos. No “haber” sería absurdo esquecernos dos fondos europeos, á volta do 6% dos ingresos orzamentarios galegos nos últimos exercicios, en grande medida destinados a investimento público. Mesmo o Euro, a pesares da súa asociación co incremento do custe da vida, é xa unha realidade incuestionábel que moitos cidadáns valoran positivamente pola estabilidade que aporta a aspectos que lles afectan directamente como son os tipos de xuro.Sen embargo e ao igual que na maioría dos países e estados europeos, non semella existir en Galiza unha vontade social forte e explícita de construir Europa. A responsabilidade aquí procede do xa moitas veces suliñado intento político de construír Europa unicamente de arriba a abaixo e non ao revés. É esta a grande asignatura pendente da Unión Europea xa que poucas políticas, quizais coa excepción dalgunhas iniciativas como o programa Erasmus, resultaron efectivas para levantar Europa dende as bases.Pero ao decisivo déficit anterior en Galiza úneselle outro con impronta propia que é necesario suliñar. No noso país falla tamén o compromiso político para con Europa.Os dous partidos de obediencia estatal están afectados do mesmo mal que os romanos lle supoñían ao río Limia, o mal do esquecemento. Cada vez que traspasan as fronteiras estatais os representantes destes partidos esquécense de Galiza, como imaxinario colectivo na construción europea, e substitúena polo imaxinario “España”, reforzando dese xeito o carácter estatal da UE. Este esquecemento actúa nos dous planos, no dos intereses materiais dos galegos, pero tamén no plano do aporte galego á construción europea.En canto ao nacionalismo galego o mal que lle afecta é de natureza distinta. A visión de Europa dende o nacionalismo galego está estancada nunha lagoa onde conflúe, por unha banda, unha visión antisistema do proceso de construción europea -no que son preponderantes os aspectos antisociais do mesmo- e pola outra, unha visión á defensiva ao respeito das políticas recibidas nos últimos anos. Ámbalas dúas correntes teñen a súa razón de ser e potentes argumentos, pero esquecen aqueles aspectos positivos que comprende a Unión Europea. A maiores, o nacionalismo galego contemporáneo, a diferenza dos seus predecesores e doutros do noso contorno, non foi quen de visualizar un elemento que debería ser estratéxico na súa acción. Eu resumiríao na seguinte frase: “case todo o que deba ou teña que facer o Estado pódeo facer Europa”.A idea de Europa necesita un impulso que se debe sustentar naqueles elementos que a maioría social europea considera positivos e que identifican a Europa no mundo. O primeiro, o modelo do Estado de Benestar, cuestionado polo Neoliberalismo pero cun fortísimo ancoraxe político e social, que é necesario defender e potenciar en todo o continente. O segundo, un modelo socioeconómico en xeral máis respectuoso co medio ambiente (e que nos saca as cores de cando en vez con multas e sancións de índole diversa). O terceiro, un contrapeso nas relacións internacionais aínda máis hipotético que real, pero necesario nun mundo amenazado polo unilateralismo e o desorde colectivo. Sería absurdo pensar que, dende o punto de vista institucional, se pode alcanzar neste último ambito un rol semellante dende Galiza ou España.Como galegos é posíbel contribuir a Europa sen tutelas de ningún tipo, unha contribución sustentada na nosa propia realidade nacional e que chega até onde saibamos pensar o noso propio país. Faise necesario repensar Europa dende Galiza e como galegos. Necesítao Galiza, como unha das vías naturais de apertura ao mundo; e necesítao Europa, como alternativa institucional ás grandes amenazas e problemas mundiais; alternativa imperfecta, por suposto, pero real e efectiva.

Artigo publicado en Vieiros

Maldita Europa.

Xurxo Oro Claro

Unha vez máis, a Fundación Eugenio Granell fai agromar a pegada do Surrelismo na arte galega actual, nesta ocasión na figura do artista ourensano Xurxo Oro Claro.

Dende o comezo da súa andaina, a Fundación Eugenio Granell brindou o seu espazo a prestixiosos artistas galegos, que nun momento concreto do seu traballo, ou na totalidade da súa obra, sentiron unha forte vinculación coa ética e a estética do surrealismo. A proposta de Xurxo Oro na Fundación Eugenio Granell, creada ó abeiro da grande potencia do signo escultórico utilizado, brinda unha descarnada reflexión sobre a violencia creada na nosa contorna cotiá. O corpo humano e a súa fragmentación, é o vehículo plástico utilizado para crear esta mostra, cobrando na obra do artista entidade de idea estética en si mesma, e medio válido de transmisión de significado na actualidade. As sociedades xeradas polas democracias europeas no tempo do tardo capitalismo, a Europa da abundancia, preséntansenos como un corpo doente, lacerado por feridas abertas aínda sen estiña, como a criminalización da inmigración, a violencia de xénero, ou a violencia exercida contra a infancia, resultando pois a mostra, dende a fondura que caracteriza toda a obra deste artista, unha oportunidade única para reflexionar, dende a arte, sobre o noso tempo presente. Formada por varias instalacións, unha vídeo proxección, e tres series de fotografías, a mostra consta de tres partes perfectamente diferenciadas na montaxe da Fundación Eugenio Granell: unha instalación feita especificamente para o espazo do Pazo de Bendaña, e outras dúas instalacións que foron o xerme desta mostra, ambas baixo o título xenérico de Maldita Europa. O talante máis universalista das instalacións, contrasta coa especificidade das series fotográficas, que atinxen en concreto a lacras da sociedade contemporánea como a violencia de xénero, a violencia infantil ou a inmigración.

http://www.fundacion-granell.org/exposiciones_actuales/index.php?

Un novo pacto entre Europa e Estados Unidos

Por Joschka Fischer

Moitos cidadáns e gobernos europeos, profundamente frustrados coas políticas do Goberno de Bush, confían en que haxa un cambio fundamental na política exterior estadounidense tras as próximas eleccións presidenciais. Pero sería necesaria unha milagre política de certas dimensións para que esas esperanzas non se vexan defraudadas, e todo indica que dito milagre non vai ocorrer, gañe quen gañe. O Goberno de Bush cometeu numerosos erros en política exterior, de consecuencias transcendentais. Pero Bush non inventou o unilateralismo de Wáshington nin causou a fenda transatlántica entre Estados Unidos e Europa. É verdade que reforzou ambas tendencias, pero as súas verdadeiras causas están en factores históricos obxectivos, en especial o feito de que Estados Unidos é a única potencia mundial desde 1989 e Europa se debilitou a si mesma. Mentres Estados Unidos siga sendo a única potencia mundial, o seu próximo presidente non poderá nin quererá cambiar o marco esencial da política exterior dese país. Non hai dúbida de que será importante quen obteña a Casa Branca: un candidato de quen sexa esperable que continúe a política exterior de Bush ou alguén disposto a empezar de novo. No primeiro caso, a brecha transatlántica profundarase de forma radical. Catro -ou ate oito- anos máis de política estadounidense como a de Bush farían tanto dano á esencia da alianza transatlántica que poderían pór en perigo a súa propia existencia. Se, pola contra, o próximo presidente se compromete a emprender unha nova dirección, a política exterior estadounidense podería volver ser máis multilateral, máis centrada en institucións e alianzas internacionais e máis disposta a devolver a relación entre a forza militar e a diplomacia ás súas proporcións históricas. Esta é a parte positiva. O malo é que, ate nunhas circunstancias tan prometedoras, Estados Unidos, como potencia mundial, non renunciará á súa política de "man libre" nin esquecerá a súa forza e a súa posición de superioridade entre todos os países. Outra mala (ou boa?) consecuencia é que unha política máis multilateral de Estados Unidos aumentará a presión para que os europeos asuman máis responsabilidade nas crises e as resolucións de conflitos internacionais: en Afganistán, Irán, Iraq, Oriente Próximo, Transcaucasia e Rusia, así como á mantenta do futuro de Turquía. A estas prioridades comúns, os europeos deberían engadir África, o cambio climático e a reforma de Nacións Unidas e o sistema comercial mundial. Europa menosprezou durante moito tempo o seu propio peso, a súa importancia. O valor xeopolítico, económico e social de Europa é evidente. Pero, ademais, a integración europea dos intereses de varios Estados soberanos mediante unhas institucións comúns pode ser un exemplo para gran parte do mundo. En especial, a forma na que Europa, no seu proceso de ampliación, proxectou o seu poder para acadar unha paz duradeira en todo o continente e promoveu o desenvolvemento ao integrar economías, Estados e sociedades no seu marco institucional, podería servir de modelo para construír unha orde mundial de cooperación no século XXI. Este modelo moderno, progresista e pacífico é único e superior a todas as demais respostas actuais ás cuestións políticas fundamentais. Pero unha cousa é que poida facelo e outra cousa é que o faga. A influencia de Europa no mundo é débil polas súas disputas internas e a súa falta de unidade, que debilitan á Unión Europea e limitan a súa capacidade de actuación. Obxectivamente forte e subxetivamente enferma: así podería describirse a condición actual da UE. Este momento actual de debilidade de Estados Unidos coincide cun panorama político internacional que cambiou de xeito substancial e que se define, en gran medida, polas limitacións do poder estadounidense, a ineficacia de Europa e a aparición de novos xigantes mundiais como China e India. Con estas transformacións, segue tendo sentido falar de "Occidente"? Acho que si, máis que nunca, porque a fenda entre Europa e Estados Unidos deixa ás dúas partes moito máis débiles ante o mundo. Os excesos unilaterais de poder de Wáshington ofrecen a oportunidade de empezar de novo nas súas relacións con Europa. Estados Unidos vai necesitar máis que nunca uns socios fortes, e estará disposto a buscalos. A que esperan, pois, os europeos? Por que non empezar xa a superar a tensión tradicional entre a OTAN e a Unión Europea, sobre todo agora que a política francesa respecto da OTAN, co presidente Nicolas Sarkozy, emprendeu a boa dirección? Para que o secretario xeral da OTAN e o responsable da política exterior da Unión Europea asistan de xeito habitual aos consellos de ambas as organizacións non fan falta moito tempo nin moito esforzo. Por que non iniciar consultas de alto nivel entre a Unión Europea e Estados Unidos (nas que participe o secretario xeral da OTAN cando se fale de cuestións de seguridade), por exemplo invitando ao secretario de Estado e outros membros da Administración estadounidense, como o secretario do Tesouro e o responsable da Axencia de Protección Ambiental, a que asistan varias veces ao ano ás correspondentes reunións do Consello da UE? Por que non celebrar reunións anuais do Consello Europeo co presidente de Estados Unidos? Tamén sería importante que houbese reunións periódicas dos comités correspondentes do Congreso estadounidense e o Parlamento Europeo, posto que eses dous organismos terán que ser os que ratifiquen calquera tratado internacional. A sorte do Protocolo de Kioto debería servir de lección a todas as partes implicadas. Unhas consultas deste tipo entre Estados Unidos e a Unión Europea non necesitarían ningún acordo previo, así que poderían comezar sen máis preliminares. Hai unha cousa da que os europeos poden estar seguros xa hoxe, que estamos en plena campaña electoral estadounidense: se Estados Unidos ten unha política exterior de orientación máis multilateral, Europa non poderá seguir actuando comodamente a remolque nos asuntos políticos mundiais. E iso é positivo. A nova fórmula transatlántica debe consistir en máis voz na toma de decisións a cambio dunha maior repartición de responsabilidades.

El País (12.03.08)

Francisco Veiga (foto de Enric Tomas)

"Europa pagará os pratos rotos de Kósovo"

Unha interesante entrevista publicada no xornal La Vanguardia de Enric Tomas a Francisco Veiga, profesor de Historia da Europa Oriental na UAB e especialista en Turquía e nos Balcáns.

Hoxe hai tres semanas que Kósovo declarou a súa independencia de forma unilateral, nunha decisión que contou co beneplácito dos grandes países da comunidade internacional. España, quizais pensando en clave interna polo 9-M, rexeitou, de momento, a proclamación.

O asunto de Kósovo ten moito de instrumental para Madrid, polo que refire a política interna e a súa relación cos nacionalismos, e para Wáshington, que o utiliza para manter a hexemonía e a solvencia dunha organización como a OTAN. Así o entende Francisco Veiga, profesor de Historia da Europa Oriental na UAB e un dos maiores especialistas en Turquía e nos Balcáns.

Veiga considera que a pregunta clave no asunto Kósovo non é por que se lle concedeu a independencia, senón por que agora. Este experto en historia balcánica recoñece que a independencia desta antiga provincia serbia non podería terse levado ao Consello de Seguridade de Nacións Unidas, debido ao veto asegurado de Rusia e China. O que non entende é por que non se propuxo levalo o tema de Kósovo á Asemblea Xeral da ONU.

Por que?

Non busques porque non atoparás a resposta. É máis, o problema sería que na Asemblea Xeral, americanos e ingleses non o terían tan fácil para aprobar a independencia de Kósovo, porque nela interveñen todos os países e non hai dereito a veto. Alí hai unha serie de países que non recoñeceron a independencia de Kósovo, e outros que dubidan.

Que países hai nun lado ou outro?

Practicamente toda América Latina non recoñeceu a independencia. África, polo estilo. En Asia, creo que só Taiwan aceptou a emancipación de Kósovo. E as potencias emerxentes, que son as que cortarán o bacallau en pouco tempo senón estano xa facendo, dixeron tamén que non. Falamos dos BRIC, Brasil, Rusia, India e China. Outra zona, como os Balcáns, tamén dixo que non ou que non o ven claro. A conclusión disto é que unha medida que se nos vendeu como estabilizadora dos Balcáns recolleu oposicións de países que ata agora eran membros fieis e entusiastas da OTAN.

Entón?

Estes países ven que entraron na OTAN e a Unión Europea para ter unha garantía ante o veciño, pero se toparon que estes organismos, no canto de defendelos, cortan, fan e desfán ao seu gusto. A independencia de Kósovo chegou nun momento en que a entrada destes países na UE era o camiño para a superación dos conflitos seculares nos Balcáns.

Pero se a cousa era tan aventurada, por que se fixo?

Por unha banda, a intervención da OTAN en 1999 en Kósovo ten dúas explicacións, unha real e outra máis ou menos ficticia. A ficticia é que se interveu para derrocar a Milosevic, algo que non se logrou porque o presidente serbio seguiu no cargo ate dous anos despois. A máis real, ten relación co panorama internacional dos 90, que foron os anos do New World Order proclamado por Bush pai. Esta nova orde internacional era o resultado natural do final da Guerra Fría, onde se falou da vitoria "do ben sobre o mal". Se isto era certo, o mundo da posguerra fría era equilibrado, pacífico, etc.

E foi así?

Non. Ao longo dos 90 temos un rosario de conflitos, como Ruanda, Alxeria ou Iugoslavia. Este último foi un gran problema porque, durante a Guerra Fría, Europa salvouse das guerras. Pero ao final desta, empezaron de forma consecutiva os cinco conflitos armados nos Balcáns, o que demostra que o New Order non triunfou, que os bos non triunfaran sobre os malos. Tras algunhas dificultades, cando se logrou arranxar a última guerra, a de Bosnia en 1995, empezou o levantamento da UCK en Kósovo. En 1998, esta insurrección converteríase en guerra e a potencias mundiais, con EE.UU. á cabeza, xa non podían mirar facía outro lado. Tiñan que arranxar outra vez a situación, tres anos logo de facer o propio en Bosnia.

Que significou para EE.UU. este reinicio das hostilidades?

A guerra de Kósovo supuxo un novo desafio ao New Order que Wáshington dicía que estaban impondo e dentro desta nova orde hai cousas moi importantes, por exemplo, a solvencia e a viabilidade da organización militar máis grande do mundo, a OTAN. Ademais, a súa xustificación ao termo da Guerra Fría non estaba moi clara. Penso que aos americanos interésalles moito que haxa unha OTAN porque son eles quen a controlan. Ademais, mentres esta organización exista, a UE non terá exército propio nin política exterior propia. Aquí hai unha loita moi importante dos americanos para pór todos os paus posibles á roda da UE.

Por que fai isto EE.UU.?

Porque saben que se a UE crece e acumula poder será un adversario importante, como mínimo no terreo económico. Ademais, se Bruxelas, ademais, chega a un entendemento cos rusos, sobre todo agora que Moscova converteuse no gran subministrador de gas a escala mundial, podes imaxinarche o que pode pasar. É por iso que é moi importante para EE.UU. inventarse unha nova Guerra Fría para preservar a solvencia da OTAN, nun momento, ademais, en que esta organización está fracasando en Afganistán. Por iso era tan importante pechar o tema Kósovo e poder dicir misión cumprida. Cabe salientar, así mesmo, que a OTAN move miles de millóns de dólares en contratos militares.

E isto afectará a Europa?

Europa pagará os pratos rotos de Kósovo. A independencia da ex provincia é un intento máis de EE.UU. de ter atados aos europeos.

Que supón o recoñecemento de Kósovo?

Ao recoñecer a independencia de Kósovo e de que esta non pertenceu a Serbia cargáronse as bases xurídicas de [os acordos de] Dayton. Por iso os serbios de Bosnia poden pedir trazar de novo as súas fronteiras. Os croatas tamén poden reclamar o mesmo, aínda que de momento non din nada porque están esperando entrar na UE. É dicir, mudáronse demasiado rápido as regras do xogo.

Teríase que agardar uns anos para recoñecer a Kósovo?

Non necesariamente. Poderíase tirar por outros camiños que non se consideraron: por exemplo crear un estado federal en Kósovo, con albaneses ao sur e serbios ao norte. Ou tamén, pospor calquera independencia ou soberanía ata que todos os implicados ingresasen na Unión Europea. Deste xeito poderíase potenciar unha cooperación rexional que, de feito, xa se está facendo. Entón por que non se optou por esta vía posibilista?

Pois polo que comentaba antes. Necesitábase un acto de forza para demostrar quen manda, a saber, Wáshington e un grupo de países hexemónicos da UE.

KÓSOVO EN CLAVE INTERNA

Como ve o tema Kósovo e España?

Non sabemos o que pasará despois do 9-M en España respecto de Kósovo. Non se pode desbotar que se o PSOE gaña sen maioría suficiente e ten que negociar con PNV, CIU ou ERC, o tema de Kósovo sexa un dos que estea encol da mesa, algo que a Zapatero iríalle moi ben porque podería quedar ben recoñecendo a Kósovo a cambio de apoio en forma de escanos. Para un Goberno, o tema de Kósovo pode ser moi instrumental. O goberno español pode negarse a recoñecer a antiga provincia serbia porque está en pleno proceso electoral, pero despois pódese utilizar o recoñecemento como moeda de cambio. Refírome a política interior. E matarían dous paxaros dun tiro: queda ben ante europeos e americanos e ante os nacionalistas. E non descarto que Rajoy puidese facer algo parecido, en caso de necesidade.

E que poden tirar os nacionalistas ou independentistas de que o Goberno español recoñeza Kósovo?

Pois poder dicir algo así como que "logramos que a España opresora recoñeza Kósovo", ou "¡Irmáns kosovares, fixemos algo por vós!". Lograr que Madrid reconsidere a súa posición sería un éxito, porque se o fan por eles mesmos non sería o mesmo. Sería unha baza ben xogada.

E o seguinte paso, cal sería?

Vai ti saber cal sería o próximo paso. Desde o punto de vista do nacionalismo catalán isto é unha estupidez porque levamos desde 1990 cos ditosos modelos báltico, croata, montenegrino? E serviron de algo? Non. Catalunya está onde estaba. Se houbo algunha oportunidade histórica de montar unha andrómena independentista aquí foi estes últimos anos 90, e non serviron de nada. E é que unha vez os pobos sen estado logran o status de estado, pasan a tratar con estados soberanos, e non con pobos sen estado.

Cre que España perdeu unha oportunidade de porse á altura dos grandes de Europa?

Penso que a está perdendo. Porque parece que a decisión de non recoñecer a Kósovo non estivo acompañado dun plan B, nin sabemos se a negativa responde a política interior ou a outro plan que non coñecemos.

LA VANGUARDIA - 09.03.08

Serviço de Protecção Civil Europeu

Por Paulo Casaca *

Em colaboração com os meus colegas Vittorio Prodi (Italiano, liberal) e Dimitrios Papadimoulis (Grego, GUE) lancei, no passado dia 13 de Fevereiro, na presença de um número muito grande de individualidades, incluindo diplomatas de vários Estados Membros, a Plataforma do Parlamento Europeu para a Protecção Civil. O Serviço de Protecção Civil Europeu é um projecto que ganhou forma com um relatório apresentado pelo antigo comissário europeu Michel Barnier, que definiu a razão de ser do projecto, metas e uma estratégia para as atingir, mas que assustou alguns dos Estados Membros como uma nova extensão não necessária da acção europeia. Barnier foi responsável pela montagem de um serviço de protecção civil no seu país e, como Comissário, foi ele que levou para a frente o Fundo Europeu de Solidariedade com as populações vítimas de catástrofes naturais – instrumento financeiro que pela primeira vez foi dotado de fundos visíveis para fazer face a catástrofes europeias de grandes dimensões – e foi ele também que entendeu a importância política determinante para a construção europeia da existência de mecanismos de solidariedade em caso de catástrofe natural. A Comissão Europeia tem já operacional uma pequena unidade na sua Direcção Geral do Ambiente que faz já alguma coordenação em caso de catástrofe, gerindo pedidos e ofertas de apoio, através de um centro de informação e gestão. Para além disso, o ano passado, foi aprovado um mecanismo financeiro para a protecção civil – que tem um orçamento anual de cerca de 30 milhões de Euros – e foi alterada a decisão do Conselho que estabelece um mecanismo de coordenação da protecção civil europeia, dando-lhe um âmbito mais vasto.

Nesse contexto, estão já em funcionamento treze módulos europeus de protecção civil, ou seja de equipas e, sob minha proposta, foi introduzida no orçamento de 2008 uma verba de 3,5 milhões de Euros para preparar e desenvolver novos módulos que tenham já uma dimensão europeia, ou seja, que não só sejam capazes de actuar em caso de grande catástrofe na União Europeia ou no exterior, mas que também estejam sempre disponíveis para o fazer, contrariamente ao que acontece com os módulos actuais, que só estão disponíveis para actuar fora dos respectivos Estados Membros se porventura não forem aí necessários. Estamos no entanto ainda longe daquilo que Michel Barnier considera fundamental, que terá de partir, nomeadamente, de uma estrutura de coordenação em Bruxelas das estruturas nacionais existentes que permita reflectir sobre a estratégia a seguir para a constituição do serviço europeu de protecção civil. A reunião do dia 13 discutiu um projecto de manifesto decidindo fazer-lhe alguns ajustamentos e decidiu também que a próxima iniciativa se iria centrar na utilização dos sistemas de informação geográfica como suporte para a prevenção ou utilização em caso de catástrofes. O desafio decisivo colocado à nossa plataforma é não só alargar a sua base de apoio do Sul da Europa para novos Estados Membros e também para o Centro e Norte da Europa como conseguir mobilizar as estruturas de protecção civil nacionais para nos apoiarem neste trabalho. O objectivo do serviço de protecção civil não é o de ter equipas administradas pelas instituições europeias – perspectiva que as parece de resto assustar – mas é o de permitir que haja meios que são primariamente europeus, mesmo que administrados pelos Estados Membros e mesmo que possam ser utilizados, subsidiariamente nesses Estados Membros. Depois dos módulos europeus, é necessário pensar também no pré-posicionamento desses módulos, sendo que Michel Barnier tinha pensado em fazer dos Açores uma plataforma avançada da protecção civil europeia para acções no Atlântico e, inclusivamente, para utilização em missões no continente americano, onde os serviços europeus desempenharam várias missões em 2007.

Paulo Casaca é eurodeputado polo Partido Socialista de Portugal

Europa no diván

Por Josep Piqué

Parece innegábel que a Unión Europea está pasando por unha crise de identidade. O fracaso da Constitución Europea e a súa substitución por un minitratado que vaise ratificando, con máis pena que gloria e case ás ocultas, polos parlamentos nacionais, é a expresión máis evidente. Pero non só existe unha frustración institucional. É moito máis ampla. Eu a denominaría unha frustración psicolóxica, case existencial. E convén preguntarse por que. Europa, logo da terríbel devastación da Segunda Guerra Mundial, fixo un esforzo de reconciliación interna realmente extraordinario. Ate a segunda metade do século pasado, sob o concepto de Europa, escondíase a vontade permanente dalgunha das súas nacións continentais de obter a hexemonía sobre o propio continente e, por riba, do mundo coñecido. España, Francia, Alemaña ou o imperio austrohúngaro protagonizan ese empeño en diferentes momentos, sempre coa intervención "compensadora" do Reino Unido, receloso de calquera poder excesivo no continente, e dunha Rusia interesada en estender o seu dominio ou a súa influencia á Europa central. Iso supuxo constantes e interminábeis guerras. Europa era un teatro de permanente conflito que, desde a unificación alemá en 1870, enfronta, fundamentalmente, a alemáns (con apoio austriaco, italiano e turco) e franceses (con apoio británico e ruso) e, xa no século XX, coa intervención decisiva de EE.UU. Esta realidade é a que, ante unha Europa devastada, leva aos pais da construción europea a expor unhas institucións políticas que servisen para evitar novas confrontacións no futuro. E fixérono, sabiamente, a través da posta en común de intereses económicos que fixesen inviábel e impensábel outro enfrontamento bélico. Eis a denominación coa que, os que xa pasamos dos cincuenta, recordamos esa realidade: o Mercado Común Europeo. Aos poucos e non sen altibaixos, esa realidade institucional vaise dotando de maior contido. Primeiro económico (a Comunidade Económica Europea) e logo político (a Unión Europea, xa sen adxectivos). E transfírense ás institucións comúns aspectos crave da soberanía dos antigos estados nación: a moeda única, a política exterior e de defensa común, un marco de seguranza e xustiza, unha política común de inmigración aínda moi limitada ou a progresiva converxencia de políticas orzamentarias e a vontade de crear un auténtico mercado único. Ben. Algo realmente moi notábel, dado o punto de partida. Sobre todo porque ese proceso vén acompañado por outro de extraordinaria ampliación xeográfica. Primeiro, foron seis países. Logo tres máis, cara ao Atlántico. Máis adiante doce, cara ao sur, e despois quince, cara ao centro e o norte escandinavo. E, finalmente, doce máis, ate vinte e sete. E deses, dez son países que, antonte, eran ditaduras comunistas, tiñan economías planificadas e pertencían ao bloque militar oposto. O esforzo foi enorme. A UE é a historia dun éxito sen precedentes, dada a experiencia histórica. É un club ao que moitos desexan pertencer e do queninguén quere saír. Entón, por que esta sensación de frustración e de desánimo que hoxe impregna o proxecto europeo, se fixemos, nos últimos cincuenta anos, algo realmente extraordinario? A explicación é complexa. Primeiro, irreversiblemente, Europa afástase do centro de gravidade do planeta. E iso é certo no político, no económico, no demográfico ou no estratéxico. Cada vez somos máis "periferia" nun mundo centrado no Pacífico (e no Índico) e perdemos relevancia xeoestratéxica, tras a caída do muro de Berlín. As ameazas á nosa seguranza colectiva xa non teñen a Europa como escenario e iso afástanos dos intereses vitais de EE.UU. Segundo, o esforzo de progresiva integración política parece ternos deixado exhaustos e tropeza cos límites dos intereses nacionais, probablemente porque ese esforzo se fixo desde os gobernos, sen involucrar suficientemente aos cidadáns que ven as institucións europeas como algo afastado, intrincado e burocrático. O terceiro é análogo, pero no xeográfico. A dixestión da última ampliación (pola que eu persoalmente loitei) está sendo moi pesada e reflíctese, entre outras moitas cousas, na merma do peso e da relevancia da Unión Europea no escenario internacional. Quen moito abarca pouco aperta. E queda un cuarto elemento: sabemos cal é o horizonte de futuro? Non é imprescindíbel sabelo con detalle. A construción europea foise facendo a base de avances sincopados e pragmáticos, pero sen dúbidas existenciais. Agora si temos esas dúbidas. Ninguén é capaz de fixar as fronteiras de Europa. O debate sobre Turquía é o máis evidente. Pero haberá que unificar criterios sobre os Balcáns, dicir se o Cáucaso é europeo, que facer con Ucraína, Moldavia ou Bielorrusia, e definir a relación con Rusia. Oxalá o novo grupo de reflexión que presidirá Felipe González sirva a este propósito. Mentres, Europa, que correu moito, como nunca na súa historia, ve con estupor e incredulidade que iso non impediu que os demais, no resto do mundo, corran máis e nos tomen distancia. Europa no diván. E a dúbida é se todo iso podémolo resolver con psicanálise freudiano (escudriñando no fondo psicolóxico dos nosos problemas) ou aplicando outras técnicas, incluído o tratamento farmacolóxico (impóndonos terapias de choque). O problema é que ninguén identifica ao médico axeitado.

La Vanguardia - 16.02.08

Armenia, ante a indeferenza de Europa

Por Kimana Zulueta

Artigo publicado no imprescindíbel Foreing Policy en español

Mentres que o Goberno armenio gabia as protestas dos seguidores da oposición, que cualifican as recentes eleccións presidenciais de fraude, declarando o estado de excepción, a UE segue apostando máis por unha fráxil estabilidade que por unha defensa real da democracia. Desde o día despois das eleccións presidenciais, celebradas o pasado 19 de febreiro, multitudinarias manifestacións de partidarios de Ter Petrosian concentráronse no centro de Everán, a capital do país, apelando á repetición dunhas presidenciais que cualificaron como fraudulentas. O Goberno armenio, aínda presidido por Robert Kocharian ­que intercambiará postos con Serge Sarkisián, ao pertencer ambos os ao Partido Republicano, con maioría simple no parlamento- comezou pouco despois a arrestar a funcionarios públicos e líderes políticos que protestaban en contra do Executivo. O 1 de marzo estas concentracións acabaron en drama, despois de que oito persoas (sete civís e un militar, segundo datos oficiais) morresen en enfrontamentos entre manifestantes e as forzas de seguridade armenias, co que Kocharian declarou o estado de excepción ate o 21 de marzo. Agora reina na capital unha tensa calma.

A diferenza de votos entre o candidato gobernamental, Serge Sarkisián, e o principal opositor e ex presidente armenio tras a caída da Unión Soviética, Levon Ter Petrosian, resultou ser enorme e evitou, xa que logo, unha segunda volta, conforme aos resultados oficiais. Con todo, a orixe da actual crise débese a que tanto durante a campaña electoral como na xornada dos comicios, fortes fallas no sistema facían dubidar da credibilidade dos resultados. A comunidade internacional non se pronunciou a tempo coa severidade que as circunstancias requirisen. A OSCE lexitimou tras as eleccións o transcurso das mesmas, sóapelando a que aínda eran necesarias algunhas melloras. Con todo, o día 2 de marzo a presidencia finlandesa da esta organización viuse obrigada a mandar ao seu enviado especial para tratar de mediar nun final dialogado da crise. A Unión Europea, finalmente, tamén enviou ao seu representante especial no Cáucaso meridional a desprazarse a Everán co mesmo propósito. A estabilidade da rexión é vital para a resolución do conflito conxelado de Alto Karabaj (enclave de poboación maioritariamente armenia, situado en territorio de Acerbaixán e independente de facto desde 1991), cuxa resolución abriría a longo prazo as fronteiras azeríes e turcas con Armenia, que permanecen pechadas por mor deste contencioso. Esta apertura permitiría unha certa cooperación rexional e á súa vez convertería a este Estado nun posible país de tránsito, abaratando o custo do transporte do gas azerí, kazako e turkmeno cara a Europa. A pregunta é se este conflito antecede a necesidade de democratización real dos países involucrados, ou viceversa. Ate agora, a UE parece estar máis preocupada dunha estabilidade fráxil, que de implicarse máis a fondo nunha democracia nacente, como é a armenia. Ao final, parece ser que os intereses xeoestratégicos en Rusia e en Acerbaixán suavizan as críticas occidentais a un Goberno armenio, dependente de Rusia, que ten unha posición dura, se non intransixente, no conflito de Alto Karabaj, e vagamente comprometido nunha integración afastada, por non dicir inexistente, na Unión Europea. O apoio explícito a unhas eleccións libres e xustas podería cambiar o signo do Executivo en Armenia. A posición máis flexible de Ter Petrosian en relación a este enclave implicaría unha maior presión sobre o Goberno azerí para que aumente o seu compromiso, que podería resultar negativo a curto prazo para o comercio entre Acerbaixán e algúns Estados membros da Unión Europea e, desde logo, cunha Rusia que perdería o seu feudo no Cáucaso. Con todo, o maior problema dunha xeopolítica que só retóricamente defende a democracia é que a miúdo non ten en conta as frustracións e as necesidades reais da xente, algo que pode derivar en consecuencias contrarias ás pretendidas: en forma de inestabilidade e violencia, como está ocorrendo estes días.

Europa e a independencia

Por Vicent Partal

No século XIX apareceron en Europa nove estados novos. E do principio do século XX á Segunda Guerra Mundial, dezaseis. En cambio, dende a fin da Guerra Mundial até a caída do muro de Berlín, Europa só viu nacer catro estados novos (Islandia, Malta e as dúas alemanias). Aqueles corenta anos fixeron pensar que o nacemento de novos estados era cousa do pasado. Mais na década dos noventa volveron aparecer: trece. E no que vai de século xa xurdiron tres, contando o caso cosovar. Con estes números na man resulta ridículo facer crer que unha fronteira europea, sexa a que sexa, non vai cambiar nunca.
Nos anos setenta, no tránsito do franquismo á monarquía, atopabámonos no punto máis alto da anomalía na que viviu Europa dende a guerra fría. Mover unha fronteira naquel clima de ataque nuclear inminente entre as dúas potencias equivalía a mover as esferas de influencia e desencadear máis tensión. Por iso, a hipótese da independencia era imposíbel. Mais abondou coa caída dun dos contendentes, a Unión Soviética, para volver á normalidade. É certo que a algúns custoulles moito aceptalo. A Unión Europea, por exemplo, ameazou formalmente a Lituanía advertíndolle que nunca entraría se rachaba coa URSS. A realidade impúxose e hoxe, por exemplo, a lituana Dalia Grybauskaité é comisaria europea, e non unha calquera, senón a encargada dos orzamentos comunitarios.É verdade que dende a caída do mura até hoxe Europa viu aparecer novos estados na antiga zona oriental, coa única excepción da unificación alemá. Mais tamén o é que este proceso normalizou completamente o independentismo. Toda Europa sabe que calquera país pode ser independente e, se o fai, máis tarde ou máis cedo vai pasar a formar parte da Unión Europea. Dos 26 membros da “comisón Barroso”, sete son cidadáns que veñen de estados que non existían cando a Unión Europea comezaba a tomar forma no Tratado de Roma. E este é un detalle que paga a pena ter en conta á hora de entender a celeridade e normalidade coa que Europa saudou a aparición do novo estado cosovar.O medo de EspañaEspaña foi o único estado grande que se negou a recoñecer a nova realidade, por medo a estabelecer un precedente que poida acabar rebotando cando os vascos exerzan a autodeterminación ( se a hipótese do actual goberno vasco é correcta, isto sucederá na vindeira lexislatura). Neste sentido é curiosa a reacción británica, claramente favorábel, no só a Cosova, senón á democracia. Cando algúns lle preguntaban a algúns representantes británicos se non tiñan medo de que Escocia seguise o mesmo camiño, a resposta era invariábel: Se o pobo escocés quería a independencia, Gran Bretaña non ía impedilo. E xusto é dicir que, aínda que o obstaculizase, xa veriamos o que acontecía, porque Europa deu esta semana un paso adiante monumental. Europa vén de patrocinarlle a independencia a Cosova unha independencia que nin Serbia, nin Rusia nin un membro tan importante como España aceptan. Isto é unha gran nova, de primeira magnitude.A partir de agora haberá quen diga que xa está, que o mapa xa está refeito e que ninguén máis poderá ser independente. Mais non hai ningún analista serio que non saiba que aínda hai independencia por activar en Europa antes de que a estabilidade do continente sexa completa e indiscutíbel. Escocia, as illas Feroe, Euskadi, Flandres, Valonia ou nós mesmos somos realidades que se debuxarán con normalidade no novo mapa europeo, se queremos. Porque nos anos setenta reclamar unha modificación de fronteiras era ir contra o mundo, pero hoxe quen obstaculiza a vontade popular é o que vai contra o mundo. Esta é a razón pola que España quedou soa, con Serbia, mirando de parar o reloxo da historia.

Vicent Partal (Bétera, 1960). Fundador e director do xornal electrónico VilaWeb, creado en 1995. VilaWeb conseguiu converterse nun medio dixital de referencia e líder de audiencia en lingua catalá.

Europa debe promover a democracia

Por Timothy Garton Ash

Hai uns días, o ministro británico de Exteriores, David Miliband, pronunciou un excelente discurso no que explicou por que a promoción da democracia é un asunto demasiado importante para deixalo en mans dos neoconservadores estadounidenses. Os liberais, progresistas e socialistas británicos e europeos (que cada un escolla a súa propia etiqueta) tamén deberían contribuír. Esas non foron as súas palabras exactas, pero a mensaxe quedou clara. É un asunto demasiado importante para deixalo en mans dos neoconservadores de EE UU Unha sondaxe mundial de Gallup reflexa que 8 de cada 10 persoas (9 en África) desexan vivir nunha democracia. O reto da UE é que facer cos veciños que nunca van ser membros, como Tunisia, Marrocos e Exipto. O mellor instante da velada produciuse cando un estudante chinés do Saint Hugh's College, en Oxford, onde o ministro estaba pronunciando a súa conferencia en honra de Aung San Suu Kyi, levantouse e dixo que a China parecen irlle bastante ben as cousas, grazas, e que está experimentando avances económicos e sociais sen necesidade de democracia, así que "para que molestarse?". Miliband respondeu que non se trata de que os demócratas occidentais se dediquen a molestar aos demais coa nosa idea do que máis lles convén, nin moito menos a imporlla. Trátase de dar unha resposta ás poboacións que están preocupadas pola falta de democracia nos seus propios países e loitan para obtela. Xente fastidiosa como Aung San Suu Kyi e outros activistas demócratas birmanos menos coñecidos, líderes estudantís, autores de blogs e xornalistas, todos eles en prisión ou en arresto domiciliario, cuxos nomes -Tin Oo, Ou Win Tin, Min Ko Naing, Ko Ko Gyi, Nay Myo Latt, Ou Htin Kyaw- leu, nunha retahíla conmovedora, ao acabar o seu discurso. É posible que por agora non sexan máis que unha minoría no seu país, pero son unha minoría que comparte os nosos valores -valores universais, subliñou o ministro, non só valores occidentais-, así que debemos apoiarlles. E detrás desa minoría valente existe seguramente unha maioría silenciosa: segundo unha sondaxe mundial de Gallup, oito de cada dez persoas desexan vivir nunha democracia, unha cifra que se converte en nove de cada dez en África. Os autodenominados "realistas", os afeccionados á realpolitik de Kissinger, equivócanse ao dicir que, neste aspecto, os nosos intereses e os nosos valores están en conflito. Os valores e os intereses poden ser contraditorios a curto prazo, pero, a longo prazo, non existe mellor forma de garantir os nosos intereses fundamentais -paz, seguridade e desenvolvemento, ademais de liberdade- que a difusión da democracia liberal e rexida por leis (as electocracias non liberais como Rusia son outra cousa, e, de feito, poden ate empeorar as cousas). Ata aquí, nada que obxectar. Pero o argumento do político e intelectual británico ten dous inconvenientes. O primeiro é que o relaciona coa intervención en Iraq. Talvez, para un ministro británico de Exteriores, é de rigor mencionar de pasada as eleccións provinciais en Iraq como exemplo de "democracia incipiente" (por incipiente enténdase morta antes de nacer, e por democracia, electocracia non liberal); pero chamar ao extraordinario florecemento da resistencia civil que se produciu o ano pasado en Birmania "reforzo civil" é un erro gratuíto. Miliband acuñou esta expresión no blog que mantén dentro da páxina web do ministerio hai unhas semanas, e é evidente que lle gusta, aínda que só sexa polo orgullo de habela creado. Pero debería abandonala de forma inmediata. Sexa cal for a súa intención, o que consegue é equiparar a valerosa acción non violenta dos monxes e opositores birmanos que loitan pola democracia ao seu xeito, no seu propio país, co "reforzo" militar do xeneral David Petraeus en Iraq, coma se fosen dúas caras da mesma moeda. No canto de ser unha alusión enxeñosa, é practicamente un insulto para os heroes cívicos birmanos cuxos nomees leu en voz alta. Ademais alimenta a reacción, tan estendida en Europa, de pensar que promoción da democracia significa Iraq, e, xa que logo, hai que aborrecerla. Porque unha das maiores fazañas de George W. Bush é que case conseguiu dar mal nome á democracia. Como afirma Thomas Carothers, da institución Carnegie Endowment de Wáshington, DC, nun folleto recente, é preciso "descontaminar" a promoción da democracia deste efecto Bush. E unha expresión como "reforzo civil" consegue o resultado oposto. A imposición da democracia, ou algo que chamamos democracia, tras unha intervención militar levada a cabo, sobre todo, por outros motivos, é moi distinta da promoción pacífica da democracia, que, como observou o propio Miliband, necesariamente "crece na terra do país" en cuestión. É, coma se dixésemos, a diferenza entre pór fertilizante para alimentar unha herba fráxil e pór herba artificial nunha terra conquistada. O segundo problema do discurso de Miliband en Oxford é doutro tipo. Dado que está recentemente chegado ao cargo e ao tema, é lóxico que aínda non pense con coidado en que faría verdadeiramente falta para promover a democracia de forma eficaz e por medios pacíficos. Cando o faga, e se se atreve, non terá máis remedio que falar máis de Europa. O Reino Unido pode facer pouca cousa por si soa. Para influír de verdade na evolución interna doutros países sen que haxa unha ocupación fai falta un esforzo sostido e coordinado do maior número posible das democracias máis ricas coas que teñan unha relación máis estreita. Miliband mencionou cinco principais formas de promover a democracia: medios de comunicación libres, apertura económica e financeira, axuda ao desenvolvemento, incorporación a "clubs" como a UE e a Organización Mundial de Comercio e, para rematar, "o poder duro das sancións selectivas, os procesos penais internacionais, as garantías de seguridade e a intervención militar" (un batiburrillo que está pedindo a berros que o desfagan). A UE é un actor fundamental, polo menos, en tres destes elementos. Logo de falar da necesidade dunha "política de estreita veciñanza" máis forte para a UE, referiuse á capacidade de atracción da Unión. É verdade, e esa é a solución a longo prazo para Kósovo (que seguramente proclamará a súa independencia este domingo) e Serbia (que seguramente reaccionará con indignación, ata tras a reelección do presidente Boris Tadic, máis proeuropeo). Pero o reto máis xeral ao que ten que enfrontarse a UE é que facer cos veciños que nunca van ser membros, países como Marrocos, Tunisia e Exipto. O que necesitamos non é unha política única europea de promoción da democracia, senón un enfoque común europeo da promoción da democracia. Os países europeos non teñen por que facer sempre as mesmas cousas, e, desde logo, a democracia vai lista se a deixamos en mans da Comisión Europea; pero o que si necesitamos é unha visión compartida do que estamos tratando de lograr no país veciño X ou E e de como é posible conseguilo. Poida que o máis prometedor sexa, por exemplo, centrarse nestes momentos no imperio da lei e os dereitos da muller en Marrocos, a independencia dos medios de comunicación en Exipto, etcétera. Entón é unha vantaxe, e non unha debilidade, que haxa ata 27 embaixadas de países europeos, máis a delegación da UE, máis unha serie de fundacións europeas, que pon en práctica unha mesma estratexia xeral de distintos xeitos. Ás veces, uns liliputienses cun milleiro de fíos poden máis que Gulliver. Ningún destes dous problemas do discurso de Miliband en Oxford é insuperable: só ten que dicir menos cousas sobre o primeiro e máis sobre o segundo. Foi un excelente comezo. Mentres tanto, poderiamos oír, por favor, que visións teñen outros ministros de Exteriores europeos sobre a promoción da democracia? Debería ser un tema moi querido para Bernard Kouchner, e a metade dos Estados membros actuais da UE, desde España ata Estonia, teñen aínda na memoria o recordo recente tanto de loitar en primeira liña pola democracia como de haberse beneficiado do apoio externo. Saben do que falan.

El País (17.02.08)

"As medidas de presión están plenamente xustificadas"

Franco Frattini, vicepresidente da Comisión Europea e Comisario Europeo para Asuntos de Liberdade, Seguridade e Xustiza, xustificou hoxe a decisión do Goberno israelí de impor un bloqueo sobre Gaza para impedir os constantes lanzamentos de fogetes Qassam contra a poboación civil. “Os pasos que levaron aos cortes de luz en Gaza non constituen ningún crime de guerra,” sinalou Frattini nunha conferencia de prensa. Franco Frattini refiriuse asimesmo ás xélidas relacións entre Israel e a Unión Europea durante os primeiros anos da segunda Intifada e fixo un mea culpa. “Europa equivocouse ao lle botar a culpa constantemente a Israel e responsabilizalo pola situación. As veces, tratábase de críticas xustificadas, pero non poucas veces fumos indiferentes aos perigos e as ameazas con que se enfrentaba Israel e incluso, exiximolle que asumiran perigros sen garantirzarlle que non ia ficar só na loita.”, apuntou. Segundo Franco Fratini, Europa aprendeu das leccións do pasado e hoxe en día é máis conciente dos intereses e dos medos de Israel. Frattini tamén fixo referencia ao fenómeno secundario que contribuiu a fomentar a tensión entre Israel e Europa, o antisemitismo, e condenou con firmeza esta postura. “Non é posíbel xustificar o antisemitismo. Tratáse dun odio racial da peor calaña. Non é preciso recordar aos europeos onde conduce o antisemitismo. É un fenómeno que se debe tomar en serio, xa que supón unha ameaza ao noso tecido social democrático”, afirmou.

Europa abre os ollos?

Por Eli Cohen

Desde a creación da Unión Europea -anteriormente Comunidade Económica Europea- a batuta nas decisións internacionalmente relevantes no seo de devandito organismo, sen contar a Gran Bretaña, sempre a levaron o eixo Franco-Alemán. Os países que se foron adherindo -antigas ditaduras como Portugal, España ou Grecia e antigas ditaduras soviéticas como a RDA- non perturbaron ese liderado que exercían de facto os dous xigantes europeos. Con todo, dous motivos fixeron que este liderado -sen contar a Gran Bretaña, de novo, non o esquezamos- cambalease e desembocase nunha pluralidade de opinións respecto de decisións internacionais de calibre: a guerra de Iraq e a ampliación en 2005 a 25 Estados membros, incluíndo a moitos dos que estaban alén do ?Pano de Aceiro?. No primeiro caso, as gretas na unidade europea continental foron máis que evidentes situando a Francia e a Alemaña, xunto a Bélxica, Luxemburgo e outros membros, en contra da opción de apoiar a EEUU pola que se decantaron Gran Bretaña, España, Italia, Dinamarca, Portugal e os novos países que se estaban incorporando á UE. No segundo caso, a maioría das antigos réximes comunistas, como Polonia ou República Checa, a máis diso ser membros de pleno dereito da UE, en política internacional e relacións internacionais, miran a Wáshington antes que a Bruxelas. Se a estes dous agravantes da pluralidade de opinións no seo de Europa respecto de temas internacionais de importancia, sumámoslle que, o liderado en Francia e Alemaña cambiou cara a unha posición atlantista, concluímos, en suma, que nas decisións internacionais de gran importancia, a UE pende, sempre, da decisión que tome EEUU. É un feito incontestable. Xa sexa por afinidades ou contraposicións ideolóxicas ?que son as máis comúns causas- a UE crear, no seu obxectivo implícito, para competir cos EEUU. Intentar superar a un opoñente, inevitablemente fai que se dependa de cada paso que dea. Posición ante Irán Logo de Iraq no ano 2003, e anteriormente Afganistán en 2001, o seguinte reto internacional co que se atopou Occidente ?o xenocidio de Darfur, como todos os que acaecen en África, pasou desapercibido- foi o ansia nuclear iraniana. Nesta ocasión, mentres EEUU se mostrou intransixente, Europa intentouno case todo: roldas de negociacións -suspendidas pola UE como tal pero continuada por outros países membros-, conversacións bilaterais, disposición a axudas económicas, máis negociacións...todo en balde, posto que Irán non cedeu un chisco nas súas aspiracións. De aquí a un par de anos, probablemente, se Irán consegue a bomba atómica, enfrontarémonos a unha crise mundial que podería resultar devastadora. E os intentos europeos por evitalo -todos no plano da negociación e as cesións- déronse de bruzos. Un síntoma europeo que recorda aos escuros e preagónicos tempos de Chamberlain e Daladier no apaciguamiento a Hitler. Con todo, a toalla non está tirada aínda. Un novo liderado xa comentado no eixo franco-alemán -especialmente o protagonizado por Nicolás Sarkozy- trae novos aires ante un panorama turbio e, a curto prazo, desolador. Xa o conta o Jerusalem Post nun editorial titulado: Espertar Europeo. Tanto é así que, na súa recente xira europea, o premier israelí Ehud Olmert visitou París e Londres, e obtivo de Nicolás Sarkozy e de Gordon Brown compromisos fronte a Irán. Brown dixo que, hai que continuar coas sancións económicas, sen desbotar outras medidas para persuadir a Irán e evitar custe o que custe que se faga co arma nuclear. Bernard Kouchner, o chanceler francés, xa deleitou aos medios de comunicación europeos -tan morbosos e co filtro antisemita sempre presente, sobre todo se o tema é Irán ou a seguridade de Israel- declarando que contra Irán, unha intervención militar ou un posible conflito, sería o mal menor, parafraseando a George Orwell. Toda unha sorpresa, se atendemos ao pouco que Europa se preocupou da seguridade do Estado de Israel, que é o primeiro branco da suposta bomba, anunciado ate a saciedade por Ahmadineyad- e á tola judeofobia con que afrontou o conflito palestino-israelí. Aínda que, con toda seguridade, non só sexa a simpatía por Israel o que move a Sarkozy ou a Brown a mostrase fortes e esixentes con Irán. Eles saben, que se Tel Aviv está a tiro, París e Londres tamén o estarán. E, que se o Estado xudeu cae (primeira e principal fronteira de contención ante o despotismo integrista islámico) as grandes nacións democráticas europeas farano tamén como fichas de dominou. Agora, estanse decatando do importante que foi a calor con que o Estado de Israel goreceu a Europa durante toda a Guerra Fría e actualmente durante esta ofensiva do terrorismo islámico. Agora, estanse decatando, que se non fose pola democracia israelí, non habería desde Turquía a Marrocos ningún aliado estable e fiable que garantise a seguridade xurídica e as liberdades cidadás. Agora, estanse decatando, en definitiva, que a supervivencia de Israel, é a supervivencia de Europa. Nada máis, e nada menos. Pluralidades Pero, non debemos esquecernos da pluralidade de opinións europea que segue -e seguirá, loxicamente, para os restos- vixente. Ninguén desexa unha guerra contra Irán, pero, chegado o caso, e volvendo citar a Orwell, sería un mal menor. A intervención dunha forza militar internacional para evitar o empeño atómico dos aiatolás- cuxa terquedade fanática, desgrazadamente, estanos levando a iso- evitaría que Siria ou outros países árabes aliados de Irán entrasen no conflito e con iso evitarían tamén a rexionalización, ou ate a extensión mundial, de devandito conflito. Se Europa non se pon de acordo -o seu acordo unánime podería ser decisivo para acabar con esta peligrosísima espiral- e afronta este problema con valentía e determinación, a pesar de que haxa Estados membros como España e o seu goberno que, preferirían a rendición a presentar calquera tipo de batalla aos fundamentalismos teocráticos islámicos, o problema agravarase ate poder toparnos co que todos non queremos: unha guerra de dimensións mundiais.

Europa, Europa deséxavos Felices Festas e Mellor AniNovo

O Tratado de Lisboa leva a Europa ao século XXI

O novo marco xurídico equipa á UE ante os retos futuros e da máis participación á sociedade. Entre os beneficios, para empezar, están os seguintes:
Máis democracia e transparencia. Un millón de europeos de varios países poderán solicitar conxuntamente á Comisión que faga novas propostas sobre as súas políticas (“iniciativa cidadá”). A intervencións da UE se controlarán de modo que só teñan lugar se van a lograr mellores resultados que as nacionais por sí soas.
Máis eficacia. A partir de 2014 a toma de decisions se baseará nun principio de dupla maioría: os votos favorabeis deberán representar, como mínimo, o 55% dos Estados membros e o 65% da poboación. A UE poderá actuar máis rápidamente en cuestións de orde público e loita contra a delincuencia transfronteiriza.
Máis dereitos. A Carta dos Dereitos Fundamentais, recentemente asinada, terá o mesmo rango xurídico que os Tratados da UE e protexerá os dereitos humanos básicos.
Máis proxeción internacional. Cunha soa personalidade xurídica, a UE incrementará a súa capacidade de negociación e a súa eficacia na escea mundial. A actuación da UE fora das súas fronteiras gañará en influencia e coherencia grazas ao novo cargo de Alto Representante para Asuntos Exteriores e Política de Seguridade.

Tratado de Lisboa

Contexto
Presentamos a versión consolidada definitiva en español do Tratado da Unión Europea (TUE) e do Tratado de Funcionamento da Unión Europea (TFUE), tal como resultan do Tratado de Lisboa polo que se modifican o Tratado da Unión Europea e o Tratado constitutivo da Comunidade Europea, asinado el 13 de decembro de 2007. O traballo de consolidación foi realizado por encargo do Real Instituto Elcano polos profesores José Martín, Catedrático de Dereito Internacional Público, e Mariola Urrea, Profesora de Dereito Internacional Público, ambos da Universidade da Rioxa.

Nota dos autores
Co propósito de facilitar a lectura dos novos Tratados, Protocolos e Declaraciones, optouse por manexar tres tipografías diferentes. Así,
Utilízase tipografía normal (Times 12) para reproducir os preceptos que procedan do texto do Tratado da Unión Europea ou do Tratado da Comunidade Europea nos términos actualmente vixentes;
Utilízase negriña para reproducir as novidades incorporadas aos Tratados sempre que tales novidades xa existan no Tratado polo que se establece unha Constitución para Europa;
Utilízase negriña e cursiva para indicar as novidades incorporadas aos Tratados sempre que se trate de novidades que teñen a súa orixe no mandato que recibiu a Conferencia Intergobernamental do Consello Europeo celebrado o 21-22 de xuño de 2007.

Textos
Estudo Preliminar (34 páxinas. Formato PDF - 281KB)
Tratado da Unión Europea (35 páxinas. Formato PDF - 188KB)
Tratado de Funcionamento da Unión Europea (161 páxinas. Formato PDF - 847KB)
Protocolos (128 páxinas. Formato PDF - 561KB)
Declaracións (33 páxinas. Formato PDF - 136KB)

A idea de Europa de Julien Benda

«Debemos recordar que "Europa" tivo ao longo dos séculos a ser depositaria de enormes esperanzas morais (e, en realidade, tamén relixiosas)», asegura Jan-Werner Müller, profesor de Teoría Política e de Historia das Ideas na Universidade de Princeton, no número 178 da revista Claves de la Razón Práctica.

Este ensaista, autor de "Patriotismo constitucional", salienta que o Discurso á nación europea publicado por Julien Benda en 1920 representaba un manual completo para a construción dun sistema político supranacional e ofrecía unha das visións máis rigorosas e intransixentes dos prerrequisitos morais e psicolóxicos para a unidade europea. Jan Werner Müller remata o seu ensaio con esta conclusión: «Europa é -e quizais non poida ser doutro xeito- un espazo de proxecións múltiples, superpostas e a muído inconscientes».
[Documento completo en PDF]

A FE E O DIÁLOGO

Por Josep Carles Laínez

A humanidade podería aplicar unha longa serie de medidas na procura da paz, o diálogo e o mutuo entendemento: o regreso do Dalai Lama ao Tíbet e, ao menos, unha forte autonomía deste país dentro de China; a apertura das cidades de Medina e A Meca a visitantes de calquera confesión relixiosa; a reconstrucción do Templo de Xerusalén e a súa cesión definitiva ao pobo xudeu; a abolición da poligamia e a escravitude nas sociedades onde aínda é a norma de costume; a recuperación por parte da Unión Europea das antigas cidades romanas do norte da África coma territorio propio extracontinental... Estas disposicións son un exemplo das liñas por onde se podería comezar a manter diálogos enriquecedores. Por suposto, búscase nelas o respecto, o ben común, e a xustiza e memoria históricas. Afectan, ademais, a relixións e culturas diferentes, motivo polo cal deben ceder todas en favor dunha efectiva alianza de civilizacións e dun coñecemento recíproco. Sen embargo, non serían acolleitas con moita estima polos sectores sociais que, en cambio, apostan e defenden, entre outras cousas, a adecuación das normativas laborais segundo a relixión profesada (o sindicato USO denunciou que os empresarios non permitan aos traballadores islámicos facer tandas distintas durante o ramadán); a esixencia de compra –e a compra efectiva– por parte de bibliotecas públicas, de libros en linguas non oficiais; un menú especial nos comedores escolares segundo a relixión familiar dos nenos; ou a xa acalada “doazón” da catedral de Córdoba (antiga mesquita e, segundo os popes dos conversos, templo ariano) ao culto musulmán. As miñas respectuosas propostas consideraríanse unha inxerencia estranxeira, puro e duro neocolonialismo ou imperialismo tout court. Ocórreseme unha posíbel resposta ao porqué de tal reacción: Europa non debería de ceder en ningunha delas. Tanto ten que, da maioría, non resultara beneficiada; o importante é que aquelas culturas ou réximes políticos con apoio mediático desexarían aparecer en calidade de ultraxados e quererían facénolo pagar coma novo agravio. Resulta incríbel que, en Estados onde se defende por riba de todo o mercado libre, non se busquen contrapartidas ás peregrinas e “benaventuradas” suxestións das nosas ONGs, organismos oficiais cheos de complexos ou demais progresistas de salón. Abrir a sé cordobesa á “interrelixión”, discriminar aos alumnos sen un lobby de presión detrás (penso, por exemplo, en fillos de parellas vexetarianas ou naturistas, hipotéticos solicitantes dun menú sen carne nin peixe, ou dun único vestiario para os dous sexos) ou investir diñeiro no que rompe a cohesión social (potenciar linguas non autóctonas) son formas que ten un goberno –ou unha ideoloxía traizoeira– de fracasar, en beneficio dunha idea falaz (o multiculturalismo) e dunha trampa para Europa (a convivencia fóra das pautas democráticas e constitucionais). Quizais non se ve, nestas solicitudes, o descomunal desprezo que subxace á maioría dos nosos antepasados, e aos países de liberdade que construíron e nos deixaron en herdanza. Alén destas cuestións estritamente políticas, non se debe escaecer (deberíase lembrar sempre…) que as bases da cultura europea son o legado grecorromano e as Ilesias cristiás (co seu ineluctable fundamento hebreu). Na síntese destas dúas formas de contemplar o mundo, Europa medrou e se estendeu máis alá dos seus primeiros límites xeográficos. Interromper ou pervertir esta fusión non nos fará máis tolerantes, só amosará a nosa debilidade ante unha nova incultura.

ENTREVISTA TIMOTHY GARTON ASH

"A UE é vítima do seu propio éxito"

Timothy Garton Ash é un dos intelectuais máis influintes do mundo. Catedrático de Estudos Europeos na Universidade de Oxford e investigador da Hoover Institution da Universidade de Stanford, esta semana visitou Barcelona para participar no ciclo Pensar Europa, organizado polo Centre de Cultura Contemporània de Barcelona. Antes de impartir a súa conferencia, Ash dedicou uns minutos a La Vanguardia.é para analizar a situación da UE e os problemas que, como ente global, afronta nos próximos anos 8

Unha entrevista (e fotografía) de Enric Tomas

Cre que a UE cumpriu as expectativas pola que foi creada?

Se os pais fundadores visen como é hoxe a UE, sentirían que un soño se fixo realidade e máis. Non creo que previsen que algúns países do centro e do leste de Europa ou os países que vivían baixo o fascismo, como España, estivesen nunha comunidade de democracias liberais vivindo en paz e liberdade. Así que, si, o soño foi máis que realizado.

Chegados a este punto, 2007, cre que podemos esperar máis da UE, máis que este longo período de paz e estabilidade?

O primeiro que quero dicir é que a UE é vítima do seu propio éxito porque a xente toma estes logros como garantidos e cre que volver á guerra en Europa é imposible, o que non é certo, como se podería ver nas próximas semanas nos Balcáns. Hai aínda moito por facer na UE. Necesita manter a paz entre os nosos veciños; necesita continuar co proceso de ampliación; e necesita axudar aos pobos a facer fronte aos grandes retos como o cambio climático, as desigualdades ou o auxe de China que non se poden facer por si sós. Todos estes problemas necesitan á UE. Creo que na próxima década os grandes tarefas para a Bruxelas estarán máis aló das nosas fronteiras.

Así, Europa debe preocuparse sobre o que sucede fóra das súas fronteiras?

Si. Europa debe preocuparse sobre o que pasa máis aló das súas fronteiras, como o conflito de Oriente Medio ou o Magreb, que xera ondas de inmigración cara a Europa, que provocan á súa vez terrorismo.

Cre que o papel de Europa volverase máis importante agora que parece que volvemos de novo a unha orde multilateral?

Creo que si, que hai unha oportunidade co próximo presidente de EE.UU., xa que tenderá cara a nós. Estou activamente implicado nunha nova iniciativa chamada Consello Europeo de Relacións Exteriores, que deseña políticas europeas. O que nos gustaría é que cando o novo presidente de EE.UU. saia elixido en novembro, el ou ela teña encol da mesa un papel que diga: estes son os principais problemas do mundo e isto é o que Europa pode facer para solucionalos.

Vostede espera do próximo presidente de EE.UU. que teña unha actitude máis cooperativa?

Penso que é bastante probable que a próxima Administración tenda a dicir: "Ti, Europa, dixeches que isto son os temas importantes, así que di que vas facer respecto diso", en vez dicir de forma unilateral que hai que facer. Estamos ante unha oportunidade que pide algo de Europa.

E que pode dar Europa?

No meu último libro "Mundo Libre" falo de como as relacións transatlánticas teñen que ser reinventadas sobre unha nova base. O sistema da Guerra Fría está morto, así que necesitamos novas relacións. Naturalmente, isto foi moito máis difícil co unilateralismo de George W. Bush. Creo que o punto de arranque non consiste en dicir que europeos e norteamericanos sexamos amigos, senón en fixarse que hai grandes retos no mundo, como o crecemento de China. Para iso, necesitámonos mutuamente porque temos uns intereses comúns que habemos de definir. Non hai problema no mundo que poida ser solucionado se Europa e EE.UU. non traballan xuntas.

E non opina que Europa necesitaría ter un exército común para facer fronte a estes problemas?

Creo que se necesita unha forza de intervención rápida, é dicir, un poder militar para intervir. Con todo, nunca teremos o poderío militar de EE.UU. Por iso é importante utilizar o poder económico, porque así si somos como EE.UU. Por exemplo, respecto de Irán e o seu problema nuclear dicimos que non deberiamos bombardear Irán. Pero precisamos ter unha alternativa, e esta é o poder económico, que non é un "soft-power". A xente di que Estados Unidos é o poder duro e Europa o brando, pero isto non é así.

Refírese a sancións económicas?

Sancións e incentivos. Europa ten unha gran relación comercial con Irán. Hai que ameazar con sancións ao comercio pero á vez dar a perspectiva de ter fortes relacións comerciais.

Pensa que Javier Solana pode ter éxito como negociador europeo no asunto nuclear iraniano?

Non en por si. Solana é un gran activo da UE, pero as negociacións sen a presión nin os incentivos adecuados non poden resultar exitosas. Necesita máis respaldo para obter un resultado. Neste obxectivo de traballar xuntos, non hai que esquecer o papel de Rusia. Non. Isto ilustra que estamos nun mundo multilateral e non podemos dirixir unha política respecto de Irán sen implicar a Rusia e a China. Naturalmente, agora hai unha resolución do Consello de Seguridade de Nacións Unidas, pero involucrar a estes dous países non se pode facer máis.

Que cre que debería pasar con Turquía? Turquía si ou Turquía non na UE?

En teoría, non; na práctica, si. Se agora partísemos de cero, a solución ideal sería unha asociación especial. Pero prometemos desde hai máis de corenta anos que Turquía ten dereito a ser membro da UE e abrimos as negociacións para iso. Creo que deberiamos ser serios respecto diso. Nuns 10 ó 15 anos gustaríame ver a Turquía como membro de pleno dereito da UE.

Pero só porque Bruxelas prometeuno debe Turquía ser membro da UE? Ou a súa entrada comporta algunhas vantaxes?

Penso que hai un maior interese en demostrar ao mundo islámico que Europa non é un club antimusulmán. Ate se os partidos islamistas como o de Erdogan aceptan tanto as regras básicas da democracia liberal como á esfera pública secular, entón poden ser membros de pleno dereito da UE, o que tería unha gran importancia simbólica. Tamén sería moi importante para a geoestrategia ter un aliado estable dado a posición que ocupa. Este é un gran reto para Europa. Outro tema sobre a ampliación da UE é o dos Balcáns.

Cal seria a principal vantaxe de ter a estes países na UE?

Xa nos preocupamos dos Balcáns. A metade desa zona é, dun xeito ou outra, un protectorado da UE. A longo prazo, a única solución boa é que estes países da antiga Iugoslavia estean máis cerca uns doutros, formando parte da UE. É difícil facelo, porque para estar na UE necesita países estables e funcionais, algo que non pasa en Kósovo ou en Bosnia. Isto é o que deberiamos perseguir.

Cre que se se adhire aos países dos Balcáns poderíase evitar unha nova guerra?

Nunhas semanas, probablemente Kósovo declare a independencia e entón veremos que sucede. Vai ser un momento perigoso, o que demostra que non podemos dar as costas á rexión e ignorala. Non nolo permitirían.

Entón, que pode pasar nas próximas semanas en Kósovo?

Parte do territorio de Kósovo está controlado polos serbios. Veremos como reaccionan tanto nesta provincia como en Bosnia, onde poderían preguntarse por que eles non poden tamén pedir a independencia. As consecuencias serían considerables. Son da opinión de dar a Kósovo unha independencia supervisada e condicionada, como preparación para ser membro da UE. É a solución menos mala, xa que por agora non é nin unha colonia nin un país. Habemos de facer unha cousa ou a outra.

Pensa que no caso de Serbia, a UE non cumpriu o seu requisito de entregar a [os criminais de guerra fuxidos] Ratko Mladic e Radovan Karadzic como paso previo a empezar as negociacións?

Estou a favor de capturar a Mladic e a Karadzic. Hai momentos en que as autoridades serbias claramente non fixeron todo o posible para facelo. Penso que fracasamos ao demostrar de forma clara que queremos aos serbios na UE. Croacia está ultimando a súa adhesión, e por iso os serbios pensan que son os grandes perdedores, algo que, en parte, é certo. O que fose presidente de Croacia, Franco Tudjman foi tamén corresponsable da disolución da antiga Iugoslavia, pero a pesar diso hai a idea que os croatas eran anxos e os serbios demos. É un gran erro.

Falemos doutros veciños. Pensa que Ucraína ou Bielorrusia, países moi próximos, terían que entrar na UE? O tratado da UE di que para ser membro tes que ser un país europeo, así como ser unha democracia liberal, ter respecto á lei, etc. Pode alguén dubidar que Ucraína é un país europeo?

Por suposto que o é. A miña opinión é que estratexicamente Ucraína ten que estar na UE. O problema é que deixa ao carón a Bielorrusia, que ten un camiño moi moi longo para chegar a ser membro, ate despois que Turquía.

Entendo, pois, que vostede prefire unha UE máis ampla?

Si, e tamén máis profunda e forte. Creo que é erróneo facer unha contradición entre amplo e profundo. Ser amplo faiche ser forte, se o fas ben. Somos un bloque de 600 millóns de persoas, cun PIB superior ao de EE.UU., o que supón un poder crecente. Temos que traballar xuntos. Este é o gran reto. Pero, sendo claro, a lóxica da ampliación está chegando ao seu fin. Os casos de Turquía, Ucraína, Bielorrusia e os Balcáns xa son os últimos.

Cambiando de tema. Que opinión merécelle o que está pasando en Bélxica?

Cúmprense máis de 170 días sen goberno. É moi interesante, porque hai dúas grandes tendencias en Europa nos últimos 50 anos: integración e desintegración. No continente hai cada vez estados máis pequenos, algo que en Catalunya loxicamente se fala moito. O asunto crucial é como o fas, non que fixeches. Noutras palabras, mira os casos de Iugoslavia e Checoslovaquia. Ambas eran federacións comunistas artificiais, pero unha se desintegrou con guerra e a outra de forma pacífica, mediante a revolución de veludo. Se, en última instancia, Valóns e Flamencos deciden ser máis autónomos, lamentaríao porque me gustan os países multinacionais. Eu son, á vez, inglés e británico. España, por exemplo, é unha nación composta de nacións. Gústame o feito de ter múltiples identidades. Se en Bélxica poden continuar así, estou moi a favor, pero senón, que a separación se faga de forma pacífica.

Que lle parece o que sucedeu en Polonia cos xemelgos Kaczynski. Puido Polonia ser o primeiro país en ser expulsado da UE?

Non, non o creo. Ao contrario. Penso que a ironía é que unha vez dentro da UE, é difícil que haxa membros disciplinados e que salgan con cousas que non poden ser porque xa están dentro.

Como ten a UE que tratar o auxe de China?

Este auxe, xunto ao de India, é o que está transformando o noso mundo máis que en ningún outro momento. Nos últimos 500 anos, Occidente estivo na cabeza, marcando a axenda política. Isto está cambiando rapidamente. Por iso sospeito que o gran triangulo para os próximos anos na política internacional será EE.UU., a UE e China, e logo haberá outros poderes importantes como India, Rusia, Brasil ou Sudáfrica.

E que se debe facer respecto diso?

Debemos de manexar isto con sabedoría. Primeiro, non podemos permitir que China enfronte a Europa con EE.UU., a Alemaña con Francia ou a Italia con España. Debemos de manter a unión. Segundo, habemos de aceptar que China ten un papel importante en dirixir o mundo. Por exemplo, podemos expandir o G-8, incluíndo a India, Brasil ou China, para que sexan parte da solución, non do problema. E xa para acabar.

Podería haber unha terceira guerra mundial?

Sempre é posible. A Historia está chea de sorpresas. Con todo, é moito máis probable unha serie de pequenas guerras causadas pola proliferación das armas de destrución masiva ou, como xa vimos, por conflitos étnicos, a fame negra ou o cambio climático. O risco dunha guerra nuclear é maior agora na década dos 80, aínda que non sería tan destrutiva. Así pois, como historiador vexo improbable ver unha gran terceira guerra mundial, pero máis probable ver pequenas guerras.

Tirado do xornal La Vanguardia